๑๒. จูฬวิยูหสูตร เล่ม ๒๕

๑๒ สกํ สกํ ทิฏฺฐิปริพฺพสานา

วิคฺคยฺห นานา กุสลา วทนฺติ

โย เอวํ ชานาติ ส เวทิ ธมฺมํ

อิทํ ปฏิกฺโกสมเกวลี โส ฯ

เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ

พาโล ปโร อกุสโลติ จาหุ

สจฺโจ นุ วาโท กตโม อิเมสํ

สพฺเพว หีเม กุสลา วทานา ฯ

ปรสฺส เจ ธมฺมมนานุชานํ

พาโล มโค ๑ โหติ นิหีนปญฺโญ

สพฺเพว พาลา สุนิหีนปญฺญา

สพฺเพวิเม ทิฏฺฐิปริพฺพสานา ฯ

สนฺทิฏฺฐิยา เว ปน วีวทาตา ๒

สํสุทฺธปญฺญา กุสลา มตีมา

น เตสํ โกจิ นิหีนปญฺโญ ๓

ทิฏฺฐีหิ เตสมฺปิ ตถา สมตฺตา ฯ

น วาหเมตํ ตถิวนฺติ ๔ พฺรูมิ

ยมาหุ พาโล ๕ มิถุ อญฺญมญฺญํ

สกํ สกํ ทิฏฺฐิมกํสุ สจฺจํ

ตสฺมา หิ พาโลติ ปรํ ทหนฺติ ฯ

ยมาหุ สจฺจํ ตถิวนฺติ เอเก

ตมาหุ อญฺเญปิ ๖ ตุจฺฉํ มุสาติ

เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ ๗

กสฺมา น เอกํ สมณา วทนฺติ ฯ

เอกํ หิ สจฺจํ น ทุตียมตฺถิ

ยสฺมึ ปชาโน วิวเท ปชานํ

นานา เต สจฺจานิ สยํ ถุนนฺติ

ตสฺมา น เอกํ สมณา วทนฺติ ฯ

กสฺมา นุ สจฺจานิ วทนฺติ นานา ฯ

ปวาทิยาเส กุสลา วทานา

สจฺจานิ สุตานิ พหูนิ นานา

อุทาหุ เต ตกฺกมนุสฺสรนฺติ ฯ

น เหว สจฺจานิ พหูนิ นานา

อญฺญตฺร สญฺญาย นิจฺจานิ โลเก

ตกฺกญฺจ ทิฏฺฐีสุ ปกปฺปยิตฺวา

สจฺจํ มุสาติ ทฺวยธมฺมมาหุ ฯ

ทิฏฺเฐ สุเต สีลพฺพเต มุเต วา

เอเต จ นิสฺสาย วิมานทสฺสี

วินิจฺฉเย ฐตฺวา ปหสฺสมาโน

พาโล ปโร อกุสโลติ จาห ฯ

เยเนว พาโลติ ปรํ ทหาติ

เตนาตุมานํ กุสโลติ จาห

สยมตฺตนา โส กุสโล วทาโน

อญฺญํ วิมาเนติ ตเทว ปาวา ฯ

อติสารทิฏฺฐิยา โส สมตฺโต

มาเนน มตฺโต ปริปุณฺณมานี

สยเมว สามํ มนสาภิสิตฺโต

ทิฏฺฐีหิ สา ตสฺส ตถา สมตฺตา ฯ

ปรสฺส เจ หิ วจสา นิหีโน

ตุโม สหา โหติ นิหีนปญฺโญ

อถ เจ สยํ เวทคู โหติ ธีโร

น โกจิ พาโล สมเณสุ อตฺถิ ฯ

อญฺญํ อิโต ยาภิวทนฺติ ธมฺมํ

อปรทฺธา สุทฺธิมเกวลี เต ๑

เอวมฺปิ ติตฺถฺยา ปุถุโส วทนฺติ

สนฺทิฏฺฐิราเคน หิ ตฺยาภิรตฺตา ๒ ฯ

อิเธว สุทฺธึ อิติ วาทยนฺติ

นาญฺเญสุ ธมฺเมสุ วิสุทฺธิมาหุ

เอวมฺปิ ติตฺถฺยา ปุถุโส นิวิฏฺฐา

สกายเน ตตฺถ ทฬฺหํ วทานา ฯ

สกายเน วาปิ ทฬฺหํ วทาโน

กเมตฺถ พาโลติ ปรํ ทเหยฺย

สยเมว โส เมธคํ อาวเหยฺย

ปรํ วทํ พาลมสุทฺธิธมฺมํ ฯ

วินิจฺฉเย ฐตฺวา สยํ ปมาย

อุทฺธํ โส โลกสฺมึ วิวาทเมติ

หิตฺวาน สพฺพานิ วินิจฺฉยานิ

น เมธคํ กุรุเต ชนฺตุ โลเกติ ฯ

จูฬวิยูหสุตฺตํ ทฺวาทสมํ ฯ

______________

สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส เตรสมํ มหาวิยูหสุตฺตํ

