๒. อุปวาณเถราปทาน (๒๒) เล่ม ๓๒

๒. อุปวาณเถราปทาน

บุพประวัติของพระอุปวาณเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายธง

(ท่านพระอุปวาณเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๒๔} [๕๒] พระสัมพุทธชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง ทรงรุ่งเรืองดังกองไฟ เสด็จปรินิพพานแล้ว[๕๓] มหาชนมาประชุมกันบูชาพระตถาคต สร้างจิตกาธานอย่าง สวยงามแล้วปลงพระสรีระ

[๕๔] มหาชนเหล่านั้นทั้งหมดพร้อมทั้งเทวดาและมนุษย์ครั้นปลง พระสรีรกิจแล้ว จึงรวบรวมพระธาตุไว้ ณ ที่นั้น ได้สร้าง พระสถูปไว้[๕๕] ชั้นที่ ๑ แห่งพระสถูปนั้นสำเร็จด้วยทอง ชั้นที่ ๒ สำเร็จด้วย แก้วมณี ชั้นที่ ๓ สำเร็จด้วยเงิน ชั้นที่ ๔ สำเร็จด้วยแก้วผลึก[๕๖] ชั้นที่ ๕ ในพุทธสถูปนั้นสำเร็จด้วยแก้วทับทิม ชั้นที่ ๖ สำเร็จ ด้วยแก้วลาย ชั้นบนสำเร็จด้วยรัตนะล้วน[๕๗] บันไดสำเร็จด้วยแก้วมณี ไพทีสำเร็จด้วยรัตนะ พระสถูป สำเร็จด้วยทองล้วน ๆ สูงสุด ๑ โยชน์[๕๘] ในเวลานั้น เทวดาทั้งหลายมาร่วมประชุมปรึกษากัน ณ ที่นั้นว่า “พวกเราก็จักสร้างพระสถูปถวายแด่พระโลกนาถผู้คงที่บ้าง[๕๙] พระธาตุจะได้ไม่กระจัดกระจายไป พระสรีระจะรวมกัน เป็นอันเดียว พวกเราจักทำหีบใส่ที่พระพุทธสถูปนี้”

[๖๐] เทวดาทั้งหลายจึงเพิ่มพระสถูปขึ้นไปอีกโยชน์หนึ่งด้วยรัตนะ ๗ ประการ พระสถูปนั้นจึงสูงขึ้นไป ๒ โยชน์ สว่างไสว ขจัด ความมืดได้[๖๑] ในเวลานั้น นาคทั้งหลายมาร่วมประชุมปรึกษากัน ณ ที่นั้นว่า “มนุษย์และเทวดาเหล่านั้นได้สร้างพระพุทธสถูปแล้ว[๖๒] เราทั้งหลายอย่าได้ประมาทเลย ดังมนุษย์กับเทวดาไม่ประมาท แม้พวกเราก็จักสร้างพระสถูปถวายแด่พระโลกนาถผู้คงที่”[๖๓] นาคเหล่านั้นจึงร่วมกันรวบรวมแก้วอินทนิล แก้วมหานิล และ แก้วมณี มีรัศมีโชติช่วง ปิดพระพุทธสถูปไว้[๖๔] พระพุทธเจดีย์ประมาณเท่านั้น สำเร็จด้วยแก้วมณีล้วน สูงสุด ๓ โยชน์ ส่องแสงสว่างไสวในเวลานั้น

[๖๕] ครุฑทั้งหลายมาร่วมประชุมปรึกษากันในวันนั้นว่า “พวกมนุษย์ เทวดา และนาคเหล่านั้นได้สร้างพระพุทธสถูปแล้ว[๖๖] เราทั้งหลายอย่าประมาทเลย ดังมนุษย์เป็นต้นกับเทวดาไม่ ประมาทแล้ว แม้พวกเราก็จักสร้างพระสถูปถวายแด่พระโลกนาถ ผู้คงที่”[๖๗] ครุฑทั้งหลายแม้เหล่านั้นก็ได้สร้างพระสถูปอันสำเร็จด้วยแก้ว มณีล้วน และผ้าคลุมก็เช่นนั้น ได้สร้างพระพุทธเจดีย์ต่อขึ้น ไปให้สูงอีกโยชน์หนึ่ง[๖๘] พระพุทธสถูปสูงขึ้นไป ๔ โยชน์ รุ่งเรืองอยู่ ยังทิศทั้งปวง ให้สว่างไสว ดังดวงอาทิตย์อุทัยฉะนั้น

[๖๙] และพวกกุมภัณฑ์ ก็มาร่วมประชุมปรึกษากันในเวลานั้นว่า “พวกมนุษย์และพวกเทวดา พวกนาคและพวกครุฑได้สร้าง พระสถูปอันสูงสุดถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดเฉพาะ พวกตน[๗๐] พวกเราอย่าได้ประมาทเลย ดังมนุษย์เป็นต้นกับเทวดาไม่ ประมาทแล้ว แม้พวกเราก็จักสร้างพระสถูปถวายแด่พระโลกนาถ ผู้คงที่ พวกเราจักเอารัตนะทั้งหลายปิดพุทธเจดีย์ต่อขึ้นไป”[๗๑] กุมภัณฑ์แม้เหล่านั้นก็ได้สร้างพุทธเจดีย์ต่อขึ้นไปอีกโยชน์หนึ่ง เวลานั้นพระสถูปสูงขึ้นไป ๕ โยชน์ สว่างไสวอยู่

