สเหตุทุกกุสลัตติกะ เล่ม ๔๔

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต เอกํ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย เอกํ อุปนิสฺสเย เอกํ ปุเรชาเต เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม เอกํ อาหาเร เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑

ในอธิปติปัจจัย มี " ๑

ในอนันตรปัจจัย มี " ๑

ในสมนันตรปัจจัย มี " ๑

ในสหชาตปัจจัย มี " ๑

ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๑

ในนิสสยปัจจัย มี " ๑

ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๑

ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๑

ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑

ในกัมมปัจจัย มี " ๑

ในอาหารปัจจัย มี " ๑

ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย

นอธิปติยา เอกํ นปุเรชาเต เอกํ นปจฺฉาชาเต เอกํ นอาเสวเน เอกํ นกมฺเม เอกํ นวิปาเก เอกํ นวิปฺปยุตฺเต เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๑

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๑

นอธิปติปจฺจยา เหตุยา เอกํ ฯ

สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ

สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

ในเหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๑

สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดีพึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร

ปญฺหาวาโร

สเหตุโก กุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ปัญหาวาร

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมโดยเหตุปัจจัย

สเหตุโก กุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต เอกํ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย เอกํ อุปนิสฺสเย เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม เอกํ อาหาเร เอกํ อินฺทฺริเย เอกํ ฌาเน เอกํ มคฺเค เอกํ สมฺปยุตฺเต เอกํ อตฺถิยา เอกํ นตฺถิยา เอกํ วิคเต เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑

ในอธิปติปัจจัย มี " ๑

ในอนันตรปัจจัย มี " ๑

ในสมนันตรปัจจัย มี " ๑

ในสหชาตปัจจัย มี " ๑

ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๑

ในนิสสยปัจจัย มี " ๑

ในอุปนิสสยปัจจัย มีวาระ ๑

ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑

ในกัมมปัจจัย มี " ๑

ในอาหารปัจจัย มี " ๑

ในอินทริยปัจจัย มี " ๑

ในฌานปัจจัย มี " ๑

ในมัคคปัจจัย มี " ๑

ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๑

ในอัตถิปัจจัย มี " ๑

ในนัตถิปัจจัย มี " ๑

ในวิคตปัจจัย มี " ๑

ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

สเหตุโก กุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๑

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๑

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ

อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

_________

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวารในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น

ปฏิจฺจวาโร

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ สเหตุกํ อกุสลญฺจ อเหตุกํ อกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ปฏิจจวาร

อกุศลธรรม ที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล จ อเหตุโก อกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ อเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ สเหตุกํ อกุสลญฺจ อเหตุกํ อกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย

อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อธิปติปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ ปญฺจ อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร ปญฺจ สมนนฺตเร ปญฺจ สหชาเต ปญฺจ อญฺญมญฺเญ ปญฺจ นิสฺสเย ปญฺจ อุปนิสฺสเย ปญฺจ ปุเรชาเต ปญฺจ อาเสวเน ปญฺจ กมฺเม ปญฺจ อาหาเร ปญฺจ อินฺทฺริเย ปญฺจ ฌาเน ปญฺจ มคฺเค ปญฺจ สมฺปยุตฺเต ปญฺจ วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา ปญฺจ นตฺถิยา ปญฺจ วิคเต ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๕

ในอธิปติปัจจัย มี " ๑

ในอนันตรปัจจัย มี " ๕

ในสมนันตรปัจจัย มี " ๕

ในสหชาตปัจจัย มี " ๕

ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๕

ในนิสสยปัจจัย มี " ๕

ในอุปนิสสยปัจจัย มีวาระ ๕

ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๕

ในอาเสวนปัจจัย มี " ๕

ในกัมมปัจจัย มี " ๕

ในอาหารปัจจัย มี " ๕

ในอินทริยปัจจัย มี " ๕

ในฌานปัจจัย มี " ๕

ในมัคคปัจจัย มี " ๕

ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๕

ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๕

ในอัตถิปัจจัย มี " ๕

ในนัตถิปัจจัย มี " ๕

ในวิคตปัจจัย มี " ๕

ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้นไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอธิปติยา ปญฺจ นปุเรชาเต ปญฺจ นปจฺฉาชาเต ปญฺจ นอาเสวเน ปญฺจ นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก ปญฺจ นวิปฺปยุตฺเต ปญฺจ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๕

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๕

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๕

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๕

ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มีวาระ ๕

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๕

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ

สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ

สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร

ปญฺหาวาโร

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: เทฺว ฯ

ปัญหาวาร

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมโดยเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส๔ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ สเหตุโก อกุสโล จ อเหตุโก อกุสโล จ ธมฺมา สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมโดยอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ สหชาตาธิปติ

