วรรคที่ ๘
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๐๘–๒๑๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๒ ในเอกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
เถรคาถาย เอกนิปาตสฺส อฏฺฐมวคฺโค
เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘
ว่าด้วยคาถาสุภาษิต ในเอกกนิบาต วรรคที่ ๘
๑. วัจฉปาลเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการบรรลุนิพพาน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ วัจฉปาลเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑ สุสุขุมนิปุณตฺถทสฺสินา
มติกุสเลน นิวาตวุตฺตินา
สํเสวิตพุทฺธสีลินา
นิพฺพานํ น หิ เตน ทุลฺลภนฺติ ฯ
วจฺฉปาโล เถโร ฯ
พระโยคาวจรผู้มีปกติเห็นเนื้อความอันสุขุมและละเอียด ผู้มีปัญญาเฉียบแหลม ผู้ประพฤติศีลของพระพุทธเจ้าโดยเอื้อเฟื้อ พึงได้บรรลุ
นิพพานโดยไม่ยาก.
๒. อาตุมเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการออกบวช
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ อาตุมเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๒ ยถา กลีโร สุสุ วฑฺฒิตคฺโค
ทุนฺนิกฺขโส ๒ โหติ ปสาขชาโต
เอวํ อหํ ภริยายานีตาย
อนุมญฺญ มํ ปพฺพชิโตมฺหิทานีติ ฯ
อาตุโม เถโร ฯ
๑ ม. เอกุทานิยฉนฺนา ฯ ๒ ม. ยุ. ทุนฺนิกฺขโม ฯ
หน่อไม้มียอดอันงอกงาม เจริญด้วยกิ่งก้านโดยรอบ ย่อมเป็นของที่บุคคลขุดขึ้นได้โดยยาก ฉันใด เมื่อคุณแม่นำภรรยามาให้แก่ฉันแล้วถ้าฉันมีบุตรหรือธิดาขึ้น ก็ยากที่จะถอนตนขึ้นออกบวชได้ ฉันนั้น
เพราะฉะนั้น ฉันจะบวชในบัดนี้.
๓. มาณวเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการออกบวช
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ มาณวเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๓ ชิณฺณญฺจ ทิสฺวา ทุกฺขิตญฺจ พฺยาธิตํ
มตญฺจ ทิสฺวา คตมายุสงฺขยํ
ตโต อหํ นิกฺขมิตูน ปพฺพชึ
ปหาย กามานิ มโนรมานีติ ฯ
มาณโว เถโร ฯ
ฉันเห็นคนแก่ คนเจ็บหนัก และคนที่ตายตามอายุขัยแล้ว จึงละได้ซึ่งกามารมณ์อันเป็นของรื่นรมย์ใจ แล้วออกบวชเป็นบรรพชิต.
๔. สุยามนเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับพระดี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ สุยามนเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๔ กามฉนฺโท จ พฺยาปาโท ถีนมิทฺธญฺจ ภิกฺขุโน
อุทฺธจฺจํ วิจิกิจฺฉา จ สพฺพโสว น วิชฺชตีติ ฯ
สุยามโน เถโร ฯ
ความพอใจในเบญจกามคุณ ความพยาบาท ความง่วงเหงาหาวนอนความฟุ้งซ่าน รำคาญใจ และความสงสัย ย่อมไม่มีแก่ภิกษุ โดยประการ
ทั้งปวง.
๕. สุสารทเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการพบเห็นคนดี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ สุสารทเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๕ สาธุ สุวหิตานํ ๑ ทสฺสนํ กงฺขา ฉิชฺชติ พุทฺธิ วฑฺฒติ
พาลมฺปิ กโรนฺติ ปณฺฑิตํ ตสฺมา สาธุ สตํ สมาคโมติ ฯ
สุสารโท เถโร ฯ
การเห็นสัตบุรุษทั้งหลายผู้เพรียบพร้อมด้วยศีลาทิคุณ ย่อมยังประโยชน์ให้สำเร็จ เป็นเหตุตัดความสงสัยเสียได้ ทำความรู้ให้เจริญงอกงามสัตบุรุษทั้งหลาย ย่อมกระทำพาลชนให้เป็นบัณฑิตได้ เพราะฉะนั้น
การสมาคมกับสัตบุรุษ จึงยังประโยชน์ให้สำเร็จได้.
