๖. ปราภวสูตร

ดูเชิงอรรถที่ ๔ ข้อ ๑ หน้า ๖ ในเล่มนี้ ผู้เจริญก็รู้ได้ง่าย ในที่นี้หมายถึงผู้พัฒนาแล้ว ใครๆ ก็รู้ได้ง่ายเพราะได้เห็นหรือได้ยินเกี่ยวกับการประพฤติปฏิบัติของเขา (ขุ.สุ.อ. ๑/๙๒/๑๗๑) ใคร่ธรรม หมายถึงปรารถนาที่จะฟังและปฏิบัติตามกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ (ขุ.สุ.อ. ๑/๙๒/๑๗๑)

ชอบสมาคม หมายถึงชอบคลุกคลีและพูดคุยในเรื่องไร้สาระ (ขุ.สุ.อ. ๑/๙๖/๑๗๓)

กินของอร่อยเพียงคนเดียว ในที่นี้หมายถึงเป็นผู้ตระหนี่ลาภ กินโดยไม่แบ่งให้แม้กระทั่งบุตรและภรรยา (ขุ.สุ.อ. ๑/๑๐๒/๑๗๕)

๖ เอวมฺเม สุตํ ฯ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ ฯ เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามสิ้นไปแล้ว เทวดาตนหนึ่งมีรัศมีอันงดงามยิ่ง ทำพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสวเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว ยืนอยู่ ณที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

|๓๐๔.๕๑๔| ปราภวนฺตํ ปุริสํ มยํ ปุจฺฉาม โคตมํ ภควนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๑๕| สุวิชาโน ภวํ โหติ ทุวิชาโน ปราภโว ธมฺมกาโม ภวํ โหติ ธมฺมเทสฺสี ปราภโว |๓๐๔.๕๑๖| อิติ เหตํ วิชานาม ปฐโม โส ปราภโว ฯ ทุติยํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๑๗| อสนฺตสฺส ปิยา โหนฺติ สนฺเต น กุรุเต ปิยํ อสตํ ธมฺมํ โรเจติ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๑๘| อิติ เหตํ วิชานาม ทุติโย โส ปราภโว ฯ ตติยํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๑๙| นิทฺทาสีลี สภาสีลี อนุฏฺฐาตา จ โย นโร อลโส โกธปญฺญาโณ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๒๐| อิติ เหตํ วิชานาม ตติโย โส ปราภโว ฯ จตุตฺถํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๒๑| โย มาตรํ วา ปิตรํ วา ชิณฺณกํ คตโยพฺพนํ ปหุสนฺโต น ภรติ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๒๒| อิติ เหตํ วิชานาม จตุตฺโถ โส ปราภโว ฯ ปญฺจมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๒๓| โย พฺราหฺมณํ วา สมณํ วา อญฺญํ วาปิ วนิพฺพกํ มุสาวาเทน วญฺเจติ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๒๔| อิติ เหตํ วิชานาม ปญฺจโม โส ปราภโว ฯ ฉฏฺฐมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๒๕| ปหุตวิตฺโต ปุริโส สหิรญฺโญ สโภชโน เอโก ภุญฺชติ สาทูนิ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๒๖| อิติ เหตํ วิชานาม ฉฏฺฐโม โส ปราภโว ฯ สตฺตมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๒๗| ชาติถทฺโธ ธนถทฺโธ โคตฺตถทฺโธ จ โย นโร สญฺญาตึ อติมญฺเญติ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๒๘| อิติ เหตํ วิชานาม สตฺตโม โส ปราภโว ฯ อฏฺฐมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๒๙| อิตฺถีธุตฺโต สุราธุตฺโต อกฺขธุตฺโต จ โย นโร ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๓๐| อิติ เหตํ วิชานาม อฏฺฐโม โส ปราภโว ฯ นวมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๓๑| เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ เวสิยาสุ ปทุสฺสติ ทุสฺสติ ปรทาเรสุ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๓๒| อิติ เหตํ วิชานาม นวโม โส ปราภโว ฯ ทสมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๓๓| อตีตโยพฺพโน โปโส อาเนติ ติมฺพรุตฺถนึ ตสฺสา อิสฺสา น สุปติ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๓๔| อิติ เหตํ วิชานาม ทสโม โส ปราภโว ฯ เอกาทสมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๓๕| อิตฺถึ โสณฺฑึ วิกิรณึ ปุริสํ วาปิ ตาทิสํ อิสฺสริยสฺมึ ฐเปติ ตํ ปราภวโต มุขํ |๓๐๔.๕๓๖| อิติ เหตํ วิชานาม เอกาทสโม ปราภโว ฯ ทฺวาทสมํ ภควา พฺรูหิ กึ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๓๗| อปฺปโภโค มหาตโณฺห ขตฺติเย ชายเต กุเล โส จ รชฺชํ ปตฺถยติ ตํ ปราภวโต มุขํ ฯ |๓๐๔.๕๓๘| เอเต ปราภเว โลเก ปณฺฑิโต สมเวกฺขิย อริยทสฺสนสมฺปนฺโน ส โลกํ ภชเต สิวนฺติ ฯ ปราภวสุตฺตํ ฉฏฺฐํ ฯ ---------

