๑๔. ธรรมิกสูตร เล่ม ๒๕

๑๔ เอวมฺเม สุตํ ฯ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ อถ โข ธมฺมิโก อุปาสโก ปญฺจหิ อุปาสกสเตหิ สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ธมฺมิโก อุปาสโก ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

๑ ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ

ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ธรรมิกอุบาสกพร้อมด้วยอุบาสก ๕๐๐ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้ว นั่งณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ

กถงฺกโร สาวโก สาธุ โหติ

โย วา อคารา อนคารเมติ

อคาริโน วา ปนุปาสกาเส ฯ

ตุวญฺหิ โลกสฺส สเทวกสฺส

คตึ ปชานาสิ ปรายนญฺจ

น ๑ ตตฺถิ ตุโลฺย นิปุณตฺถทสฺสี

ตุวญฺหิ พุทฺธํ ปวรํ วทนฺติ ฯ

สพฺพํ ตุวํ ญาณมเวจฺจ ธมฺมํ

ปกาเสสิ สตฺเต อนุกมฺปมาโน

วิวฏจฺฉโทสิ สมนฺตจกฺขุ

วิโรจสิ วิมโล สพฺพโลเก ฯ

อคจฺฉิ เต สนฺติเก นาคราชา

เอราวโณ นาม ชิโนติ สุตฺวา

โสปิ ตยา มนฺตยิตฺวาชฺฌคมา

สาธูติ สุตฺวาน ปตีตรูโป ฯ

ราชาปิ ตํ เวสฺสวโณ กุเวโร

อุเปติ ธมฺมํ ปริปุจฺฉมาโน

ตสฺสาปิ ตฺวํ ปุจฺฉิโต พฺรวีสิ ๑

โส จาปิ สุตฺวาน ปตีตรูโป ฯ

เย เกจิเม ติตฺถิยา วาทสีลา

อาชีวกา วา ยทิ วา นิคนฺถา

ปญฺญาย ตํ นาติตรนฺติ สพฺเพ

ฐิโต วชนฺตํ วิย สีฆคามึ ฯ

เย เกจิเม พฺราหฺมณา วาทสีลา

วุฑฺฒา วาปิ ๒ พฺราหฺมณา สนฺติ เกจิ

สพฺเพ ตยี อตฺถพทฺธา ภวนฺติ

เย จาปิ ๓ อญฺเญ วาทิโน มญฺญมานา ฯ

อยญฺหิ ธมฺโม นิปุโณ สุโข จ

โยยํ ตยา ภควา สุปฺปวุตฺโต

ตเมว สพฺเพ ๔ มยํ สุสฺสุมานา ๕

ตํ โน วท ๖ ปุจฺฉิโต พุทฺธเสฏฺฐ ฯ

สพฺเพปิเม ภิกฺขโว สนฺนิสินฺนา

อุปาสกา จาปิ ตตฺเถว โสตุํ

สุณนฺตุ ธมฺมํ วิมเลนานุพุทฺธํ

สุภาสิตํ วาสวสฺเสว เทวา ฯ

สุณาถ เม ภิกฺขโว สาวยามิ ๑ โว

ธมฺมํ ธุตํ ตญฺจ จราถ ๒ สพฺเพ

อิริยาปถํ ปพฺพชิตานุโลมิกํ

เสเวถ นํ อตฺถทสฺสี มติมา ๓ ฯ

โน เว วิกาเล วิจเรยฺย ภิกฺขุ

คาเม จ ปิณฺฑาย จเรยฺย กาเล

อกาลจารึ หิ สชนฺติ สงฺคา

ตสฺมา วิกาเล น จรนฺติ พุทฺธา ฯ

รูปา จ สทฺทา จ รสา จ คนฺธา

ผสฺสา จ เย สมฺมทยนฺติ สตฺเต

เอเตสุ ธมฺเมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ

กาเลน โส ปวิเส ปาตราสํ ฯ

ปิณฺฑํ จ ภิกฺขุ สมเยน ลทฺธา

เอโก ปฏิกฺกมฺม รโห นิสีเท

อชฺฌตฺตจินฺตี น มโน พหิทฺธา

นิจฺฉารเย สงฺคหิตตฺตภาโว ฯ

สเจปิ โส สลฺลเป สาวเกน

อญฺเญน วา เกนจิ ภิกฺขุนา วา

ธมฺมํ ปณีตํ ตมุทาหเรยฺย

น เปสุณํ โนปิ ปรูปวาทํ ฯ

