พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๑
๑. เพลัฏฐกานิเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในวรรคที่ ๑๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๑ เพลัฏฐกานิเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๖๘–๓๖๘
๑๑. เอกาทสมวรรค
๑. เพลัฏฐกานิเถรคาถา
สุภาษิตเตือนตนให้ทำความเพียร
นัยว่า ท่านพระเพลัฏฐกานิเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๘}[๑๐๑] ท่านละความเป็นคฤหัสถ์มาได้แล้ว แต่ยังไม่ทันสำเร็จกิจ ก็มาเป็นผู้มีปากเหมือนไถ เห็นแก่ท้อง เกียจคร้านโง่เขลา เข้าห้องบ่อย ๆ เหมือนสุกรใหญ่ที่เขาปรนปรือ ด้วยอาหารฉะนั้น
๒. เสตุจฉเถรคาถา
สุภาษิตชี้ลักษณะการไม่บรรลุสมาธิ
นัยว่า ท่านพระเสตุจฉเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๙}[๑๐๒] ชนทั้งหลายถูกมานะหลอกลวงแล้ว เศร้าหมองอยู่ในสังขารทั้งหลาย ถูกความมีลาภและความเสื่อมลาภย่ำยีแล้ว ย่อมไม่ได้บรรลุสมาธิเลย
- ๑มีปากเหมือนไถ หมายถึงเป็นผู้มีวาจาหยาบคาย ชอบขุดทำลายตนด้วยการใช้ผรุสวาจาต่อผู้อื่น เหมือนใช้ไถขุดแผ่นดินฉะนั้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๒๐)
- ๒สังขารทั้งหลาย ในที่นี้หมายถึงสังขตธรรมคือสิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่งทั้งหลาย ทั้งภายในมีจักษุเป็นต้น ทั้งภายนอกมีรูปเป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๒๒)
- ๓ย่อมไม่ได้บรรลุสมาธิ หมายถึงไม่บรรลุภาวะที่จิตตั้งมั่นเป็นสมาธิหรือมีอารมณ์เป็นหนึ่งด้วยอำนาจ สมถและวิปัสสนา (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๒๒)
จบ ๑. เพลัฏฐกานิเถรคาถา