๑๐. โมฆราชเถราปทาน เล่ม ๓๓

๑๐. โมฆราชเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระโมฆราชเถระ

(ท่านพระโมฆราชเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓๐} [๓๒๗] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเกื้อกูลแก่ชาวโลกทั้งหมด เป็นพระมุนี มีพระจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๓๒๘] พระองค์ตรัสสอนให้รู้ชัด ยังสรรพสัตว์ให้ข้ามวัฏฏสงสาร ทรงฉลาดในเทศนา เป็นผู้เบิกบาน ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นไปได้[๓๒๙] พระองค์เป็นผู้อนุเคราะห์ ทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงแสวงหาประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้าทุกคน ให้ดำรงอยู่ในเบญจศีล[๓๓๐] เมื่อเป็นเช่นนี้ พระศาสนาจึงหมดความอากูล ว่างจากพวกเดียรถีย์ และงดงามด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่มีความชำนาญ

[๓๓๑] พระมหามุนีพระองค์นั้นสูง ๔๘ ศอก มีพระฉวีวรรณงามคล้ายทองคำอันลํ้าค่า มีพระลักษณะประเสริฐ ๓๒ ประการ

[๓๓๒] ในกาลนั้น อายุขัยของสัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระชินสีห์พระองค์นั้นดำรงพระชนม์อยู่โดยกาลประมาณเท่านั้น ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นวัฏฏสงสารไปได้[๓๓๓] ครั้งนั้น เราเป็นผู้ประกอบในหนทางแห่งการงานของบุคคลอื่น ในตระกูลแห่งหนึ่งในพระนครหังสวดี ทรัพย์สินอะไร ๆ ของเราไม่มี

[๓๓๔] เราอาศัยอยู่ที่พื้นซึ่งเขาทำไว้ที่หอฉัน เราได้ก่อไฟที่พื้นหอฉันนั้น พื้นศิลาจึงดำไปเพราะไฟลน

[๓๓๕] ครั้งนั้น พระโลกนาถผู้ประกาศสัจจะ ๔ ได้ตรัสสรรเสริญพระสาวกผู้ทรงจีวรเศร้าหมองในที่ประชุมชน

[๓๓๖] เราชอบใจในคุณของท่าน จึงได้ปฏิบัติพระตถาคตปรารถนาตำแหน่งอันสูงสุดคือความเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง[๓๓๗] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระได้ตรัสกะพระสาวกทั้งหลายว่า “จงดูบุรุษนี้ ผู้มีผ้าห่มน่าเกลียด ผอมเกร็ง[๓๓๘] มีหน้าผ่องใสเพราะปีติ ประกอบด้วยทรัพย์คือศรัทธา มีกายและใจสูงเพราะปีติ ร่าเริง ไม่หวั่นไหว หนาแน่นไปด้วยธรรมที่เป็นสาระ[๓๓๙] บุรุษนี้ชอบใจในคุณของภิกษุผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง ปรารถนาตำแหน่งนั้นอย่างจริงใจ”

[๓๔๐] เราได้ฟังพุทธพยากรณ์นั้นแล้ว ก็เบิกบาน ถวายบังคมพระพิชิตมารด้วยเศียรเกล้า ทำแต่กรรมที่ดีงามในศาสนาของพระชินเจ้าตราบเท่าสิ้นชีวิต[๓๔๑] เพราะกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นและเพราะการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้ว ได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์[๓๔๒] เพราะกรรมคือการเอาไฟลนพื้นที่หอฉัน เราจึงถูกเวทนาเบียดเบียน หมกไหม้อยู่ในนรก ๑,๐๐๐ ปี

[๓๔๓] ด้วยเศษกรรมที่ยังเหลือนั้น เราเป็นมนุษย์เกิดในตระกูลจึงเป็นผู้มีรอยตำหนิถึง ๕๐๐ ชาติโดยลำดับ

[๓๔๔] เพราะอำนาจกรรมนั้น เราจึงเป็นผู้เพียบพร้อมด้วยโรคเรื้อน เสวยมหันตทุกข์ถึง ๕๐๐ ชาติเหมือนกัน

[๓๔๕] ในภัทรกัปนี้ เรามีจิตเลื่อมใสเลี้ยงดูพระอุปริฏฐะผู้มียศให้อิ่มหนำ ด้วยบิณฑบาต

[๓๔๖] เพราะเศษกรรมที่ยังเหลืออยู่และเพราะการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๓๔๗] เมื่อถึงภพสุดท้าย ได้บังเกิดในตระกูลกษัตริย์ เมื่อพระชนกล่วงไป ก็ได้เป็นพระมหาราชา

[๓๔๘] เราถูกโรคเรื้อนครอบงำ กลางคืนก็ไม่ได้รับความสุข เพราะสุขที่เกิดจากความเป็นพระเจ้าแผ่นดินหาประโยชน์มิได้ ฉะนั้น เราจึงชื่อว่าโมฆราช[๓๔๙] เราเห็นโทษของร่างกายจึงได้บวชเป็นบรรพชิต มอบตัวเป็นศิษย์ของพราหมณ์พาวรีผู้ประเสริฐ

