๑. รตนสูตร เล่ม ๒๕

๑ ยานีธภูตานิ สมาคตานิ

ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข

สพฺเพว ภูตา สุมนา ภวนฺตุ

อโถปิ สกฺกจฺจ สุณนฺตุ ภาสิตํ

ตสฺมา หิ ภูตา นิสาเมถ สพฺเพ

เมตฺตํ กโรถ มานุสิยา ปชาย ฯ

ทิวา จ รตฺโต จ หรนฺติ เย พลึ

ตสฺมา หิ เน รกฺขถ อปฺปมตฺตา ฯ

ยํ กิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา

สคฺเคสุ วา ยํ รตนํ ปณีตํ

น โน สมํ อตฺถิ ตถาคเตน(

อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

ขยํ วิราคํ อมตํ ปณีตํ

ยทชฺฌคา สกฺยมุนี สมาหิโต

น เตน ธมฺเมน สมตฺถิ กิญฺจิ

อิทมฺปิ ธมฺเม รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

ยมฺพุทฺธเสฏฺโฐ ๑ ปริวณฺณยี สุจึ

สมาธิมานนฺตริกญฺญมาหุ

สมาธินา เตน สโม น วิชฺชติ

อิทมฺปิ ธมฺเม รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

เย ปุคฺคลา อฏฺฐสตํ ปสฏฺฐา

จตฺตาริ เอตานิ ยุคานิ โหนฺติ

เต ทกฺขิเณยฺยา สุคตสฺส สาวกา8

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

เย สุปฺปยุตฺตา มนสา ทเฬฺหน

นิกฺกามิโน โคตมสาสนมฺหิ

เต ปตฺติปตฺตา อมตํ วิคยฺห

ลทฺธา มุธา นิพฺพุตึ ภุญฺชมานา

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

ยถินฺทขีโล ปฐวึ สิโต สิยา

จตุพฺภิ วาเตภิ อสมฺปกมฺปิโย

ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ

โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสติ

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ

คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ

กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสปฺปมตฺตา

น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺติ

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

สหาวสฺส ทสฺสนสมฺปทาย

ตยสฺสุ ธมฺมา ชหิตา ภวนฺติ

สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉิตญฺจ

สีลพฺพตํ วาปิ ยทตฺถิ กิญฺจิ

จตูหปาเยหิ จ วิปฺปมุตฺโต

ฉ ๑ จาภิฐานานิ อภพฺโพ ๒ กาตุํ

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

กิญฺจาปิ โส กมฺมํ ๑ กโรติ ปาปกํ

กาเยน วาจายุท เจตสา วา

อภพฺโพ โส ตสฺส ปฏิจฺฉทาย

อภพฺพตา ทิฏฺฐปทสฺส วุตฺตา

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

วนปฺปคุมฺเพ ยถา ผุสฺสิตคฺเค

คิมฺหานมาเส ปฐมสฺมึ คิมฺเห

ตถูปมํ ธมฺมวรํ อเทสยิ

นิพฺพานคามึ ปรมํ หิตาย

อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

วโร วรญฺญู วรโท วราหโร

อนุตฺตโร ธมฺมวรํ อเทสยิ

อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

ขีณํ ปุราณํ นวํ นตฺถิ สมฺภวํ

วิรตฺตจิตฺตายติเก ๒ ภวสฺมึ

เต ขีณพีชา อวิรุฬฺหิฉนฺทา

นิพฺพนฺติ ธีรา ยถายมฺปทีโป ๑

อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ

ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ

ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข

ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ

พุทฺธํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ ฯ

ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ

ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข

ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ

ธมฺมํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ ฯ

ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ

ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข

ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ

สงฺฆํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ ฯ

รตนสุตฺตํ ปฐมํ ฯ

______________

สุตฺตนิปาเต ทุติยสฺส จูฬวคฺคสฺส ทุติยํ อามคนฺธสุตฺตํ

๑ ม. ยํ ... ฯ

๑ ม. ฉจฺจาภิฐานานิ ฯ ๒ ม. อภพฺพ กาตุํ ฯ

๑ ม. กมฺม ฯ ๒ โป. ยุ. วิรตฺตจิตฺตา อายติเก ฯ

๑ ม. ยถายํ ฯ

ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้ว ในประเทศนี้ก็ดี หรือภุมมเทวดาเหล่าใดประชุมกันแล้ว ในอากาศก็ดี ขอหมู่ภูตทั้งปวงจงเป็นผู้มีใจดี และขอจงฟังภาษิตโดยเคารพ ดูกรภูตทั้งปวง เพราะเหตุนั้นแล ท่านทั้งหลายจงตั้งใจฟัง ขอจงแผ่เมตตาจิตในหมู่มนุษย์ มนุษย์เหล่าใดนำพลีกรรมไปทั้งกลางคืนกลางวัน เพราะเหตุนั้นแล ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่ประมาท รักษามนุษย์เหล่านั้น ทรัพย์เครื่องปลื้มใจอย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้หรือในโลกอื่น หรือรัตนะใดอันประณีตในสวรรค์ทรัพย์และรัตนะนั้นเสมอด้วยพระตถาคตไม่มีเลย พุทธรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจจะวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้พระศากยมุนีผู้มีพระหฤทัยดำรงมั่น