๑ ม. พาโลมโก ฯ ๒ โป. เจว น เจวทาตา ฯ ม. เจว น วีวทาตา ฯ

๓ ม. ยุ. ปริหีนปญฺโญ ฯ ๔ ม. ยุ. ตถิยนฺติ ฯ ๕ ม. ยุ. พาลา ฯ

๖ ม. ยุ. อญฺเญ จ ฯ ๗ ยุ. วิวาทิยนฺติ ฯ

๑ ยุ. สุทฺธิมเกวลี โน ฯ ๒ โป. สนฺทิฏฺฐิราเคน ติตฺถฺยาภิรตฺตา ฯ ยุ. เตภิรตฺตา ฯ

สมณพราหมณ์ทั้งหลายยึดมั่นอยู่ในทิฐิของตนๆ ถือมั่นทิฐิแล้วปฏิญาณว่าพวกเราเป็นผู้ฉลาด ย่อมกล่าวต่างๆ กันว่าผู้ใดรู้อย่างนี้ ผู้นั้นชื่อว่ารู้ธรรมคือทิฐิ ผู้นั้นคัดค้านธรรมคือทิฐินี้อยู่ ชื่อว่าเป็นผู้เลวทราม สมณพราหมณ์ทั้งหลายถือมั่นทิฐิแม้ด้วยอาการอย่างนี้ ย่อมโต้เถียงกัน และกล่าวว่า ผู้อื่นเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด วาทะของสมณพราหมณ์สองพวกนี้วาทะไหนเป็นวาทะจริงหนอ เพราะว่าสมณพราหมณ์ทั้งหมดนี้ ต่างก็กล่าวกันว่าเป็นคนฉลาด ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

หากว่าผู้ใดไม่ยินยอมตามธรรม คือ ความเห็นของผู้อื่น ผู้นั้นเป็นคนพาล คนเขลา เป็นคนมีปัญญาทราม ชนเหล่านี้ทั้งหมดก็เป็นคนพาลเป็นคนมีปัญญาต่ำทราม เพราะว่าชนเหล่านี้ทั้งหมดถือมั่นอยู่ในทิฐิ ก็หากว่าชนเหล่านั้นเป็นคนผ่องใสอยู่ในทิฐิของตนๆ จัดว่าเป็นคนมีปัญญาบริสุทธิ์เป็นคนฉลาด มีความคิดไซร้ บรรดาคนเจ้าทิฐิเหล่านั้นก็จะไม่มีใครๆ เป็นผู้มีปัญญาต่ำทราม เพราะว่าทิฐิของชนแม้เหล่านั้นล้วนเป็นทิฐิเสมอกัน เหมือนทิฐิของพวกชนนอกนี้อนึ่ง ชนทั้งสองพวกได้กล่าวกันและกันว่าเป็นผู้เขลา เพราะความเห็นใด เราไม่กล่าวความเห็นนั้นว่าแท้ เพราะเหตุที่ชนเหล่านั้น ได้กระทำความเห็นของตนๆ ว่าสิ่งนี้เท่านั้นจริง(สิ่งอื่นเปล่า) ฉะนั้นแล ชนเหล่านั้น จึงตั้งคนอื่นว่าเป็นผู้เขลา ฯ

พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า

สมณพราหมณ์แต่ละพวก กล่าวทิฐิใดว่าเป็นความจริงแท้แม้สมณพราหมณ์พวกอื่นก็กล่าวทิฐินั้นว่า เป็นความเท็จไม่จริง สมณพราหมณ์ทั้งหลายมาถือมั่น (ความจริงต่างๆกัน) แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล้วก็วิวาทกันเพราะเหตุไรสมณพราหมณ์ทั้งหลาย จึงไม่กล่าวสัจจะให้เป็นหนึ่งลงไปได้ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

สัจจะมีอย่างเดียวเท่านั้น สัจจะที่สองไม่มี ผู้ที่ทราบชัดมาทราบชัดอยู่จะต้องวิวาทกันเพราะสัจจะอะไรเล่า สมณพราหมณ์เหล่านั้น ย่อมกล่าวสัจจะทั้งหลายให้ต่างกันออกไปด้วยตนเอง เพราะเหตุนั้น สมณพราหมณ์ทั้งหลาย จึงไม่กล่าวสัจจะให้เป็นหนึ่งลงไปได้ ฯ