วาทญฺหิ เอเก ปฏิเสนิยนฺติ

น เต ปสํสาม ปริตฺตปญฺเญ

ตโต ตโต เน ปสชนฺติ สงฺคา

จิตฺตญฺหิ เต ตตฺถ คเมนฺติ ทูเร ฯ

ปิณฺฑํ วิหารํ สยนาสนญฺจ

อาปญฺจ สงฺฆาฏิรชูปวาหนํ

สุตฺวาน ธมฺมํ สุคเตน เทสิตํ

สงฺขาย เสเว วรปญฺญสาวโก ฯ

ตสฺมา หิ ปิณฺเฑ สยนาสเน จ

อาเป จ สงฺฆาฏิรชูปวาหเน

เอเตสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต

ภิกฺขุ ยถา โปกฺขเร วาริพินฺทุ ฯ

คหฏฺฐวตฺตํ ปน โว วทามิ

ยถากโร สาวโก สาธุ โหติ

น เหส ลพฺภา สปริคฺคเหน

ผสฺเสตุ โย เกวโล ภิกฺขุธมฺโม ฯ

ปาณํ น หเน น จ ฆาตเยยฺย

น จานุชญฺญา หนตํ ปเรสํ

สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ

เย ถาวรา เย จ ตสา สนฺติ โลเก ฯ

ตโต อทินฺนํ ปริวชฺชเยยฺย

กิญฺจิ กฺวจิ สาวโก พุชฺฌมาโน

น หารเย หรตํ นานุชญฺญา

สพฺพํ อทินฺนํ ปริวชฺชเยยฺย ฯ

อพฺรหฺมจริยํ ปริวชฺชเยยฺย

องฺคารกาสุํ ชลิตํว วิญฺญู

อสมฺภุณนฺโต ปน พฺรหฺมจริยํ

ปรสฺส ทารํ นาติกฺกเมยฺย ฯ

สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา

เอกสฺส เจโก น มุสา ภเณยฺย

น ภาณเย ภณตํ นานุชญฺญา

สพฺพํ อภูตํ ปริวชฺชเยยฺย ฯ

มชฺชญฺจ ปาณํ น สมาจเรยฺย

ธมฺมํ อิทํ โรจเย โย คหฏฺโฐ

น ปายเย ปิวิตํ ๑ นานุชญฺญา

อุมฺมาทนนฺตํ อิติ นํ วิทิตฺวา ฯ

มทา หิ ปาปานิ กโรนฺติ พาลา

กาเรนฺติ จญฺเญปิ ชเน ปมตฺเต

เอตํ อปุญฺญายตนํ วิวชฺชเย

อุมฺมาทนํ โมหนํ พาลกนฺตํ ฯ

ปาณํ น หเน น จาทินฺนมาทิเย

มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา

อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา

รตฺตึ น ภุญฺเชยฺย วิกาลโภชนํ

มาลํ น ธาเร น จ คนฺธมาจเร

มญฺเจ ฉมายํ ว สเยถ สนฺถเต

เอตํ หิ อฏฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ

พุทฺเธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิตํ ฯ

ตโต จ ปกฺขสฺสุปวสฺสุโปสถํ

จาตุทฺทสึ ปญฺจทสิญฺจ อฏฺฐมึ

ปาฏิหาริกปกฺขญฺจ ปสนฺนมานโส

อฏฺฐงฺคุเปตํ สุสมตฺตรูปํ ฯ

ตโต จ ปาโต อุปวุฏฺฐุโปสโถ

อนฺเนน ปาเนน จ ภิกฺขุสงฺฆํ

ปสนฺนจิตฺโต อนุโมทมาโน

ยถารหํ สํวิภเชถ วิญฺญู ฯ

ธมฺเมน มาตาปิตโร ภเรยฺย

ปโยชเย ธมฺมิกํ โส วณิชฺชํ

เอตํ คิหีวตฺตยมปฺปมตฺโต

สยมฺปเภ นาม อุเปติ เทเวติ ฯ

ธมฺมิกสุตฺตํ จุทฺทสมํ ฯ

จูฬวคฺโค ทุติโย ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

รตนามคนฺโธ หิริ จ

มงฺคลํ สูจิโลเมน กปิโล พฺราหฺมโณปิ จ

นาวา กึสีลอุฏฺฐาโน ราหุโล ปุน วงฺคีโส

ปริพฺพาชนิโย ตถา ธมฺมิกญฺจ วิทุโน อหุ

จุฬวคฺคญฺหิ จุทฺทสาติ ฯ