ได้บรรลุธรรมใดอันเป็นที่สิ้นกิเลสเป็นที่สำรอกกิเลส เป็นอมฤตธรรมอันประณีตธรรมชาติอะไรๆ อันสมควรด้วยพระธรรมนั้นย่อมไม่มีธรรมรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีตด้วยสัจจวาจานี้ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดทรงสรรเสริญแล้วซึ่งสมาธิใด ว่าเป็นธรรมอันสะอาดบัณฑิตทั้งหลายกล่าวสมาธิใด ว่าให้ผลในลำดับสมาธิอื่นเสมอด้วยสมาธินั้นย่อมไม่มี ธรรมรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดี จงมีแก่สัตว์เหล่านี้ บุคคล ๘ จำพวก ๔ คู่ อันสัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญแล้ว บุคคลเหล่านั้นควรแก่ทักษิณาทาน เป็นสาวกของพระสุคต ทานที่บุคคลถวายแล้วในท่านเหล่านั้นย่อมมีผลมากสังฆรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต

ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ พระอริยบุคคลเหล่าใดในศาสนาของพระโคดมประกอบด้วยดีแล้ว(ด้วยกายประโยคและวจีประโยคอันบริสุทธิ์) มีใจมั่นคงเป็นผู้ไม่มีความห่วงใย (ในกายและชีวิต) พระอริยบุคคลเหล่านั้น บรรลุอรหัตผลที่ควรบรรลุหยั่งลงสู่อมตนิพพานได้ซึ่งความดับกิเลส โดยเปล่าเสวยผลอยู่ สังฆรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีตด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ เสาเขื่อนที่ฝังลงดินไม่หวั่นไหวเพราะลมทั้งสี่ทิศ ฉันใด ผู้ใดพิจารณาเห็นอริยสัจทั้งหลายเราเรียกผู้นั้นว่าเป็นสัตบุรุษ ผู้ไม่หวั่นไหวเพราะโลกธรรมมีอุปมาฉันนั้น สังฆรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต

ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ พระอริยบุคคลเหล่าใด ทำให้แจ้งซึ่งอริยสัจทั้งหลาย อันพระศาสดาทรงแสดงดีแล้ว ด้วยปัญญาอันลึกซึ้งพระอริยบุคคลเหล่านั้น ยังเป็นผู้ประมาทอย่างแรงกล้าอยู่ก็จริงถึงกระนั้นท่านย่อมไม่ยึดถือเอาภพที่ ๘ สังฆรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ สักกายทิฐิและวิจิกิจฉาหรือแม้สีลัพพตปรามาส อันใดอันหนึ่งยังมีอยู่ ธรรมเหล่านั้นอันพระอริยบุคคลนั้นละได้แล้ว พร้อมด้วยความถึงพร้อมแห่งการเห็น(นิพพาน) ทีเดียว

อนึ่งพระอริยบุคคลเป็นผู้พ้นแล้วจากอบายทั้ง ๔ ทั้งไม่ควรเพื่อทำอภิฐานทั้ง ๖ (คืออนันตริยกรรม ๕ และการเข้ารีด)สังฆรัตนะแม้นี้ เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ พระอริยบุคคลนั้น ยังทำบาปกรรมด้วยกายด้วยวาจา หรือด้วยใจก็จริง ถึงกระนั้น ท่านก็ไม่ควรเพื่อจะปกปิดบาปกรรมอันนั้น ความที่บุคคลผู้มีธรรมเครื่องนิพพานอันตนเห็นแล้ว เป็นผู้ไม่ควรเพื่อปกปิดบาปกรรมนั้นพระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว สังฆรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ พุ่มไม้ในป่ามียอดอันบานแล้วในเดือนต้นในคิมหันตฤดู ฉันใดพระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงธรรมอันประเสริฐยิ่ง

เป็นเครื่องให้ถึงนิพพาน เพื่อประโยชน์เกื้อกูล มีอุปมาฉันนั้น พุทธรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ทรงทราบธรรมอันประเสริฐ ทรงประทานธรรมอันประเสริฐ ทรงนำมาซึ่งธรรมอันประเสริฐ ไม่มีผู้ยิ่งไปกว่า ได้ทรงแสดงธรรมอันประเสริฐ พุทธรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีตด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ พระอริยบุคคลเหล่าใด ผู้มีจิตอันหน่ายแล้วในภพต่อไป มีกรรมเก่าสิ้นแล้วไม่มีกรรมใหม่เครื่องสมภพ พระอริยบุคคลเหล่านั้นมีพืชอันสิ้นแล้ว มีความพอใจไม่งอกงามแล้ว เป็นนักปราชญ์ย่อมนิพพาน เหมือนประทีปอันดับไปฉะนั้น

สังฆรัตนะแม้นี้เป็นรัตนะอันประณีต ด้วยสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในประเทศนี้ก็ดี หรือภุมมเทวดาเหล่าใดประชุมกันแล้วในอากาศก็ดี เราทั้งหลายจงนมัสการพระพุทธเจ้าผู้ไปแล้วอย่างนั้น ผู้อันเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายบูชาแล้ว ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในประเทศนี้ก็ดี หรือภุมมเทวดาเหล่าใด ประชุมกันแล้วในอากาศก็ดี เราทั้งหลายจงนมัสการพระธรรมอันไปแล้วอย่างนั้น อันเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายบูชาแล้ว ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในประเทศนี้ก็ดี หรือภุมมเทวดาเหล่าใดประชุมกันแล้วในอากาศก็ดี เราทั้งหลายจงนมัสการพระสงฆ์ผู้ไปแล้วอย่างนั้น ผู้อันเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายบูชาแล้ว ขอความสวัสดีจงมีแก่สัตว์เหล่านี้ ฯ

จบรัตนสูตรที่ ๑