๑๐. สาลมัณฑปียเถราปทาน เล่ม ๓๓

[๑๘๖] พระองค์ก็ทรงบรรลุแล้วสิ้นเวลานานนัก ข้าพระองค์พินาศไปเสียก่อนในระหว่างอีกเป็นเวลานาน วันนี้ได้สมาคมกับพระองค์อีก ข้าแต่พระโคดม กรรมที่ข้าพระองค์ทำไว้จะไม่พินาศไปเลย,[๑๘๗-๑๘๙] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระธัมมรุจิเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ธัมมรุจิเถราปทานที่ ๙

๑๐. สาลมัณฑปิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระสาลมัณฑปิยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการสร้างมณฑปดอกสาละเป็นพุทธบูชา

(ท่านพระสาลมัณฑปิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๘๐} [๑๙๐] เราเข้าไปยังป่าสาละสร้างอาศรมอย่างสวยงาม มุงบังด้วยดอกสาละ ครั้งนั้นเราอยู่ในป่าใหญ่[๑๙๑] อนึ่ง พระผู้มีพระภาคสัมพุทธเจ้าผู้สยัมภูอัครบุคคลพระนาม ว่าปิยทัสสีทรงประสงค์ความสงัดจึงได้เสด็จเข้าสู่ป่าสาลวัน[๑๙๒] เราออกจากอาศรมไปป่า เที่ยวแสวงหามูลผลาหารในป่า ณ เวลานั้น

[๑๙๓] ณ ที่นั้น เราได้พบพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสี ผู้มีพระยศใหญ่ ประทับนั่งเข้าสมาบัติรุ่งโรจน์อยู่ในป่าใหญ่

[๑๙๔] เราปักเสา ๔ เสาทำปะรำอย่างเรียบร้อย แล้วเอาดอกสาละมุงเหนือพระพุทธเจ้า

[๑๙๕] เราถือปะรำซึ่งมุงด้วยดอกสาละไว้ ๗ วันทำจิตให้เลื่อมใส ในการกระทำนั้น ได้ถวายบังคมพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด

[๑๙๖] สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้อุดมบุรุษเสด็จออกจากสมาธิ ประทับนั่งทอดพระเนตรดูเพียงชั่วแอก

[๑๙๗] สาวกของพระปิยทัสสีศาสดาชื่อว่าวรุณะกับพระอรหันตขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ องค์ได้มาเฝ้าพระศาสดาผู้เป็นอัครนายก

[๑๙๘] ส่วนพระผู้มีพระภาคชินเจ้าพระนามว่าปิยทัสสีผู้เป็นพระโลก เชษฐ์ผู้องอาจในหมู่นรชนประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้ว ได้ทรงแย้มพระโอษฐ์ให้ปรากฏ[๑๙๙] พระอนุรุทธเถระผู้อุปัฏฐากของพระศาสดาพระนามว่าปิยทัสสี ห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระมหามุนีว่า

[๒๐๐] “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า อะไรเล่าหนอเป็นเหตุให้พระศาสดา ทรงแย้มพระโอษฐ์ให้ปรากฏ เพราะเมื่อมีเหตุพระศาสดา จึงจะทรงแย้มพระโอษฐ์ให้ปรากฏ”[๒๐๑] พระศาสดาตรัสว่า “มาณพใดถือปะรำที่มุงด้วยดอกไม้ให้ตลอด ๗ วัน เรานึกถึงกรรมของมาณพนั้นจึงได้แย้มให้ปรากฏ

[๒๐๒] เราไม่พิจารณาเห็นที่ที่มิใช่โอกาสที่บุญจะไม่ให้ผล โอกาสในเทวโลกหรือมนุษยโลกย่อมไม่ระงับไปเลย

[๒๐๓] เมื่อเขาผู้เพียบพร้อมด้วยบุญกรรมอยู่ในเทวโลก จะมีบริษัทบริวารเท่าใด บริษัทบริวารเท่านั้นจักถูกมุงบังด้วยดอกสาละ

