สัตตกนิบาต

๑ อลงฺกตา สุวสนา มาลภารี ๑ วิภูสิตา

อลตฺตกกตา ปาทา ปาทุการุยฺห เวสิกา ๒

ปาทุกา โอรุหิตฺวาน ปุรโต ปญฺชลีกตา

สา มํ สเณฺหน มุทุนา มิตปุพฺพมภาสถ ๓

ยุวาสิ ตฺวํ ปพฺพชิโต ติฏฺฐาหิ มม สาสเน

ภุญฺช มานุสเก กาเม อหํ วิตฺตํ ททามิ เต ฯ๔

สจฺจนฺเต ปฏิชานามิ อคฺคึ วา เต หรามหํ ฯ

ยทา ชิณฺณา ภวิสฺสาม อุโภ ทณฺฑปรายนา

อุโภปิ ปพฺพชิสฺสาม อุภยตฺถ กฏคฺคโห ฯ

ตญฺจ ทิสฺวาน อายนฺตึ เวสิกํ ปญฺชลีกตํ

อลงฺกตํ สุวสนํ มจฺจุปาสํว โอฑฺฑิตํ

ตโต เม มนสีกาโร โยนิโส อุทปชฺชถ

ฯเปฯ ๔

สุนฺทรสมุทฺโท เถโร ฯ

หญิงแพศยาผู้ประดับประดาร่างกาย นุ่งห่มผ้าใหม่อันงามทัดทรงดอกไม้ ลูบไล้ด้วยเครื่องหอม เท้าย้อมด้วยสีแดง สวมรองเท้าทอง ยืนประคองอัญชลีอยู่ข้างหน้า กล่าวเล้าโลมเราด้วยถ้อยคำอันอ่อนหวานว่า ท่านเป็นผู้บรรพชิตหนุ่ม ขอจงเชื่อฟังคำของดิฉัน ขอเชิญท่านสึกออกมาบริโภคกามอันเป็นของมนุษย์เถิด ดิฉันจักมอบทรัพย์สมบัติอันให้เกิดความปลื้มใจแก่ท่าน ดิฉันขอให้สัจปฏิญาณแก่ท่านว่า ดิฉันจักเป็นภรรยา ปฏิบัติท่าน เหมือนพราหมณ์บูชาไฟฉะนั้นเมื่อใดเราทั้งสองแก่เฒ่าจนถึงถือไม้เท้า เมื่อนั้น เราทั้งสองจึงค่อยบวชเราทั้งสองถือเอาชัยในโลกทั้งสองก่อนเถิด เราเห็นหญิงแพศยาคนนั้นผู้ตบแต่งร่างกาย นุ่งห่มผ้าใหม่อันงามดีมาทำอัญชลี พูดจาเล้าโลมเรา เหมือนกับบ่วงมัจจุราชอันธรรมชาติดักไว้ ลำดับนั้นโยนิโสมนสิการบังเกิดขึ้นแก่เรา เราได้เห็นโทษของสังขารแล้ว เกิดความเบื่อหน่าย ลำดับนั้น จิตของเราก็หลุดพ้นจากกิเลส ขอท่านจงเห็นคุณวิเศษของพระธรรมอย่างนี้เถิด บัดนี้ เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว

ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว.