ข้าพระองค์มา เพื่อจะทูลถามถึงคนผู้เสื่อม และคนผู้เจริญ กะท่านพระโคดม จึงขอทูลถามว่าอะไรเป็นทางของคน เสื่อม ฯ พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ผู้รู้ดีเป็นผู้เจริญ ผู้รู้ชั่วเป็นผู้เสื่อม ผู้ใคร่ธรรมเป็นผู้เจริญ ผู้เกลียดธรรมเป็นผู้เสื่อม เพราะเหตุนั้นแล เราจงทราบชัด ข้อนี้เถิดว่าความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๑ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๒ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนมีอสัตบุรุษเป็นที่รัก ไม่กระทำสัตบุรุษให้เป็นที่รัก ชอบใจ ธรรมของอสัตบุรุษ ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุ นั้นแล เราจงทราบข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๒ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๓ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนใดชอบนอน ชอบคุย ไม่หมั่น เกียจคร้าน โกรธง่าย ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุนั้นแล เราจงทราบ ชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๓ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๔ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนใดสามารถ แต่ไม่เลี้ยงมารดาหรือบิดาผู้แก่เฒ่า ผ่านวัย หนุ่มสาวไปแล้ว ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุ นั้นแล เราจงทราบชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๔ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๕ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนใดลวงสมณะพราหมณ์ หรือแม้วณิพกอื่นด้วยมุสาวาท ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุนั้นแล เราจงทราบ ชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๕ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๖ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนมีทรัพย์มาก มีเงินทองของกิน กินของอร่อยแต่ผู้เดียว ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุนั้นแล เราจงทราบ ชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๖ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๗ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนใดหยิ่งเพราะชาติ หยิ่งเพราะทรัพย์ และหยิ่งเพราะโคตร ย่อมดูหมิ่นญาติของตน ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะ เหตุนั้น เราจงทราบชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๗ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๘ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนใดเป็นนักเลงหญิง เป็นนักเลงสุรา และเป็นนักเลง การพนันผลาญทรัพย์ที่ตนหามาได้ ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุนั้นแล เราจงทราบชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อม นั้นเป็นที่ ๘ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๙ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนไม่สันโดษด้วยภริยาของตน ประทุษร้ายในภริยาของคนอื่น เหมือนประทุษร้ายในหญิงแพศยา ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุนั้นแล เราจงทราบชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อม นั้นเป็นที่ ๙ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๑๐ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ ชายแก่ได้หญิงรุ่นสาวมาเป็นภริยา ย่อมนอนไม่หลับ เพราะ ความหึงหวงหญิงรุ่นสาวนั้น ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุนั้น เราจงทราบชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้น เป็นที่ ๑๐ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๑๑ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ คนใดตั้งหญิงนักเลงสุรุ่ยสุร่าย หรือแม้ชาย เช่นนั้นไว้ในความ เป็นใหญ่ ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม เพราะเหตุนั้น เราจงทราบชัดข้อนี้เถิดว่า ความเสื่อมนั้นเป็นที่ ๑๑ ฯ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์จงตรัสบอกคนเสื่อมที่ ๑๒ อะไรเป็นทางของคนเสื่อม ฯ ก็บุคคลผู้เกิดในสกุลกษัตริย์ มีโภคทรัพย์น้อย มีความมักใหญ่ ปรารถนาราชสมบัติ ข้อนั้นเป็นทางของคนเสื่อม บัณฑิตผู้ถึง พร้อมด้วยความเห็นอันประเสริฐ พิจารณาเห็นคนเหล่านี้ เป็นผู้เสื่อมในโลก ท่านย่อมคบโลกที่เกษม (คนผู้เจริญ) ฯ จบปราภวสูตรที่ ๖