[๗๒] ในเวลานั้นพวกยักษ์มาร่วมประชุมปรึกษากัน ณ ที่นั้นในเวลา นั้นว่า “พวกมนุษย์ เทวดา นาค ครุฑ และกุมกัณฑ์

[๗๓] ได้พากันสร้างพระสถูปอันอุดมถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เฉพาะพวกตน พวกเราอย่าได้ประมาทเลย ดังมนุษย์เป็นต้น กับเทวดาไม่ประมาทแล้ว[๗๔] แม้พวกเราก็จักสร้างพระสถูปถวายแด่พระโลกนาถผู้คงที่ พวก เราจักเอาแก้วผลึกปิดพุทธเจดีย์ต่อขึ้นไป”

[๗๕] พวกยักษ์แม้เหล่านั้นจึงสร้างพระพุทธเจดีย์ต่อขึ้นไปอีกโยชน์หนึ่ง ในเวลานั้นพระสถูปจึงสูงขึ้นไป ๖ โยชน์ สว่างไสวอยู่

[๗๖] และพวกคนธรรพ์พากันมาร่วมประชุมปรึกษากันในเวลานั้นว่า มนุษย์ เทวดา นาค ครุฑ กุมกัณฑ์ และยักษ์

[๗๗] ทั้งหมดพากันสร้างพระพุทธสถูป บรรดาสัตว์เหล่านี้ พวกเรา ยังไม่ได้สร้างเลย แม้พวกเราก็จักสร้างพระสถูปถวายแด่ พระโลกนาถผู้คงที่”[๗๘] พวกคนธรรพ์เหล่านั้นได้สร้างไพที ๗ ชั้นจนถึงทางเดิน ในกาล นั้น พวกคนธรรพ์สร้างพระสถูปอันสำเร็จด้วยทองคำล้วน ๆ[๗๙] ในเวลานั้น พระสถูปจึงสูงขึ้นไป ๗ โยชน์ สว่างไสวอยู่ กลาง คืนกลางวันไม่ปรากฏ มีแสงสว่างอยู่ตลอดเวลา[๘๐] ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ตลอดทั้งดวงดาวครอบงำรัศมีของ พระสถูปนั้นไม่ได้ ก็แสงสว่างโพลงไปไกลได้ ๑๐๐ โยชน์ โดยรอบ(พระสถูป)[๘๑] ในเวลานั้น พวกมนุษย์ทุกคนที่จะบูชาพระสถูปไม่ต้องขึ้นพระ สถูป พวกเขายกขึ้นไว้ในอากาศ

[๘๒] ยักษ์ตนหนึ่งที่พวกเทวดาตั้งไว้ชื่อว่าอภิสมมต ยกธงหรือ พวงดอกไม้ขึ้นไปข้างบน

[๘๓] มนุษย์เหล่านั้นมองไม่เห็นยักษ์ เห็นแต่พวงดอกไม้ของยักษ์ที่ ลอยไปอยู่ ครั้นฺเห็นเช่นนี้แล้วจึงไป มนุษย์ทั้งหมดก็โปสู่สุคติ[๘๔] พวกมนุษย์ที่ยังไม่เลื่อมใสในปาพจน์ และที่เลื่อมใสในศาสนา ต้องการจะเห็นปาฏิหาริย์ก็พากันบูชาพระสถูป

[๘๕] เวลานั้น เราเป็นคนยากไร้อยู่ในเมืองหังสวดี เราเห็นผู้คน เบิกบานกันจึงคิดอย่างนี้ในเวลานั้นว่า

[๘๖] “เรือนพระธาตุเช่นนี้ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใด พระ ผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นช่างโอฬาร ก็หมู่ชนเหล่านี้มีใจยินดี ไม่รู้จักอิ่มสักการะที่ทำอยู่

[๘๗] แม้เราก็จักทำสักการะแด่พระโลกนาถผู้คงที่บ้าง เราจักเป็น ธรรมทายาทของพระองค์ในอนาคต[๘๘] เราเอาผ้าห่มของเราที่บุคคลผู้ซัก ๆ ไว้ดีแล้วคล้องไว้ที่ยอดไม้ไผ่ ยกเป็นธงไว้ในอากาศ[๘๙] ยักษ์อภิสมมตจับธงของเรานำขึ้นไปในท้องฟ้า เราเห็นธงอัน ลมสะบัด ทำให้เกิดความยินดีอย่างยิ่ง[๙๐] เรายังจิตให้เลื่อมใสในพระสถูปนั้นแล้วเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง กราบไหว้ภิกษุนั้นแล้วได้สอบถามถึงผลในการถวายธง[๙๑] ท่านกล่าวแก่เราถึงการเกิดความเพลิดเพลินและปีติของเราว่า “ท่านจักได้เสวยวิบากแห่งการถวายธงนั้น ในกาลทุกเมื่อ[๙๒] จตุรงคเสนา คือ พลช้าง พลม้า พลรถ และพลราบ จัก แวดล้อมท่านอยู่เป็นนิจ