๑ ม. น จตฺถิ ฯ โป. นตฺถิ ฯ

๑ ม. ยุ. พฺรูสิ ธีร ฯ ๒ ม. ยุ. จาปิ ฯ ๓ ยุ. วาปิ จญฺเญ ฯ ๔ ม. สพฺเพปิ ฯ

๕ ม. ยุ. สุสฺสูสมานา ฯ ๖ ยุ. ตวนฺโน ฯ

๑ โป. สาวิยามิโว ฯ ม. สาวยิสฺสามิ ฯ ๒ ยุ. ธราถ ฯ ๓ ม. ยุ. มุติมา ฯ

๑ ม. ปิวตํ ฯ ยุ. ปิปาตํ ฯ

ข้าแต่พระโคดมผู้มีพระปัญญาเสมอด้วยแผ่นดิน ข้าพระองค์ขอ ทูลถาม

พระองค์ อุบาสกผู้ออกบวชเป็นบรรพชิตก็ดี อุบาสกผู้ยังอยู่ครองเรือนอีกก็ดี บรรดาสาวกทั้งสองพวกนี้สาวกกระทำอย่างไรจึงจะเป็นผู้ยังประโยชน์ให้สำเร็จ พระองค์เท่านั้นแล ทรงทราบชัดซึ่งคติและความสำเร็จของโลกพร้อมทั้งเทวโลก บุคคลผู้เห็นประโยชน์อันละเอียดเช่นกับพระองค์ย่อมไม่มี บัณฑิตทั้งหลายย่อมกล่าวพระองค์แล ว่าเป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ พระองค์ทรงแทงตลอดไญยธรรมทรงอนุเคราะห์เหล่าสัตว์ ได้ทรงประกาศพระญาณและธรรมทั้งปวง ข้าแต่พระโคดมผู้มีพระจักษุรอบคอบ

พระองค์ผู้มีกิเลสดุจหลังคาที่เปิดแล้ว เป็นผู้ปราศจากมลทิน ไพโรจน์อยู่ในโลกทั้งปวง พญาช้าง (เทพบุตร) ชื่อเอราวัณทราบว่า พระผู้มีพระภาคนี้ทรงชนะบาปธรรม ดังนี้แล้วได้ไปในสำนักของพระองค์ พญาช้างเอราวัณแม้นั้นทูลถามปัญหากะพระองค์ ได้สดับปัญหาแล้วซ้องสาธุการชื่นชมยินดี ได้บรรลุธรรมไปแล้ว แม้พระราชาพระนามว่าเวสสวัณกุเวรก็เข้าเฝ้าพระองค์ทูลไต่ถามธรรมอยู่

พระองค์อันพระราชาพระนามว่าเวสสวัณกุเวรแม้นั้นแล ทูลถามแล้วย่อมตรัสบอก ท้าวเวสสวัณกุเวรแม้นั้นแล ได้สดับปัญหาแล้วทรงชื่นชมยินดี ได้เสด็จไปแล้ว พวกเดียรถีย์ก็ดี อาชีวกก็ดีนิครนถ์ก็ดี ผู้มีปรกติกระทำวาทะทั้งหมดนี้ย่อมไม่เกินพระองค์ด้วยปัญญา เหมือนบุคคลผู้หยุดอยู่ ไม่พึงเกินคนเดินเร็วซึ่งเดินอยู่ ฉะนั้น พวกพราหมณ์ก็ดี แม้พวกพราหมณ์ผู้เฒ่าก็ดีผู้มีปรกติกระทำวาทะเหล่าใดเหล่าหนึ่งมีอยู่ และแม้ชนเหล่าอื่นสำคัญอยู่ว่า เราทั้งหลายผู้มีปรกติกระทำวาทะ ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้เนื่องด้วยประโยชน์ในพระองค์ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ทั้งหมดกำลังคอยฟังด้วยดี ซึ่งธรรมที่ละเอียดและนำความสุขมาให้ อันพระองค์ตรัสดีแล้วนี้ ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ พระองค์อันข้าพระองค์ทั้งหลายทูลถามแล้ว ได้โปรดตรัสบอกความข้อนั้น แก่ข้าพระองค์ทั้งหลาย ภิกษุกับทั้งอุบาสกเหล่านี้แม้ทั้งหมดนั่งประชุมกันแล้วในที่นั้นแหละ เพื่อจะฟังขอจงตั้งใจฟังธรรมที่พระผู้มีพระภาคผู้ไม่มีมลทินตรัสรู้แล้ว เหมือนเทวดาทั้งหลายตั้งใจฟังสุภาษิตของท้าววาสวะฉะนั้น ฯ

พระผู้มีพระภาค เพื่อจะทรงแสดงปฏิปทาของบรรพชิตก่อน ตรัสเรียกภิกษุ

ทั้งหลายมาแล้ว จึงตรัสพระคาถาว่า

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังเรา เราจะยังเธอทั้งหลายให้ฟังธรรมอันกำจัดกิเลส และเธอทั้งปวงจงประพฤติธรรมอันกำจัดกิเลสนั้นภิกษุผู้มีปัญญาความคิด ผู้เห็นประโยชน์ พึงเสพอิริยาบถอันสมควรแก่บรรพชิตนั้น ภิกษุไม่พึงเที่ยวไปในเวลาวิกาลเลย อนึ่งภิกษุพึงเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาตในบ้านในกาล ด้วยว่าธรรมเป็นเครื่องข้องทั้งหลายย่อมข้องภิกษุผู้เที่ยวไปในกาลอันไม่สมควรไว้ เพราะเหตุนั้น ท่านผู้รู้ทั้งหลายย่อมไม่เที่ยวไปในเวลาวิกาล รูป เสียงกลิ่น รส และผัสสะ ย่อมยังสัตว์ทั้งหลายให้มัวเมา ภิกษุนั้นกำจัดเสียแล้วซึ่งความพอใจในธรรมเหล่านี้ พึงเข้าไปยังโอกาสที่จะพึงบริโภคอาหารในเวลาเช้าโดยกาล

อนึ่ง ภิกษุได้บิณฑบาตแล้วตามสมัย พึงกลับไปนั่งในที่สงัดแต่ผู้เดียว ภิกษุผู้สงเคราะห์อัตภาพแล้ว คิดถึงขันธสันดานในภายใน ไม่พึงส่งใจไปในภายนอก ถ้าแม้ว่าภิกษุนั้นพึงเจรจากับสาวกอื่นหรือกับภิกษุรูปไรๆ ไซร้ ภิกษุนั้นพึงกล่าวธรรมอันประณีต ไม่พึงกล่าวคำส่อเสียด ทั้งไม่พึงกล่าวคำติเตียนผู้อื่น ก็บุคคลบางพวกย่อมประถ้อยคำกันเราย่อมไม่สรรเสริญบุคคลเหล่านั้นผู้มีปัญญาน้อย ความเกี่ยวข้องด้วยการวิวาท เกิดจากคลองแห่งคำนั้นๆ ย่อมข้องบุคคลเหล่านั้นไว้ เพราะบุคคลเหล่านั้นส่งจิตไปในที่ไกลจากสมถะและวิปัสนา สาวกผู้มีปัญญาดี ฟังธรรมที่พระสุคตทรงแสดงแล้ว พิจารณาบิณฑบาต ที่อยู่ที่นอน

ที่นั่งน้ำ และการซักมลทินผ้าสังฆาฏิแล้วพึงเสพ เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุไม่ติดแล้วในธรรมเหล่านี้ คือ บิณฑบาต ที่นอนที่นั่งน้ำ และการซักมลทินผ้าสังฆาฏิ เหมือนหยาดน้ำไม่ติดในใบบัว ฉะนั้นก็เราจะบอกวัตรแห่งคฤหัสถ์แก่เธอทั้งหลาย สาวกกระทำอย่างไรจึงจะเป็นผู้ยังประโยชน์ให้สำเร็จ จริงอยู่สาวกไม่พึงได้เพื่อจะถูกต้องธรรมของภิกษุล้วนด้วยอาการที่มีความหวงแหน สาวกวางอาชญาในสัตว์ทุกหมู่เหล่า ทั้งผู้ที่มั่นคงทั้งผู้ที่ยังสะดุ้งในโลกแล้ว ไม่พึงฆ่าสัตว์เอง ไม่พึงใช้ผู้อื่นให้ฆ่า และไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นฆ่าแต่นั้น สาวกรู้อยู่ พึงเว้นสิ่งที่เขาไม่ให้อะไรๆ ในที่ไหนๆไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นลัก

ไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นลัก พึงเว้นวัตถุที่เจ้าของเขาไม่ให้ทั้งหมด สาวกผู้รู้แจ้งพึงเว้นอพรหมจรรย์เหมือนบุคคลเว้นหลุมถ่านเพลิงที่ไฟลุกโชน ฉะนั้นแต่เมื่อไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ ก็ไม่พึงก้าวล่วงภรรยาของผู้อื่นก็สาวกผู้อยู่ในที่ประชุมก็ดี อยู่ในท่ามกลางบริษัทก็ดี ไม่พึงกล่าวเท็จแก่บุคคลผู้หนึ่ง ไม่พึงให้ผู้อื่นกล่าวคำเท็จ ไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นกล่าวเท็จ พึงเว้นคำไม่เป็นจริงทั้งหมด สาวกผู้เป็นคฤหัสถ์ไม่พึงดื่มน้ำเมาพึงชอบใจธรรมนี้ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นดื่ม ไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นดื่ม เพราะทราบชัดการดื่มน้ำเมานั้นว่า มีความเป็นบ้าเป็นที่สุด คนพาลทั้งหลายย่อมกระทำบาปเอง และใช้คนอื่นผู้ประมาทแล้วให้กระทำบาป เพราะความเมานั่นเอง สาวกพึงเว้นความเป็นบ้า ความหลงที่คนพาลใคร่แล้วอันเป็นบ่อเกิดแห่งบาปนี้ ไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ไม่พึงพูดมุสา ไม่พึงดื่มน้ำเมา พึงเว้นจากเมถุนธรรมอันเป็นความประพฤติไม่ประเสริฐ ไม่พึงบริโภคโภชนะในเวลาวิกาลในราตรี ไม่พึงทัดทรงดอกไม้และไม่พึงลูบไล้ของหอมพึงนอนบน

เตียงหรือบนพื้นดินที่เขาลาดแล้ว บัณฑิตทั้งหลาย กล่าวอุโบสถอัน

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล ว่าอันพระพุทธเจ้าผู้ถึงที่สุดแห่งทุกข์ทรงประกาศไว้แล้ว แต่นั้นสาวกผู้มีใจเลื่อมใส พึงเข้าจำอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ประการให้บริบูรณ์ดี ตลอดวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำและ ๘ ค่ำแห่งปักข์ และตลอดปาฏิหาริกปักข์ แต่นั้นสาวกผู้รู้แจ้งเข้าจำอุโบสถอยู่แต่เช้าแล้ว มีจิตเลื่อมใส ชื่นชมอยู่เนืองๆ พึงแจกจ่ายภิกษุสงฆ์ด้วยข้าวและน้ำตามควร พึงเลี้ยงมารดาและบิดาด้วยโภคสมบัติที่ได้มาโดยชอบธรรม พึงประกอบการค้าขายอันชอบธรรมไม่ประมาท ประพฤติวัตรแห่งคฤหัสถ์นี้อยู่ ย่อมเข้าถึงเหล่าเทวดาชื่อว่าสยัมปภา ผู้มีรัศมีในตน ฯ

จบธรรมิกสูตรที่ ๑๔

จบจูฬวรรคที่ ๒

__________

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. รัตนสูตร ๒. อามคันธสูตร

๓. หิริสูตร ๔. มงคลสูตร

๕. สูจิโลมสูตร ๖. ธรรมจริยสูตร

๗. พราหมณธรรมิกสูตร ๘. นาวาสูตร

๙. กึสีลสูตร ๑๐. อุฏฐานสูตร

๑๑. ราหุลสูตร ๑๒. วังคีสสูตร

๑๓. สัมมาปริพพาชนิยสูตร ๑๔. ธรรมิกสูตร ฯ

ท่านผู้รู้ทั้งหลายกล่าวพระสูตร ๑๔ สูตรว่าจูฬวรรคแล ฯ