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ นว อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต ปญฺจ อญฺญมญฺเญ ปญฺจ นิสฺสเย ปญฺจ อุปนิสฺสเย นว อาเสวเน นว กมฺเม ตีณิ อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย ตีณิ ฌาเน ตีณิ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา ปญฺจ นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙

ในอธิปติปัจจัย มี " ๑

ในอนันตรปัจจัย มี " ๙

ในสมนันตรปัจจัย มี " ๙

ในสหชาตปัจจัย มี " ๕

ในอัญญมัญญปัจจัย มีวาระ ๕

ในนิสสยปัจจัย มี " ๕

ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๙

ในอาเสวนปัจจัย มี " ๙

ในกัมมปัจจัย มี " ๓

ในอาหารปัจจัย มี " ๓

ในอินทริยปัจจัย มี " ๓

ในฌานปัจจัย มี " ๓

ในมัคคปัจจัย มี " ๓

ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๕

ในอัตถิปัจจัย มี " ๕

ในนัตถิปัจจัย มี " ๙

ในวิคตปัจจัย มี " ๙

ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๙

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ เทฺว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๒

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ

อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

___________________

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๙

อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวารในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น

ปฏิจฺจวาโร

สเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ อเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ สเหตุกํ อพฺยากตญฺจ อเหตุกํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

ปฏิจจวาร

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอัพยาก-ตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ จตฺตาริ อธิปติยา ปญฺจ อนนฺตเร จตฺตาริ สมนนฺตเร จตฺตาริ สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ ฉ ฯเปฯ ปุเรชาเต เทฺว อาเสวเน เทฺว กมฺเม นว วิปาเก นว วิปฺปยุตฺเต นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๔

ในอธิปติปัจจัย มี " ๕

ในอนันตรปัจจัย มี " ๔

ในสมนันตรปัจจัย มี " ๔

ในสหชาตปัจจัย มี " ๙

ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖ ฯลฯ

ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๒

ในอาเสวนปัจจัย มี " ๒

ในกัมมปัจจัย มี " ๙

ในวิปากปัจจัย มี " ๙

ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๙

ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

อเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรมเกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ อเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ สเหตุกํ อพฺยากตญฺจ อเหตุกํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมเกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย

อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย

อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอัพยาก-ตธรรม ที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย

สเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรม ที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมเกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา นว นอนนฺตเร ตีณิ นสมนนฺตเร ตีณิ นอญฺญมญฺเญ ตีณิ นอุปนิสฺสเย ตีณิ นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม เทฺว นวิปาเก ปญฺจ นอาหาเร เอกํ นอินฺทฺริเย เอกํ นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๙

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อนันตรปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่สมนันตรปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อัญญมัญญปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อุปนิสสยปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๙

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๙

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๙

ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๕

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาหารปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อินทริยปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มีวาระ ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒

ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ

สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ

สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดีพึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร

ปญฺหาวาโร

สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม สเหตุกสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ปัญหาวาร

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม สเหตุกสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ จตฺตาริ อธิปติยา จตฺตาริ อนนฺตเร จตฺตาริ สมนนฺตเร จตฺตาริ สหชาเต สตฺต อญฺญมญฺเญ ฉ นิสฺสเย สตฺต อุปนิสฺสเย จตฺตาริ ปุเรชาเต เทฺว ปจฺฉาชาเต เทฺว อาเสวเน เทฺว กมฺเม จตฺตาริ วิปาเก จตฺตาริ อาหาเร จตฺตาริ อินฺทฺริเย จตฺตาริ ฌาเน จตฺตาริ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต เทฺว วิปฺปยุตฺเต ตีณิ อตฺถิยา สตฺต อวิคเต สตฺต ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๔

ในอธิปติปัจจัย มี " ๔

ในอนันตรปัจจัย มี " ๔

ในสมนันตรปัจจัย มี " ๔

ในสหชาตปัจจัย มี " ๗

ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖

ในนิสสยปัจจัย มี " ๗

ในอุปนิสสยปัจจัย มีวาระ ๔

ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๒

ในปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๒

ในอาเสวนปัจจัย มี " ๒

ในกัมมปัจจัย มี " ๔

ในวิปากปัจจัย มี " ๔

ในอาหารปัจจัย มี " ๔

ในอินทริยปัจจัย มี " ๔

ในฌานปัจจัย มี " ๔

ในมัคคปัจจัย มี " ๓

ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๒

ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๓

ในอัตถิปัจจัย มี " ๗

ในอวิคตปัจจัย มี " ๗

สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม สเหตุกสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย

นเหตุยา สตฺต นอารมฺมเณ สตฺต ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๗

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๗

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ จตฺตาริ ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ

อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

สเหตุกทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๔

อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวารในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น

สเหตุทุกกุสลัตติกะ จบ