กุสลัตติกหีนัตติกะ เล่ม ๔๔

อกุสลํ หีนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล หีโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

หีนธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยหีนธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สพฺพตฺถ วิตฺถาโร ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

พึงให้พิสดารทุกวาร

กุสลํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: กุสลํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: กุสลํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล มชฺฌิโม จ อพฺยากโต มชฺฌิโม จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฯ อพฺยากตํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ กุสลํ มชฺฌิมญฺจ อพฺยากตํ มชฺฌิมญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล อาศัยมัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล และมัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัชฌิมธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล และมัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

กุสลํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ อพฺยากตํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล อาศัยมัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณ-ปัจจัย

มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ เทฺว อวิคเต ปญฺจ ฯ

สหชาตวารมฺปิ สมฺปยุตฺตวารมฺปิ ปฏิจฺจวารสทิสํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒

ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

กุสโล มชฺฌิโม ธมฺโม กุสลสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อพฺยากโต มชฺฌิโม ธมฺโม อพฺยากตสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัยมี ๓ นัย

มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย

กุสโล มชฺฌิโม ธมฺโม กุสลสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: กุสโล มชฺฌิโม ธมฺโม อพฺยากตสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ อพฺยากโต มชฺฌิโม ธมฺโม อพฺยากตสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: อพฺยากโต มชฺฌิโม ธมฺโม กุสลสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล โดยอารัมมณ-ปัจจัย

มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัยมัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณ-ปัจจัย

มัชฌิมธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่มัชฌิมธรรมที่เป็นกุศล โดยอารัมมณปัจจัย

เหตุยา จตฺตาริ อารมฺมเณ จตฺตาริ อวิคเต สตฺต ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารํ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๔

ในอวิคตปัจจัย มี " ๗

ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

กุสลํ ปณีตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล ปณีโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อพฺยากตํ ปณีตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต ปณีโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ปณีตธรรมที่เป็นกุศล อาศัยปณีตธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยปณีตธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยปณีตธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ

สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ วิตฺถาโร ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒

ในอวิคตปัจจัย มี " ๒

ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกปัจจัย

กุสลัตติกหีนัตติกะ จบ