๒ ปเร อมฺพาฏการาเม วนสณฺฑมฺหิ ภทฺทิโย

สมูลํ ตณฺหํ อพฺพุยฺห ตตฺถ ภทฺโท ฌิยายติ ๕ ฯ

รมนฺเตเก มุทิงฺเคหิ ๖ วีณาหิ ปณเวหิ จ

อหญฺจ รุกฺขมูลสฺมึ รโต พุทฺธสฺส สาสเน ฯั

พุทฺโธ จ ๑ เม วรํ ทชฺชา โส จ ลพฺเภถ เม วโร ๒

คเณฺหหํ สพฺพโลกสฺส นิจฺจํ กายคตาสตึ ๓ ฯ

เย มํ รูเปน ปามึสุ เย จ โฆเสน อนฺวคู

ฉนฺทราควสูเปตา น มํ ชานนฺติ เต ชนา ฯ

อชฺฌตฺตญฺจ น ชานาติ พหิทฺธา จ น ปสฺสติ

สมนฺตาวรโณ พาโล ส เว โฆเสน วุยฺหติ ฯ

อชฺฌตฺตญฺจ น ชานาติ พหิทฺธา จ วิปสฺสติ

พหิทฺธาผลทสฺสาวี โสปิ โฆเสน วุยฺหติ ฯ

อชฺฌตฺตญฺจ ปชานาติ พหิทฺธา จ วิปสฺสติ

อนาวรณทสฺสาวี น โส โฆเสน วุยฺหตีติ ฯ

ลกุณฺฏโก เถโร ๔ ฯ

๑ ม. ยุ. มาลธารี ฯ ๒ เวสิยาติปิ ฯ ๓ ม. ยุ. มหิตปุพฺพํ อพฺภาสถ ฯ

๔ จตุกฺกนิปาเต ทฏฺฐพฺพา ฯ ๕ ม. ภทฺโทว ฌายติ ฯ ๖ สี. ยุ. มุติงฺเคหิ ฯ

ภัททิยภิกษุอยู่ ณ อัมพาฏการามอันสวยงามในชัฏแห่งป่า ได้ถอนตัณหาพร้อมทั้งรากขึ้นแล้ว เป็นผู้เจริญด้วยคุณมีศีลเป็นต้น เพ่งฌานอยู่ในไพรสณฑ์นี้ กามโภคีบุคคลบางพวกย่อมยินดีด้วยเสียงตะโพน เสียงพิณและบัณเฑาะว์ แต่ความยินดีของพวกเขานั้นไม่ประเสริฐ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ส่วนเรายินดีแล้วในคำสอนของพระพุทธเจ้าอยู่ที่โคนไม้ ก็พระพุทธเจ้าได้ประทานพรแก่เรา เรารับพรนั้นแล้ว ถือเอากายคตาสติอันโลกทั้งปวงพึงเจริญเป็นนิตย์ ชนเหล่าใดถือรูปร่างเราเป็นประมาณ และถือเสียงเราเป็นประมาณ ชนเหล่านั้นตกอยู่ในอำนาจฉันทราคะ ย่อมไม่รู้จักเรา คนพาลถูกกิเลสกั้นไว้รอบด้าน ย่อมไม่รู้ทั้งภายใน ไม่เห็นทั้งภายนอกย่อมลอยไปตามเสียง แม้บุคคลผู้เห็นผลภายนอก ไม่รู้ภายใน แต่เห็นภายนอก ก็ลอยไปตามเสียง ส่วนผู้ใดมีความเห็นไม่ถูกกั้นย่อมรู้ชัดทั้งภายใน ทั้งเห็นแจ้งภายนอก ผู้นั้นย่อมไม่ลอยไป

ตามเสียง.

๓ เอกปุตฺโต อหํ อาสึ ปิโย มาตุ ปิโย ปิตุ

พหูหิ วตจริยาหิ ลทฺโธ อายาจนาหิ จ ฯ

เต จ มํ อนุกมฺปาย อตฺถกามา หิเตสิโน

อุโภ ปิตา จ มาตา จ พุทฺธสฺส อุปนามยุํ ฯ

กิจฺฉา ลทฺโธ อยํ ปุตฺโต สุขุมาโล สุเขธิโต

อิมํ ททาม เต นาถ ชินสฺส ปริจารกํ ฯ

สตฺถา จ มํ ปฏิคฺคยฺห อานนฺทํ เอตทพฺรวิ

ปพฺพาเชหิ อิมํ ขิปฺปํ เหสฺสตฺยาชานิโย อยํ ฯ

ปพฺพาเชตฺวาน มํ สตฺถา วิหารํ ปาวิสี ชิโน

อโนคฺคตสฺมึ สุริยสฺมึ ตโต จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม ฯ