[๓๕๐] เราเข้าไปเฝ้าพระผู้นํานรชนพร้อมด้วยบริวารเป็นอันมาก ได้ทูลถามปัญหาอันละเอียดลึกซึ้งกะพระองค์ผู้มีวาระอันประเสริฐว่า[๓๕๑] “โลกนี้ โลกหน้า พรหมโลก กับทั้งเทวโลกย่อมไม่ทราบความเห็นของพระองค์ผู้โคดมผู้มียศ

[๓๕๒] ข้าพระองค์เป็นผู้มีความประสงค์จะถามปัญหาจึงมาเฝ้าพระองค์ ผู้เห็นธรรมอันงามอย่างนี้ บุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอย่างไร มัจจุราชจึงจะไม่เห็น”[๓๕๓] “ดูก่อนโมฆราช ท่านจงเป็นผู้มีสติทุกเมื่อ พิจารณาเห็นโลก โดยความเป็นของสูญ ถอนอัตตานุทิฏฐิได้แล้ว ก็จะพึงข้ามพ้น มัจจุราชได้ด้วยอุบายอย่างนี้

[๓๕๔] บุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอย่างนี้ มัจจุราชจึงจะไม่เห็น”

พระพุทธเจ้าผู้ทรงรักษาโรคทุกอย่างให้หายได้ ได้ตรัสกะเราดังนี้

[๓๕๕] เราเป็นผู้ไม่มีผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ เป็นภิกษุพร้อมกับเวลาจบพระคาถา

[๓๕๖] เราเป็นผู้ถูกโรคเบียดเบียน ถูกเขาว่ากล่าวว่าวิหารอย่าเสียหายเสียเลย จึงไม่ได้อยู่ในวิหารของสงฆ์

[๓๕๗] เรานำเอาผ้ามาจากกองขยะ ป่าช้า และหนทาง แล้วทำผ้าสังฆาฏิด้วยผ้าเหล่านี้ ทรงจีวรที่เศร้าหมอง

[๓๕๘] พระผู้นำอย่างพิเศษผู้เป็นนายแพทย์ใหญ่ ทรงพอพระทัยในคุณข้อนั้นของเรา จึงทรงตั้งเราไว้ในตำแหน่งภิกษุผู้เลิศกว่า ภิกษุทั้งหลายฝ่ายที่ทรงจีวรเศร้าหมอง[๓๕๙] เราสิ้นบุญและบาป หายโรคทุกอย่าง ไม่มีอาสวะ ดับสนิทเหมือนเปลวไฟที่หมดเชื้อ

[๓๖๐-๓๖๒] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระโมฆราชเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ โมฆราชเถราปทานที่ ๑๐

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. มหากัจจายน ๒. วักกลิเถราปทาน

๓. มหากัปปินเถราปทาน ๔. ทัพพมัลลปุตตเถราปทาน

๕. กุมารกัสสปเถราปทาน ๖. พาหิยเถราปทาน

๗. มหาโกฏฐิตเถราปทาน ๘. อุรุเวลกัสสปเถราปทาน

๙. ราธเถราปทาน ๑๐. โมฆราชเถราปทาน

ในวรรคนี้บัณฑิตประมวลคาถาได้ ๓๖๒ คาถา

จบ กัจจายนวรรคที่ ๕๔

๕๕. ภัททิยวรรค

๑. ลกุณฏกภัททิยเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระลกุณฏกภัททิยเถระ

(ท่านพระลกุณฏกภัททิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓๑} [๑] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เป็นพระนายก ได้เสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๒] ครั้งนั้น เราเป็นบุตรเศรษฐีมีทรัพย์มากในพระนครหังสวดี เที่ยวเดินเล่นอยู่ ได้ไปถึงสังฆาราม

[๓] คราวนั้น พระนายกผู้ส่องโลกให้โชติช่วงพระองค์นั้นทรงแสดงพระธรรมเทศนา ได้ตรัสสรรเสริญพระสาวกผู้ประเสริฐกว่า ภิกษุทั้งหลายที่มีเสียงไพเราะ[๔] เราได้สดับพระธรรมเทศนานั้นแล้วก็ชอบใจ จึงได้ทำสักการะแก่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ถวายบังคมพระบาททั้งสองของพระศาสดาแล้วปรารถนาตำแหน่งนั้น[๕] ครั้งนั้น พระพุทธเจ้าผู้เป็นผู้นําอย่างพิเศษได้ตรัสพยากรณ์ในท่ามกลางพระสงฆ์ว่า “ในอนาคตกาล ท่านจักได้ตำแหน่งนี้สมดังมโนรถปรารถนา[๖] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดามีพระนามว่าโคดม ซึ่งสมภพในราชวงค์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก