๑๐. ปุราเภทสูตร เล่ม ๒๕

๑๐ กถํทสฺสี กถํสีโล อุปสนฺโตติ วุจฺจติ

ตมฺเม โคตม ปพฺรูหิ ปุจฺฉิโต อุตฺตมํ นรํ ฯ

วีตตโณฺห ปุรา เภทา (ติ ภควา) ปุพฺพมนฺตมนิสฺสิโต

เวมชฺเฌ นุปสงฺเขยฺโย ตสฺส นตฺถิ ปุเรกฺขตํ ฯ

อกฺโกธโน อสนฺตาสี อวิกตฺถี อกุกฺกุจฺโจ ๔

มนฺตาภาณี อนุทฺธโต ส เว วาจายโต มุนิ ฯ

นิราสตฺตี อนาคเต อตีตํ นานุโสจติ

วิเวกทสฺสี ผสฺเสสุ ทิฏฺฐีสุ จ น นิยฺยติ

ปฏิลีโน อกุหโก อปิหาลุ อมจฺฉรี

อปฺปคพฺโภ อเชคุจฺโฉ เปสุเณยฺเย จ โน ยุโต

สาติเยสุ อนสฺสาวี อติมาเน จ โน ยุโต|

สโณฺห จ ปฏิภาณวา น สทฺโธ น วิรชฺชติ

ลาภกมฺยา น สิกฺขติ อลาเภ จ น กุปฺปติ

อวิรุทฺโธ จ ตณฺหาย รเสสุ ๑ นานุคิชฺฌติ

อุเปกฺขโก สทา สโต น โลเก มญฺญเต สมํ

น วิเสสี น นีเจยฺโย ตสฺส โน สนฺติ อุสฺสทา ฯ

ยสฺส นิสฺสยตา ๒ นตฺถิ ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต

ภวาย วิภวาย วา ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ

ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโตติ กาเมสุ อนเปกฺขินํ

คนฺถา ตสฺส น วิชฺชนฺติ อตาริ ๓ โส วิสตฺติกํ ฯ

น ตสฺส ปุตฺตา ปสโว เขตฺตํ วตฺถุญฺจ วิชฺชติ

อตฺตํ วาปิ นิรตฺตํ วา ๔ น ตสฺมึ อุปลพฺภติ ฯ

เยน นํ วชฺชุํ ปุถุชฺชนา อโถ สมณพฺราหฺมณา

ตํ ตสฺส อปุรกฺขตํ ตสฺมา วาเทสุ เนชติ ๕ ฯ

วีตเคโธ อมจฺฉรี น อุสฺเสสุ วทเต มุนิ

น สเมสุ น โอเมสุ กปฺปํ เนติ อกปฺปิโย ฯ

ยสฺส โลเก สกํ นตฺถิ อสตา จ น โสจติ

ธมฺเมสุ จ น คจฺฉติ ส เว สนฺโตติ วุจฺจตีติ ฯ

๑ ทิฏฺฐิยายโก น ... ฯ ๒ โป. ยุ. โส ฯ ๓ ม. ยุ. ฆฏฺฏยนฺตา ฯ

๔ ม. ยุ. อกฺกุกุโจ

๑ ยุ. รเส จ ฯ ๒ ม. นิสฺสยนา ฯ ๓ โป. ม. อตรี ฯ ๔ ม. อตฺตา วาปิ นิรตฺตา ฯ

๕ โป. นิญฺชติ ฯ

บุคคลผู้มีความเห็นอย่างไร มีศีลอย่างไร บัณฑิตจึงกล่าวว่าเป็นผู้สงบท่านพระโคดมพระองค์ผู้อันข้าพระองค์ถามแล้วขอจงตรัสบอกนระผู้สูงสุดแก่ข้าพเจ้าเถิด

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ฯ

ผู้ใดปราศจากตัณหาก่อนแต่สรีระแตก เป็นผู้ไม่อาศัย (กาลอันเป็นอดีตอนาคต) เบื้องต้นและเบื้องปลาย อันใครๆ จะพึงนับว่า เป็นผู้ยินดีแล้วใน (กาลอันเป็นปัจจุบัน) ท่ามกลางไม่ได้ ความมุ่งหวังของผู้นั้นย่อมไม่มี เรากล่าวผู้นั้นว่าเป็นผู้สงบ ผู้ใดไม่โกรธ ไม่สะดุ้ง ไม่โอ้อวด ไม่คะนองพูดด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน ผู้นั้นแล เป็นมุนีผู้สำรวมแล้วด้วยวาจา ผู้ใดไม่ทะเยอทะยานในสิ่งที่ยังไม่มาถึง ไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว เป็นผู้มีปรกติเห็นความสงัดในผัสสะ อันใครๆ จะนำไปในทิฐิทั้งหลายไม่ได้เลย ผู้ใดปราศจากกิเลส ไม่หลอกลวง มีปรกติไม่ทะเยอะทะยานไม่ตระหนี่ ไม่คะนอง ไม่เป็นที่เกลียดชังไม่ประกอบในคำส่อเสียด เว้นจากความเชยชมในกามคุณอันเป็นวัตถุน่ายินดี ทั้งไม่ประกอบในการดูหมิ่น เป็นผู้ละเอียดอ่อน มีปฏิภาณไม่เชื่อต่อใครๆ ไม่กำหนัดยินดี ไม่ศึกษา เพราะใคร่ลาภ ไม่โกรธเคืองในเพราะความไม่มีลาภ และเป็นผู้ไม่พิโรธ ไม่ยินดีในรสด้วยตัณหา เป็นผู้วางเฉย มีสติทุกเมื่อ ไม่สำคัญตัวว่าเสมอเขา ว่าวิเศษกว่าเขา ว่าเลวกว่าเขาในโลก กิเลสอันฟูขึ้นทั้งหลาย ของผู้นั้น ย่อมไม่มี ฯ

ตัณหานิสสัยและทิฐินิสสัยของผู้ใดไม่มี ผู้นั้นรู้ธรรมแล้วเป็นผู้อันตัณหาและทิฐิไม่อาศัยแล้ว ความทะยานอยากเพื่อความมีหรือเพื่อความไม่มี ของผู้ใดไม่มี เรากล่าวผู้นั้นผู้ไม่มีความห่วงใยในกามทั้งหลายว่าเป็นผู้สงบ กิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งหลายของผู้ใดไม่มี ผู้นั้นข้ามตัณหาได้แล้ว บุตร ธิดา สัตว์เลี้ยง ไร่นาและที่ดินของผู้ใดไม่มี แม้ความเห็นว่าเป็นตัวตนก็ดี ความเห็นว่าไม่เป็นตัวตนก็ดี อันใครๆ ย่อมไม่ได้ในผู้นั้น ปุถุชนหรือสมณพราหมณ์จะพึงกล่าวกะผู้นั้น (ว่าผู้ยินดีแล้วหรือผู้ประทุษร้ายแล้ว) โดยโทษมีราคะเป็นต้นใดโทษมีราคะเป็นต้นนั้นไม่ใช่เป็นความมุ่งหวังของผู้นั้นเพราะเหตุนั้น ผู้นั้นย่อมไม่หวั่นไหวในเพราะถ้อยคำทั้งหลาย มุนีผู้ปราศจากความกำหนัดยินดี ไม่มีความตระหนี่ย่อมไม่กล่าวยกย่องในบุคคลผู้ประเสริฐกว่า ผู้เสมอกัน หรือผู้เลวกว่า ผู้ไม่มีกัปปะ (คือตัณหาแลทิฐิ) ย่อมไม่มาสู่กัปปะผู้ใดไม่มีความหวงแหนว่าของตนในโลก ไม่เศร้าโศกเพราะสิ่งที่ไม่มีอยู่และไม่ลำเอียงในธรรมทั้งหลาย ผู้นั้นแล เรากล่าวว่าเป็นผู้สงบ ฯ

จบปุราเภทสูตรที่ ๑๐