๘. ตรณิยเถราปทาน เล่ม ๓๓

เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน

ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปุฬินุปปาทกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบปุฬินุปปาทกเถราปทาน

อรรถกถาปุฬินุปปทากเถราปทาน

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๗ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า จตฺตลีสทิชาปิ จ ได้แก่ ชื่อว่า ทิชา เพราะเกิด ๒ ครั้งอธิบายว่า ชื่อว่า ทิชา เพราะฟันที่งอกขึ้นในวัยเป็นเด็กหักไปแล้ว งอกขึ้นอีกและฟันเหล่านั้นจึงชื่อว่า ทิชา ก็การพยากรณ์ในนิทานกถา ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แล้วในหนหลังแล้วทีเดียว.

จบอรรถกถาปุฬินุปปาทกเถราปทาน

ตรณิยเถราปทานที่ ๘ ( ๔๘๘)

ว่าด้วยผลแห่งการทอดตนเป็นสะพาน

[๗๘] ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่า

อัตถทัสสี ผู้เป็นสยัมภู เป็นนายกของโลก

พระตถาคต ได้เสด็จไปที่ฝั่งแม่น้ำวินตา

เราเป็นเต่าเที่ยวไปในน้ำ ออกไปจาก

น้ำแล้วประสงค์จะเชิญพระพุทธเจ้าเสด็จข้ามฟาก

จึงเข้าไปเฝ้าพระองค์ ผู้นายกของโลก

(กราบทูลว่า) ขอเชิญพระพุทธเจ้าผู้เป็น

มหามุนีพระนามว่าอัตถทัสสี เสด็จขึ้นหลังข้าพระองค์เถิด ข้าพระองค์จะให้พระองค์เสด็จข้ามฟาก ขอพระองค์โปรดทรงทำที่สุดแห่งทุกข์แก่ข้าพระองค์เถิด

พระพุทธเจ้าผู้มีพระยศใหญ่พระนามว่า

อัตถทัสสี ทรงทราบถึงความดำริของเรา จึงได้เสด็จขึ้นหลังเรา แล้วประทับยืนอยู่

ความสุขของเราในเวลาที่นึกถึงตนได้

และในเวลาถึงความเป็นผู้รู้เดียงสา หาเหมือนความสุขของเราเมื่อพื้นพระบาทสัมผัสไม่

สัมพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้มี

พระยศใหญ่ เสด็จขึ้นประทับยืนที่ฝั่งแม่น้ำแล้วได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

เราข้ามกระแสคงคา ชั่วเวลาประมาณ

เท่าจิตเป็นไป ก็พระยาเต่าผู้มีบุญนี้ ส่งเราข้ามฟาก

ด้วยการส่งพระพุทธเจ้าข้ามฟากนี้ และ

ด้วยความเป็นผู้มีจิตเมตตา เขาจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๑,๘๐๐ กัป

จากเทวโลกมามนุษยโลกนี้เป็นผู้อันกุศล

มูลตักเตือนแล้ว นั่ง ณ อาสนะเดียว จักข้ามพ้นกระแส คือ ความสงสัยได้

พืชแม้น้อยแต่เขาเอาหว่านลงในเนื้อนา

ดี เมื่อฝนยังอุทกธารให้ตกอยู่โดยชอบ ผลย่อมทำชาวนาให้ยินดี แม้ฉันใด

พุทธเขตที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง

ไว้นี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อบุญเพิ่มอุทกธารให้โดยชอบ ผลจักทำให้เรายินดี

เราเป็นผู้มีตนอันส่งไปแล้วเพื่อความเพียรเป็นผู้สงบระงับ ไม่มีอุปธิ กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว ย่อมเป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

ในกัปที่ ๑,๘๐๐ เราได้ทำกรรมใด ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็น

ผลแห่งการส่งพระพุทธเจ้าข้ามฟาก

เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว. . .คำสอนขอพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตรณิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบตรณิยเถราปทาน

อรรถกถาตรณิยเถราปทาน

อปทานที่ ๘ มีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล.

จบอรรถกถาตรณิยเถราปทาน

ธรรมรุจิเถราปทานที่ ๙ (๔๘๙)

ว่าด้วยผลแห่งความพอใจในธรรม

[๗๙] ในเวลาที่พระพุทธเจ้าผู้พิชิตมาร

พระนามว่าทีปังกร ทรงพยากรณ์สุเมธดาบสว่าในกัปจากกัปนี้ไปนับไม่ถ้วย ดาบสนี้จักเป็นพระพุทธเจ้า

พระมารดาบังเกิดเกล้าของดาบสนี้จักทรงพระนามว่ามายา พระบิดาจักทรงพระนามว่าสุทโธทนะ ดาบสนี้จักชื่อว่าโคดม

ดาบสนี้จักเริ่มตั้งความเพียรทำทุกกรกิริยา

แล้ว จักเป็นพระสัมพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่ ตรัสรู้ที่ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์

พระอุปติสสะและพระโกลิตะจักเป็น

พระอัครสาวก ภิกษุอุปัฏฐากชื่อว่าอานนท์ จักบำรุงดาบสนี้ผู้เป็นพระพิชิตมาร

นางภิกษุณีชื่อว่าเขมาและอุบลวรรณา

จักเป็นอัครสาวิกา จิตตคฤหบดีและชาวเมืองอาฬวี(ชื่อว่า หัตถกะ) จักเป็นอัครอุบาสก

นางขุชชุตตรา และนางนันทมาตา จัก

เป็นอัครอุบาสิกา ไม้โพธิ์ของนักปราชญ์ผู้นี้เรียกว่าอัสสตถพฤกษ์