ตโต สตฺถา นิรงฺกตฺวา ปฏิสลฺลานวุฏฺฐิโต

เอหิ ภทฺทาติ มํ อาห สา เม อาสูปสมฺปทา ฯ

ชาติยา สตฺตวสฺเสน ลทฺธา เม อุปสมฺปทา

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา อโห ธมฺมสุธมฺมตาติ ฯ

ภทฺโท เถโร ฯ

๑ ม. พุทฺโธ เจ ฯ ๒ โป. ยุ. วรํ ฯ ๓ ม. กายคตํ สตึ ฯ

๔ ม. ลกุณฺทกภทฺทิโย เถโร ฯ

เราเป็นบุตรคนเดียว จึงเป็นที่รักของมารดาบิดา เพราะเหตุว่ามารดาบิดาได้เรามาด้วยการประพฤติวัตร และการเซ่นสรวงเป็นอันมาก ก็มารดาและบิดาทั้งสองนั้น มุ่งหวังความเจริญ แสวงหาประโยชน์เพื่ออนุเคราะห์เรา จึงนำเรามาถวายแด่พระพุทธเจ้าแล้วทูลว่า บุตรของข้าพระองค์นี้เป็นสุขุมาลชาติ เจริญด้วยความสุข เป็นบุตรที่ข้าพระองค์ได้มาโดยยาก ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นนาถะของโลก ข้าพระองค์ทั้งสองขอถวายบุตรสุดที่รักนี้ ให้เป็นคนรับใช้สอยของพระองค์ผู้ทรงชนะกิเลสมาร ก็พระศาสดาทรงรับเราแล้ว รับสั่งกะท่านพระอานนท์ว่า จงรีบให้เด็กคนนี้บรรพชาเถิด เพราะเด็กคนนี้จักเป็นผู้รอบรู้รวดเร็ว พระศาสดาผู้ทรงชนะมาร รับสั่งให้พระอานนท์บรรพชาให้เราแล้วเสด็จเข้าสู่พระคันธกุฎีเมื่อพระอาทิตย์ยังไม่อัศดงคต จิตของเราก็พ้นจากอาสวะกิเลสทั้งปวงภายหลัง พระศาสดาทรงออกจากสมาบัติแล้ว เสด็จออกจากที่เร้น รับสั่งกะเราว่า จงเป็นภิกษุมาเถิดภัททะ การรับสั่งเช่นนั้น เป็นการอุปสมบทของเรา เราเกิดมาได้ ๗ ปี ก็ได้อุปสมบท ได้บรรลุวิชชา ๓ น่าอัศจรรย์ ความที่ธรรมเป็น

ความดี

๔ ทิสฺวา ปาสาทฉายายํ จงฺกมนฺตํ นรุตฺตมํ

ตตฺถ นํ อุปสงฺกมฺม วนฺทิสฺสํ ปุริสุตฺตมํ ฯ

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา สงฺฆริตฺวาน ๑ ปาณิโย

อนุจงฺกมิสฺสํ วิรชํ สพฺพสตฺตานมุตฺตมํ ฯ

ตโต ปเญฺห อาปุจฺฉิ มํ ปญฺหานํ โกวิโท วิทู

อจฺฉมฺภี จ อภีโต จ พฺยากาสึ สตฺถุโน อหํ ฯ

วิสฺสชฺชิเตสุ ปเญฺหสุ อนุโมทิ ตถาคโต

ภิกฺขุสงฺฆํ วิโลเกตฺวา อิมมตฺถํ อภาสถ ฯ

ลาภา องฺคมคธานํ เยสายํ ปริภุญฺชติ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ ฯ

ปจฺจุฏฺฐานญฺจ สามจึ เตสํ ลาภาติ จาพฺรวิ ฯ

อชฺชตคฺเค ๒ มํ โสปาก ทสฺสนาโยปสงฺกม

เอสา เจว เต โสปาก ภวตุ อุปสมฺปทา ฯ

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ ลทฺธาน อุปสมฺปทํ

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ อโห ธมฺมสุธมฺมตาติ ฯ

โสปาโก เถโร ฯ

๑ ม. ยุ. สํหริตฺวาน ฯ ๒ ยุ. อชฺชทคฺเค ฯ

เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้สูงสุดกว่านรชน เป็นบุรุษอุดมเสด็จจงกรมอยู่ที่ร่มเงาหลังพระคันธกุฎี จึงเข้าไปเฝ้าถวายบังคม ณ ที่นั้น เราห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือเดินตามพระองค์ผู้ปราศจากกิเลสธุลีผู้สูงสุดกว่าสัตว์ทั้งปวง ลำดับนั้น พระองค์ได้ตรัสถามปัญหาเรา เราเป็นผู้ฉลาด รอบรู้ปัญญาทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีความหวาดหวั่นและไม่กลัวได้พยากรณ์แด่พระศาสดา เมื่อเราวิสัชนาปัญหาแล้ว พระตถาคตทรงอนุโมทนา ทรงทอดพระเนตรหมู่ภิกษุแล้ว ได้ตรัสเนื้อความนี้ว่าโสปากภิกษุนี้บริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยของชาวอังคะและชาวมคธเหล่าใด ก็เป็นลาภของชาวอังคะและชาวมคธเหล่านั้น อนึ่ง ได้ตรัสว่า เป็นลาภของชาวอังคะและชาวมคธที่ได้ต้อนรับและทำสามีจิกรรม แก่โสปากภิกษุ ดูกรโสปากะ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ให้เธอเข้ามาหาเราได้ ดูกรโสปากะ การวิสัชนาปัญหานี้จงเป็นการอุปสมบทของเธอ เรามีอายุได้ ๗ ปี แต่เกิดมา ก็ได้อุปสมบทเป็นภิกษุ ทรงร่างกายอันมีในที่สุด น่าอัศจรรย์จริง ความที่ธรรม

เป็นกรรมดี.