๖. ปิยัญชหเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเลือกทางที่ดี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ ปิยัญชหเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๖ อุปฺปตนฺเตสุ นิปเต นิปตนฺเตสุ อุปฺปเต
วเส อวสมาเนสุ รมมาเนสุ โน รเมติ ฯ
ปิยญฺชโห เถโร ฯ
เมื่อผู้อื่นยกตน ควรถ่อมตน เมื่อผู้อื่นตกต่ำ ควรยกตนขึ้น เมื่อผู้อื่นไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ควรประพฤติพรหมจรรย์ เมื่อผู้อื่นยินดีในกามคุณ
ไม่ควรยินดีในกามคุณ.
๗. หัตถาโรหปุตตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการฝึกจิต
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ หัตถาโรหปุตตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๗ อิทํ ปุเร จิตฺตมจาริ จาริกํ
เยนิจฺฉกํ ยตฺถกามํ ยถาสุขํ
ตทชฺชหํ นิคฺคหิสฺสามิ โยนิโส
หตฺถึ ปภินฺนํ วิย องฺกุสคฺคาโหติ ฯ
๑ ม. ยุ. สุวิหิตา ฯ
แต่ก่อน จิตนี้เคยจาริกไปในอารมณ์ต่างๆ ตามความปรารถนา ตามความต้องการ ตามความสบาย วันนี้ เราจักข่มจิตนั้นโดยอุบายอันชอบเหมือนนายควาญช้างผู้ฉลาด ข่มขี่ช้างผู้ซับมันไว้ได้ด้วยขอ ฉะนั้น.
หตฺถาโรหปุตฺโต เถโร
๘. เมณฑสิรเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับกองทุกข์
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ เมณฑสิรเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๘ อเนกชาติสํสารํ สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ
ตสฺส เม ทุกฺขชาตสฺส ทุกฺขกฺขนฺโธ ปรทฺธโตติ ๑ ฯ
เมณฺฑสิโร เถโร ฯ
เมื่อเรายังมิได้ประสบญาณ ได้ท่องเที่ยวไปในสงสารสิ้นชาติมิใช่น้อย
เรานั้นเกิดมาแล้วในกองทุกข์ กำจัดกองทุกข์ได้แล้ว.
๙. รักขิตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับผู้เยือกเย็น
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ รักขิตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๙ สพฺโพ ราโค ปหีโน เม สพฺโพ โทโส สมูหโต
สพฺโพ เม วิคโต โมโห สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโตติ ๑ ฯ
รกฺขิโต เถโร ฯ
เราละราคะได้ทั้งหมดแล้ว ถอนโทสะได้หมดแล้ว เรามีโมหะทั้งปวงไป
ปราศแล้ว เป็นผู้เยือกเย็น ดับความร้อนได้แล้ว.
๑๐. อุคคเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการสิ้นกรรม
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๘ อุคคเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑๐ ยํ มยา ปกตํ กมฺมํ อปฺปํ วา ยทิ วา พหุํ
สพฺพเมตํ ปริกฺขีณํ นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ฯ
อุคฺโค เถโร ฯ
อุทฺทานํ
วจฺฉปาโล จ โย เถโร อาตุโม มาณโว อิสิ
สุยามโน สุสารโท เถโร โย จ ปิยญฺชโห
อาโรหปุตฺโต เมณฺฑสิโร รกฺขิโต อุคฺคสวฺหโยติ ฯ
วคฺโค อฏฺฐโม ฯ
กรรมใดที่เราได้ทำไว้แล้ว น้อยหรือมากก็ตาม กรรมทั้งหมดนั้นสิ้นไป
แล้ว บัดนี้ การเกิดในภพใหม่ไม่มี.
____________________________
ในวรรคนี้รวมพระเถระ ๑๐ องค์ คือ
๑. พระวัจฉปาลเถระ ๒. พระอาตุมเถระ
๓. พระมาณวเถระ ๔. พระสุยามนเถระ
๕. พระสุสารทเถระ ๖. พระปิยัญชหเถระ
๗. พระหัตถาโรหปุตตเถระ ๘. พระเมณฑสิรเถระ
๙. พระรักขิตเถระ ๑๐. พระอุคคเถระ.
จบ วรรคที่ ๘.
จบ วรรคที่ ๘