๓. มหากัปปินเถราปทาน เล่ม ๓๓

[๖๓-๖๕] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระวักกลิเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการ ฉะนี้แล

จบ วักกลิเถราปทานที่ ๒

๓. มหากัปปินเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระมหากัปปินเถระ

(ท่านพระมหากัปปินเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไวัว่า)

[๖๖] พระชินเจ้าผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวงพระนามว่าปทุมุตตระ ทรงรุ่งโรจน์อยู่ในอากาศทั้งสิ้น เหมือนดวงอาทิตย์รุ่งโรจน์บนท้องฟ้าฤดูสรทกาลฉะนั้น{๑๒๓} [๖๗] พระองค์ทรงให้ดอกบัวคือเวไนยสัตว์บานด้วยพระรัศมีคือพระดำรัส พระโลกนายกทรงทำให้เปือกตมคือกิเลสแห้งไปด้วย พระรัศมีคือพระปรีชา[๖๘] ทรงกำจัดยศของพวกเดียรถีย์เสียด้วยพระญาณปานดังเพชร เหมือนดวงอาทิตย์กำจัดความมืดฉะนั้น พระทิพากรเจ้าทรงส่องแสงสว่างจ้าทั้งกลางคืนและกลางวันในที่ทุกหนทุกแห่ง[๖๙] ทรงเป็นบ่อเกิดแห่งคุณเหมือนสาครเป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะ ทรงยังเมฆคือธรรมให้ตกลงเพื่อหมู่สัตว์ เหมือนเมฆยังฝนให้ตก ฉะนั้น

[๗๐] ในกาลนั้น เราเป็นผู้พิพากษาอยู่ในพระนครหังสวดี ได้เข้าไปฟังธรรมของพระพุทธเจ้าผู้มีพระนามว่าปทุมุตตระ

[๗๑] ซึ่งกำลังประกาศคุณของพระสาวกผู้มีสติ ผู้กล่าวสอนภิกษุทั้งหลายอยู่ ทรงยังใจของเราให้ยินดี

[๗๒] เราได้ฟังแล้วเกิดปีติโสมนัส นิมนต์พระตถาคตพร้อมด้วยศิษย์ ให้เสวยและฉันแล้ว ปรารถนาตำแหน่งนั้น

[๗๓] ในกาลนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีส่วนเสมอด้วยหงส์ มีพระสุรเสียงเหมือนเสียงหงส์และมโหระทึกได้ตรัสว่า “จงดูมหาอำมาตย์ผู้นี้ ผู้แกล้วกล้าในการตัดสิน[๗๔] หมอบอยู่แทบเท้าของเรา มีประกายดุจลอยขึ้นและมีใจสูงด้วยปีติ มีวรรณะเหมือนแสงแห่งแก้วมุกดา งดงาม นัยน์ตาและใบหน้าผ่องใส[๗๕] มีบริวารเป็นอันมาก ทำราชการ มียศใหญ่ มหาอำมาตย์นี้เขาปรารถนาตำแหน่งภิกษุผู้ให้โอวาทแก่ภิกษุเพราะพลอยยินดีด้วย[๗๖] ด้วยการบริจาคบิณฑบาตนี้และด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เขาจักไม่เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัป

[๗๗] จักเสวยความเป็นผู้มีโชคในหมู่ทวยเทพ และจักเสวยความเป็นใหญ่ในหมู่มนุษย์ จักบรรลุถึงนิพพานด้วยผลกรรมส่วนที่เหลือ[๗๘] ใน ๑๐๐,๐๐๐ กัป แต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดามีพระนามว่าโคดม ซึ่งทรงสมภพในราชวงต์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก

[๗๙] มหาอำมาตย์นี้จักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักเป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่ากัปปินะ”[๘๐] ต่อแต่นั้น เราก็ได้ทำสักการะด้วยดีในพระศาสนาของพระชินสีห์ ละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดุสิต

[๘๑] เราครองราชย์ในเทวดาและมนุษย์โดยเป็นส่วนสัด แล้วเกิดในตระกูลช่างหูก ที่ตำบลบ้านใกล้พระนครพาราณสี

[๘๒] เรากับภรรยามีบริวาร ๑๐๐,๐๐๐ คน ได้อุปัฏฐากพระปัจเจกพุทธเจ้า ๕๐๐ องค์

[๘๓] ได้ถวายโภชนาหารตลอดไตรมาส แล้วให้ครองไตรจีวร เราทั้งหมดจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เข้าถึงส่วรรค์ชั้นไตรทศ[๘๔] เราทั้งหมดจุติจากสวรรค์นั้นแล้วกลับมาเป็นมนุษย์อีก พวกเราเกิดในกุกกุฎบุรี ข้างป่าหิมพานต์

[๘๕] เราได้เป็นโอรสผู้มียศใหญ่พระนามว่ากัปปินะ พวกที่เหลือเกิดในตระกูลอำมาตย์ เป็นบริวารของเรา

[๘๖] เราเป็นผู้ถึงความสุขอันเกิดแต่ความเป็นมหาราชา ได้สำเร็จสิ่งที่ต้องประสงค์ทุกประการ ได้สดับข่าวการเสด็จอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าที่พวกพ่อค้าบอกดังนี้ว่า[๘๗] “พระพุทธเจ้าผู้เอกอัครบุคคลซึ่งไม่มีใครเสมอเหมือน เสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก พระองค์ทรงประกาศพระสัทธรรมอันเป็นธรรมไม่ตาย เป็นอุดมสุข