๕ สเร หตฺเถหิ ภญฺชิตฺวา กตฺวาน กุฏิมจฺฉิสํ

เตน เม สรภงฺโคติ นามํ สมฺมติยา ๑ อหุ ฯ

น มยฺหํ กปฺปเต อชฺช สเร หตฺเถหิ ภญฺชิตุํ

สิกฺขาปทา โน ปญฺญตฺตา โคตเมน ยสสฺสินา ฯ

สกลํ สมตฺตํ โรคํ สรภงฺโค นาทฺทสํ ปุพฺเพ

โสยํ โรโค ทิฏฺโฐ วจนกเรนาติเทวสฺส ฯ

เยเนว มคฺเคน คโต วิปสฺสี

เยเนว มคฺเคน สิขี จ เวสฺสภู

กกุสนฺธโกนาคมโน จ กสฺสโป

เตนญฺชเสน อคมาสิ โคตโม ฯ

วีตตณฺหา อนาทานา สตฺต พุทฺธา ขโยคธา

เยหยํ เทสิโต ธมฺโม ธมฺมภูเตหิ ตาทิหิ

จตฺตาริ อริยสจฺจานิ อนุกมฺปาย ปาณินํ

ทุกฺขํ สมุทโย มคฺโค นิโรโธ ทุกฺขสงฺขโย ฯ

ยสฺมึ นิวตฺตเต ๒ ทุกฺขํ สํสารสฺมึ อนนฺตกํ

เภทา อิมสฺส กายสฺส ชิวิตสฺส จ สงฺขยา

อญฺโญ ปุนพฺภโว นตฺถิ สุวิมุตฺโตมฺหิ สพฺพธีติ ฯ

สรภงฺโค เถโร ฯ

อุทฺทานํ

สุนฺทรสมุทฺโท เถโร เถโร ลกุณฺฏภทฺทิโย

ภทฺโท เถโร จ โสปาโก สรภงฺโค มหาอิสิ

สตฺตเก ปญฺจกา เถรา คาถาโย ปญฺจตึสตีติ ฯ

สตฺตกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ

๑ ม. ยุ. สมฺมุติยา ฯ ๒ ยุ. นิพฺพตฺตเต ฯ

เราหักแขมด้วยมือทั้งสองทำกระท่อมอยู่ เพราะฉะนั้น เราจึงมีชื่อโดยสมมติว่า สรภังคะ วันนี้เราไม่ควรหักแขม ด้วยมือทั้งสองอีก เพราะพระสมณโคดมผู้เรืองยศ ทรงบัญญัติสิกขาบทแก่เราทั้งหลาย เมื่อก่อน เราผู้ชื่อว่าสรภังคะไม่เคยได้เห็นโรคคืออุปาทานขันธ์ ๕ ครบบริบูรณ์ทั้งสิ้น โรคนั้น อันเราผู้ทำตามพระดำรัสของพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นเทพเจ้าผู้ยิ่งใหญ่ ได้เห็นแล้ว พระ

สัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่า พระวิปัสสี พระสิขี พระ

เวสสภู พระกกุสันโธ พระโกนาคม พระกัสสป ได้

เสด็จไปแล้วโดยทางใดแล พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคดมก็ได้เสด็จไปแล้ว โดยทางนั้น พระพุทธเจ้า ๗ พระองค์นี้ทรงปราศจากตัณหา ไม่ทรงถือมั่น ทรงหยั่งถึงความสิ้นกิเลสเสด็จอุบัติแท้ โดยธรรมกาย ผู้คงที่ ทรงเอ็นดูอนุเคราะห์สัตว์ทั้งหลาย ได้ทรงแสดงธรรม คือ อริยสัจ ๔ อันได้แก่ทุกข์

เหตุเกิดทุกข์ ความดับทุกข์ ทางเป็นที่สิ้นทุกข์ เป็นทาง

ไม่เป็นไปแห่งทุกข์ อันไม่มีที่สุดในสงสาร เพราะกายนี้แตก และเพราะความสิ้นชีวิตนี้ การเกิดในภพใหม่อย่างอื่นมิได้มี เราเป็น

ผู้หลุดพ้นแล้วจากสรรพกิเลสและภพทั้งปวง.

___________________________________

พระเถระ ๕ องค์ ได้กล่าวคาถาองค์ละ ๗ คาถา รวมเป็น ๓๕ คาถาคือ

๑. พระสุนทรสมุททเถระ ๒. พระลกุณฏภัททิยเถระ

๓. พระภัททเถระ ๔. พระโสปากเถระ

๕. พระสรภังคเถระ.

จบ สัตตกนิบาต.