พระพุทธนิมิตตรัสถามว่า

เพราะเหตุไรหนอ สมณพราหมณ์ผู้เป็นเจ้าลัทธิทั้งหลายกล่าวยกตนว่าเป็นคนฉลาด จึงกล่าวสัจจะให้ต่างกันไป สัจจะมากหลายต่างๆ กันจะเป็นอันใครๆ ได้สดับมา หรือว่าสมณพราหมณ์เหล่านั้น ระลึกตามความคาดคะเนของตน ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

สัจจะมากหลายต่างๆ กัน เว้นจากสัญญาว่าเที่ยงเสีย ไม่มีในโลกเลยก็สมณพราหมณ์ทั้งหลายมากำหนดความคาดคะเนในทิฐิทั้งหลาย (ของตน) แล้ว จึงกล่าวทิฐิธรรมอันเป็นคู่กันว่า จริงๆ เท็จๆ ก็บุคคลเจ้าทิฐิ อาศัยทิฐิธรรมเหล่านี้ คือ รูปที่ได้เห็นบ้าง เสียงที่ได้ฟังบ้าง อารมณ์ที่ได้ทราบบ้าง ศีลและพรตบ้าง จึงเป็นผู้เห็นความบริสุทธิ์ และตั้งอยู่ในการวินิจฉัยทิฐิแล้วร่าเริงอยู่ กล่าวว่า ผู้อื่นเป็นคนเขลาไม่ฉลาด บุคคลเจ้าทิฐิย่อมติเตียนบุคคลอื่นว่าเป็นผู้เขลาด้วยทิฐิใด กล่าวยกตนว่าเป็นผู้ฉลาดด้วยลำพังตน ย่อมติเตียนผู้อื่นกล่าวทิฐินั้นเอง บุคคลยกตนว่าเป็นคนฉลาด ด้วยทิฐินั้น ชื่อว่าเจ้าทิฐินั้นเต็มไปด้วยความเห็นว่าเป็นสาระยิ่งและมัวเมาเพราะมานะมีมานะบริบูรณ์ อภิเษกตนเองด้วยใจว่า

เราเป็นบัณฑิต เพราะว่าทิฐินั้น ของเขาบริบูรณ์แล้วอย่างนั้น ก็ถ้าว่าบุคคลนั้นถูกเขาว่าอยู่ จะเป็นคนเลวทรามด้วยถ้อยคำของบุคคลอื่นไซร้ ตนก็จะเป็นผู้มีปัญญาต่ำทรามไปด้วยกัน อนึ่ง หากว่าบุคคลจะเป็นผู้ถึงเวท เป็นนักปราชญ์ด้วยลำพังตนเองไซร้ สมณพราหมณ์ทั้งหลายก็ไม่มีใครเป็นผู้เขลา ชนเหล่าใดกล่าวยกย่องธรรม คือ ทิฐิอื่นจากนี้ไปชนเหล่านั้นผิดพลาดและไม่บริบูรณ์ด้วยความหมดจดเดียรถีย์ทั้งหลายย่อมกล่าวแม้อย่างนี้โดยมาก เพราะว่าเดียรถีย์เหล่านั้นยินดีนักด้วยความยินดีในทิฐิของตนเดียรถีย์ทั้งหลาย กล่าวความบริสุทธิ์ในธรรม คือทิฐินี้เท่านั้น หากล่าวความบริสุทธิ์ในธรรมเหล่าอื่นไม่

เดียรถีย์ทั้งหลาย โดยมากเชื่อมั่นแม้ด้วยอาการอย่างนี้ เดียรถีย์ทั้งหลาย รับรองอย่างหนักแน่นในลัทธิของตนนั้น อนึ่ง เดียรถีย์รับรองอย่างหนักแน่นในลัทธิของตนจะพึงตั้งใครอื่นว่าเป็นผู้เขลาในลัทธินี้เล่าเดียรถีย์นั้น เมื่อกล่าวผู้อื่นว่าเป็นผู้เขลา เป็นผู้มีธรรมไม่บริสุทธิ์ ก็พึงนำความทะเลาะวิวาทมาให้แก่ตนฝ่ายเดียวเดียรถีย์นั้น ตั้งอยู่ในการวินิจฉัยทิฐิแล้ว นิรมิตศาสดาเป็นต้นขึ้นด้วยตนเอง ก็ต้องวิวาทกันในโลกยิ่งขึ้นไป บุคคลละการวินิจฉัยทิฐิทั้งหมดแล้ว ย่อมไม่กระทำความทะเลาะวิวาทในโลกฉะนี้แล ฯ

จบจูฬวิยูหสูตรที่ ๑๒