พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · อัตถกามวรรค
๕. โรหิณีชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในอัตถกามวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต อัตถกามวรรค โรหิณีชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๓–๒๔
{๔๓} [๔๓] ผู้ใดถูกกล่าวสอนอยูโดยผู้หวังดีผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ไม่ยอมทำตามคำสอนผู้นั้นย่อมถูกกำจัดนอนตายอยู่ เหมือนดาบสผู้เป็นบิดาของลูกอสรพิษชื่อเวฬุกะ ฉะนั้น
๔. มกสชาดก (๔๔)
ว่าด้วยมีศัตรูมีปัญญาดีกว่ามีมิตรโง่
(พ่อค้าโพธิสัตว์เห็นการกระทำของช่างไม้ผู้โง่เขลา จึงกล่าวว่า)
{๔๔} [๔๔] มีศัตรูที่ประกอบด้วยปัญญายังจะดีกว่า มีมิตรที่มีปัญญาเสื่อม จะดีอะไร เหมือนบุตรปัญญาอ่อนของช่างไม้ คิดว่าจะตียุง กลับไปตีศีรษะของบิดาจนแตกฉะนั้น
๕. โรหิณีชาดก (๔๕)
ว่าด้วยผู้อนุเคราะห์ที่โง่เขลาไม่ดี
(พระโพธิสัตว์รู้เรื่องสาวใช้ฆ่ามารดาโดยไม่เจตนา จึงกล่าวว่า)
{๔๕} [๔๕] มีศัตรูที่ฉลาดยังจะดีกว่ามีผู้อนุเคราะห์ที่โง่เขลาจะดีอะไร ท่านจงดู นางโรหิณีผู้โง่เขลาฆ่ามารดาแล้วเศร้าโศกอยู่
- ๑ดาบสผู้เป็นบิดาของลูกอสรพิษชื่อเวฬุกะ หมายถึงเป็นบิดาโดยการเรียกขาน มิใช่บิดาผู้ให้กำเนิด เพราะเหตุที่ดาบสผู้นี้ปฏิบัติดูแลลูกอสรพิษตัวหนึ่งซึ่งเลื้อยเข้ามาอาศัยอย่างดีโดยให้นอนบนปล้องไม้ไผ่ จึงเรียกขานลูกอสรพิษตัวนี้ว่า เวฬุกะ (แปลว่า เจ้าลูกไม้ไผ่) และให้ความรักทะนุถนอม เหมือนลูก ดาบสทั้งหลายจึงเรียกขานดาบสนี้ว่า เวฬุกบิดา บิดาของเจ้าเวฬุกะ กาลต่อมา ดาบสผู้นี้ซึ่งไม่ยอมเชื่อฟังคำเตือนของดาบสโพธิสัตว์ผู้เป็นอาจารย์ซึ่งห้ามไม่ให้เลี้ยงอสรพิษไว้ในอาศรม เพราะจะเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิต ก็พบจุดจบโดยถูกลูกอสรพิษนั้นกัดมือที่เหยียดยื่นอาหาร เพราะมันโกรธที่ปล่อยให้อดอาหารถึง ๒-๓ วัน เป็นผลของการเลี้ยงอสรพิษ (ขุ.ชา.อ. ๒/๑๔-๑๕)
๖. อารามทูสกชาดก (๔๖)
ว่าด้วยลิงปัญญาทรามทำลายสวน
(ชายผู้เป็นบัณฑิตเห็นพวกลิงถอนต้นไม้มารดนํ้า จึงถาม ได้ฟังคำ ของพวกลิงแล้ว จึงกล่าวว่า)
{๔๖} [๔๖] การบำเพ็ญประโยชน์ที่ผู้ไม่ฉลาดในประโยชน์ทำก็นำความสุข มาให้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาทรามย่อมทำประโยชน์ให้เสียไป เหมือน ลิงเฝ้าสวนฉะนั้น
๗. วารุณิทูสกชาดก (๔๗)
ว่าด้วยผู้มีปัญญาทรามทำให้เสียประโยชน์
(เศรษฐีโพธิสัตว์ทราบว่านายโกณฑัญญะปรุงสุราใส่เกลือ จึงกล่าวว่า)
{๔๗} [๔๗] การบำเพ็ญประโยชน์ที่ผู้ไม่ฉลาดในประโยชน์ทำก็นำความสุขมา ให้ไม่ได้ ผู้มีปัญญาทรามย่อมทำประโยชน์ให้เสียไป เหมือน นายโกณฑัญญะทำสุราให้เสียไปฉะนั้น
๘. เวทัพพชาดก (๔๘)
ว่าด้วยเวทัพพพราหมณ์ไม่เชื่อคำเตือนพระโพธิสัตว์
(พระโพธิสัตว์เห็นพราหมณ์ผู้เป็นอาจารย์เสียชีวิตเพราะไม่เชื่อฟังคำ เตือนของตนที่ไม่ให้ร่ายมนต์ชื่อเวทัพพะ คิดถึงเหตุนั้นแล้วจึงกล่าวว่า){๔๘} [๔๘] ผู้ใดปรารถนาประโยชน์โดยไม่ถูกอุบายผู้นั้นย่อมเดือดร้อน ดังเช่นพวกโจรชาวเจติรัฐฆ่าเวทัพพพราหมณ์แล้วพากันถึง ความพินาศหมดสิ้น
จบ ๕. โรหิณีชาดก