นี้เป็นผลแห่งการถวายธง[๙๓] ดนตรี ๖๐,๐๐๐ กลองที่ประดับสวยงามจักบำรุงผู้นี้เป็นนิจ นี้ เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า[๙๔] สตรีสาว ๑๖,๐๐๐ นาง ประดับประดาสวยงาม มีผ้าและ อาภรณ์อันวิจิตร สวมสร้อยมุกดาและใส่ต่างหูแก้วมณี[๙๕] เหล่านารีผู้มีหน้าแฉล้มแช่มช้อย ยิ้มแย้ม ตะโพกผายไหล่ผึ่ง เอวเล็กเอวบาง จักแวดล้อมผู้นี้เป็นนิจ นี้เป็นผลแห่งการถวายธง[๙๖] ท่านจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๓๐,๐๐๐ กัป จักได้เป็นจอม เทวดา เสวยเทวรัชสมบัติ ๘๐ ครั้ง[๙๗] แม้ท่านจักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑,๐๐๐ ครั้ง จักได้เป็น พระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้

[๙๘] ในที่สุดแสนกัป พระศาสดาพระนามว่าโคดมโดยพระโคตรซึ่ง สมภพในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๙๙] ท่านอันกุศลมูลตักเตือนแล้วจักเคลื่อนจากเทวโลก ประกอบ ด้วยบุญกรรม จักเป็นบุตรแห่งพราหมณ์

[๑๐๐] ท่านจักละทรัพย์ ๘๐ โกฏิ ทั้งทาสและกรรมกรเป็นอันมาก ออกบวชในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโคดม[๑๐๑] ท่านจักยังพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคดมศากยบุตรประเสริฐ ให้โปรดปรานแล้ว จักได้เป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่า อุปวาณะ”[๑๐๒] กรรมที่เราทำแล้วในแสนกัปให้ผลแก่เราในที่นี้แล้ว เราเผา กิเลสของเราแล้ว ดุจกำลังลูกศรที่พ้นจากแล่งไปดีแล้ว[๑๐๓] เมื่อเราเป็นพระเจ้าจักรพรรดิเป็นใหญ่ในทวีปทั้ง ๔ ธงทั้งหลาย จักตั้งขึ้นโดยรอบ ๓๐๐ โยชน์ในกาลทุกเมื่อ[๑๐๔] ในแสนกัปแต่ภัทรกัปนี้ เราได้ทำกรรมใดไว้ในกาลนั้น เราไม่รู้ จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายธง[๑๐๕] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านอุปวาณเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการ ฉะนี้แล

จบ อุปวาณเถราปทานที่ ๒

๓. ตีณิสรณาคมนิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระตีณิสรณคมนิยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งงการรับไตรสรณคมน์

(ท่านพระตีณิสรณคมนิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๒๕} [๑๐๖] เราเป็นคนบำรุงมารดาบิดาอยู่ในนครจันทวดี มารดาบิดาของ เราตาบอด ในเวลานั้นเราเลี้ยงดูท่านเหล่านั้น[๑๐๗] ในกาลนั้น เรานั่งอยู่ในที่ลับคิดอย่างนี้ว่า เราเลี้ยงดูมารดา บิดาอยู่ จึงไม่ได้บวช[๑๐๘] สัตว์โลกอันความมืดมนอนธการปิดไว้แล้ว ถูกไฟ ๓ กองเผาอยู่ เมื่อภพเช่นนี้เกิดขึ้นแล้ว ไม่มีใครจะเป็นผู้แนะนำ[๑๐๙] พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก ยังคำสั่งสอนให้รุ่งเรือง อยู่ในบัดนี้ สัตว์ผู้ใคร่บุญอาจเพื่อจะถอนตนขึ้นได้[๑๑๐] เรารับสรณะ ๓ แล้วจะรักษาให้บริบูรณ์ ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำ ดีแล้วนั้น เราจะพ้นทุคติได้[๑๑๑] พระสมณะผู้เป็นอัครสาวกของพระพุทธเจ้าชื่อนิสภะ เราเข้าไป หาท่านแล้วรับเอาสรณคมน์[๑๑๒] ในครั้งนั้น เรามีอายุได้หนึ่งแสนปี ได้รักษาสรณคมน์ให้บริบูรณ์ ตลอดเวลาเท่านั้น

[๑๑๓] เมื่อภพสุดท้ายเป็นไปอยู่ เราระลึกถึงสรณคมน์นั้น ด้วยกรรม ที่ทำไว้ดีแล้วนั้น เราได้ไปสู่ภพดาวดึงส์