[๒๐๔] เขาเป็นผู้ประกอบด้วยบุญกรรม จักรื่นเริงอยู่ในโลกนั้นด้วย การฟ้อน การขับ การประโคมอันเป็นทิพย์ในกาลทุกเมื่อ[๒๐๕] บริษัทบริวารของเขาประมาณเท่าที่มีจักมีกลิ่นหอมฟุ้ง และฝนดอกสาละจักตกลงทั่วไปในขณะนั้น[๒๐๖] มาณพผู้นี้จุติจากเทวโลกแล้วจักมาสู่ความเป็นมนุษย์ แม้ในมนุษยโลกนี้ หลังคาดอกสาละก็จักดำรงอยู่ตลอดกาลทั้งปวง[๒๐๗] ที่มนุษยโลกนี้ การฟ้อนและการขับที่ประกอบด้วยกังสดาลจักแวดล้อมมาณพนี้อยู่เป็นนิจ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา[๒๐๘] และเมื่อดวงอาทิตย์อุทัย ฝนดอกสาละก็จักตกลงมา ฝนดอกสาละที่บุญกรรมปรุงแต่งแล้วจักตกลงมาทุกเวลา[๒๐๙] ในกัปที่ ๑,๘๐๐

พระศาสดาทรงพระนามว่าโคดมซึ่งทรงสมภพในราชวงค์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๒๑๐] มาณพนี้จักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงได้แล้ว ไม่มีอาสวะ นิพพาน[๒๑๑] เมื่อเขาตรัสรู้ธรรมอยู่จักมีหลังคาดอกสาละ เมื่อถูกทำฌาปนกิจอยู่บนเชิงตระกอน ที่เชิงตะกอนนั้นก็จักมีหลังคาเป็นดอกสาละ”[๒๑๒] พระมหามุนีพระนามว่าปิยทัสสีทรงพยากรณ์วิบากแล้วทรงแสดงธรรมแก่บริษัทให้อิ่มหนำด้วยฝนคือธรรม[๒๑๓] เราได้เสวยรัชสมบัติในเทวโลกในหมู่เทวดา ๓๐ กัป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรติ ๖๗ ครั้ง

[๒๑๔] เราออกจากเทวโลกมาในมนุษยโลกนี้ ได้ความสุขอันไพบูลย์ แม้ในมนุษยโลกนี้ก็มีหลังคาดอกสาละ นี้เป็นผลแห่งปะรำ

[๒๑๕] นี้เป็นความเกิดครั้งสุดท้ายของเรา ชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายกำลังเป็นไปอยู่ แม้ในภพนี้หลังคาดอกสาละก็จักมีตลอดกาลทั้งปวง[๒๑๖] เรายังพระมหามุนีพระนามว่าโคตมะผู้ประเสริฐกว่าศากยราช ให้ทรงโปรดปราน ละความมีชัยและความปราชัยเสียแล้ว บรรลุถึงฐานะที่ไม่หวั่นไหว[๒๑๗] ในกัปที่ ๑,๘๐๐ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าไว้ ด้วยพุทธบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา[๒๑๘-๒๒๐] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระสาลมัณฑปิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ สาลมัณฑปิยเถราปทานที่ ๑๐

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปังสุกูลสัญญกเถราปทาน ๒. พุทธสัญญกเถราปทาน

๓. ภิสทายกเถราปทาน ๔. ญาณัตถวิกเถราปทาน

๕. จันทนมาลิยเถราปทาน ๖. ธาตุปูชกเถราปทาน

๗. ปุฬินุปปาทกเถราปทาน ๘. ตรณิยเถราปทาน

๙. ธัมมรุจิเถราปทาน ๑๐. สาลมัณฑปิยเถราปทาน

มีคาถาคำนวณได้ ๒๑๙ คาถา (ในเนื้อหามี ๒๒๐ คาถา)

จบ ปังสุกูลวรรคที่ ๔๙

๕๐. กิงกณิปุปผวรรค

๑. ตีณิกิงกณิปุปผิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระตีณิกิงกณิปุปผิยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายดอกกระดิ่งทอง

(ท่านพระตีณิกิงกณิปุปผิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๘๑} [๑] เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลีพระนามว่าวิปัสสี ผู้ทรงเป็นนายกของโลก โชติช่วงเหมือนดอกกรรณิการ์ ประทับนั่งที่ซอกเขา[๒] เราจึงเก็บดอกกระดิ่งทอง ๓ ดอกมาบูชา ครั้นบูชาพระสัมพุทธเจ้าแล้วเดินบ่ายหน้าไปทางทิศใต้

[๓] ด้วยกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๔] ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าไว้ ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา[๕] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๖] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ได้ทำเสร็จแล้ว