[๘๘] และสาวกของพระองค์เป็นผู้หมั่นขยัน พ้นทุกข์ไม่มีอาสวกิเลส” ครั้นเราได้สดับคำของพ่อค้าเหล่านั้นแล้ว ได้ทำการสักการะพวกพ่อค้า[๘๙] สละราชสมบัติ พร้อมด้วยอำมาตย์เป็นพุทธมามกะพากันออกเดินทาง ได้พบแม่น้ำมหาจันทานที่มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบฝั่ง

[๙๐] ทั้งไม่มีท่านํ้า ไม่มีแพ ข้ามได้ยาก มีกระแสนํ้าไหลเชี่ยว เราระลึกถึงพระพุทธคุณแล้วก็ข้ามแม่น้ำไปได้โดยสวัสดี

[๙๑] ถ้าพระพุทธองค์ทรงข้ามกระแสนํ้าคือภพไปได้ ถึงที่สุดแห่งโลก ทรงรู้แจ้งชัดจริงไซร้ ด้วยสัจวาจานี้ ก็ขอให้การไปของเราจงสำเร็จ

[๙๒] ถ้ามรรคเป็นเครื่องให้สัตว์ถึงความสงบได้ เป็นเครื่องให้โมกขธรรม เป็นธรรมสงบระงับ นำความสุขมาให้ได้จริงไซร้ ด้วยสัจวาจานี้ ก็ขอให้การไปของเราจงสำเร็จ[๙๓] ถ้าพระสงฆ์เป็นผู้ข้ามพ้นทางกันดารไปได้ เป็นเนื้อนาบุญอันยอด เยี่ยมจริงไซร้ ด้วยสัจวาจานี้ ก็ขอให้การไปของเราจงสำเร็จ”[๙๔] พร้อมกับที่เราได้ตั้งสัจจะอันประเสริฐดังนี้ นํ้าได้ไหลหลีกออกไปจากหนทาง ลำดับนั้น เราได้ข้ามไปขึ้นฝั่งแม่นํ้าอันน่ารื่นรมย์ใจได้โดยสะดวก[๙๕] ได้พบพระพุทธเจ้าประทับนั่งอยู่ ทรงเรืองรองดุจดวงอาทิตย์อุทัย ทรงรุ่งเรืองดุจภูเขาทอง ทรงโชติช่วงดุจไม้ประทีปที่ถูกไฟไหม้[๙๖] ผู้อันสาวกแวดล้อมประดุจดวงเดือนที่ประดับด้วยดวงดาว ยังเทวดาและมนุษย์ให้เพลิดเพลินปานท้าววาสวะผู้ยังฝนคือรัตนะให้ตกลงมา

[๙๗] เราพร้อมด้วยอำมาตย์ถวายบังคมแล้วนั่งเฝ้าอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ลำดับนั้น พระพุทธเจ้าทรงทราบอัธยาศัยของเรา จึงได้ทรงแสดงธรรม[๙๘] เราฟังธรรมอันปราศจากมลทินแล้วได้กราบทูลพระชินเจ้าว่า “ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า ขอได้โปรดให้พวกข้าพระองค์ได้บรรพชาเถิด พวกข้าพระองค์เป็นผู้ลงสู่ภพแล้ว,,[๙๙] พระมหามุนีผู้สูงสุดตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว ท่านทั้งหลายจงประพฤติพรหมจรรย์เพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์เถิด,,[๑๐๐] พร้อมกันกับพระพุทธดำรัส เราทุกคนล้วนทรงเพศเป็นภิกษุ เราทั้งหลายอุปสมบทแล้ว เป็นภิกษุผู้โสดาบันในพระศาสนา

[๑๐๑] ต่อแต่นั้น พระผู้นายกอย่างพิเศษได้เสด็จเข้าพระเชตวันมหาวิหารแล้วทรงสั่งสอน เราอันพระชินเจ้าทรงสั่งสอนแล้วได้บรรลุอรหัต[๑๐๒] ลำดับนั้น เราได้สั่งสอนภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป แม้พวกเขาทำตามคำสอนของเราก็ได้เป็นผู้ไม่มีอาสวะ

[๑๐๓] พระชินเจ้าทรงพอพระทัยในคุณข้อนั้นจึงทรงตั้งเราไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ ณ ท่ามกลางมหาชนว่า “ภิกษุกัปปินะเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้ให้โอวาทแก่ภิกษุ,,[๑๐๔] กรรมที่ได้ทำไว้ในแสนกัปได้แสดงผลให้เราในครั้งนี้ เราพ้นจากกิเลสดุจลูกศรที่พ้นจากแส่ง เราได้เผากิเลสของเราแล้ว

[๑๐๕-๑๐๗] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระมหากัปปินเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ มหากัปปินะเถราปทานที่ ๓

๔. ทัพพมัลลปุตตเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระทัพพมัลลบุตรเถระ

(ท่านพระทัพพมัลลปุตตเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒๔} [๑๐๘] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลกทั้งหมด เป็นพระมุนี มีพระจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๑๐๙] พระองค์ตรัสสอนให้รู้ชัด ยังสรรพสัตว์ให้ข้ามวัฏฏสงสาร ทรงฉลาดในเทศนา ทรงเป็นผู้เบิกบาน ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นไปได้[๑๑๐] พระองค์ทรงเป็นผู้อนุเคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณา แสวงหาประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ทรงยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้าทุกคนให้ดำรงอยู่ในเบญจศีล[๑๑๑] เมื่อเป็นเช่นนี้ พระศาสนาจึงหมดความอากูล ว่างจากพวกเดียรถีย์ และวิจิตรด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่ มีความชำนาญ[๑๑๒] พระมหามุนีพระองค์นั้นสูง ๕๘ ศอก มีพระฉวีวรรณงามคล้ายทองคำที่ลํ้าค่า มีพระลักษณะประเสริฐ ๓๒ ประการ