วรรคที่ ๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๘–๑๗๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๒ ในเอกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
เถรคาถาย เอกนิปาตสฺส จตุตฺถวคฺโค
เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔
ว่าด้วยคาถาสุภาษิต ในเอกกนิบาต วรรคที่ ๔
๑. คหุรตีริยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความอดทน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ คหุรตีริยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑ ผุฏฺโฐ ฑํเสหิ มกเสหิ อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน
นาโค สงฺคามสีเสว สโต ตตฺราธิวาสเยติ ฯ
คหุรตีริโย เถโร ๒ ฯ
บุคคลถูกยุงและเหลือบกัดแล้วในป่าใหญ่ พึงเป็นผู้มีสติอดทนต่อสัมผัสแห่งยุงและเหลือบในป่าใหญ่นั้น เหมือนช้างอดทนต่อการถูกอาวุธใน
สงคราม ฉะนั้น.
๒. สุปปิยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความเพียร
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ สุปปิยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๒ อชรํ ชีรมาเนน ตปฺปมาเนน นิพฺพุตึ
นิรามิสํ ๓ ปรมํ สนฺตึ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรนฺติ ฯ
สุปฺปิโย เถโร ฯ
๑ ยุ. ฉินฺท ฯ ๒ ม. ยุ. คหวรตีริโย ภิกฺขุ ฯ ๓ ม. นิมิยํ ฯ ยุ. นิมฺมิสฺสํ ฯ
บุคคลผู้มีความเพียร ถึงจะแก่ แต่เผากิเลสให้เร่าร้อน พึงบรรลุ
นิพพานอันไม่รู้จักแก่ ไม่มีอามิส เป็นธรรมสงบอย่างยิ่ง
เกษมจากโยคะอย่างยอดเยี่ยม.
๓. โสปากเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับเมตตา
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ โสปากเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๓ ยถาปิ เอกปุตฺตสฺมึ ปิยสฺมึ กุสลี สิยา
เอวํ สพฺเพสุ ปาเณสุ สพฺพตฺถ กุสโล สิยาติ ฯ
บุคคลพึงมีเมตตาในคนเดียวผู้เป็นที่รัก ฉันใด ภิกษุพึงมีเมตตาในสัตว์
ทั้งปวงในที่ทุกสถาน ฉันนั้น.
โสปาโก เถโร
๔. โปสิยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการออกบวช
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ โปสิยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๔ อนาสนฺนวรา เอตา นิจฺจเมว วิชานตา
คามา อรญฺญมาคมฺม ตโต เคหํ อุปาวิสึ
ตโต อุฏฺฐาย ปกฺกามึ อนามนฺเตตฺวา โปสิโยติ ฯ
โปสิโย เถโร ฯ
หญิงเหล่านี้ดีแต่เมื่อยังไม่เข้าไปใกล้ เมื่อเข้าไปใกล้ นำความฉิบหายมาให้เป็นนิตย์ทีเดียว เราเดินออกจากป่ามาสู่บ้าน เข้าไปสู่เรือนแห่งญาติแล้ว ไม่ได้อำลาใครๆ ออกจากเรือนนั้นหนีมาแล้ว.
๕. สามัญญกานิเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับเกียรติยศ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ สามัญญกานิเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๕ สุขํ สุขตฺโถ ลภเต ตทาจรํ
กิตฺติญฺจ ปปฺโปติ ยสสฺส วฑฺฒติ
โย อริยมฏฺฐงฺคิกมญฺชสํ อุชุํ
ภาเวติ มคฺคํ อมตสฺส ปตฺติยาติ ฯ
สามญฺญกานิ เถโร ฯ
บุคคลผู้ต้องการความสุข เมื่อประพฤติให้สมควรแก่ความสุขนั้นย่อมได้ความสุข ผู้ใดเจริญอริยมรรค อันประกอบด้วยองค์ ๘เป็นทางตรง เพื่อมรรลุอมตธรรม ผู้นั้นย่อมได้ความสรรเสริญและเจริญ
ด้วยยศ.
๖. กุมาปุตตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความดี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ กุมาปุตตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๖ สาธุ สุตํ สาธุ จริตกํ
สาธุ สทา อนิเกตวิหาโร
อตฺถปุจฺฉนํ ปทกฺขิณกมฺมํ
เอตํ สามญฺญํ อกิญฺจนสฺสาติ ฯ
กุมาปุตฺโต เถโร ฯ
การฟัง เป็นความดี ความประพฤติมักน้อย เป็นความดี การอยู่โดยไม่มีห่วงใยเป็นความดีทุกเมื่อ การถามสิ่งที่เป็นประโยชน์เป็นความดีการทำตามโอวาทโดยเคารพ เป็นความดี กิจมีการฟังเป็นต้นนี้
เป็นเครื่องสงบของผู้ไม่มีกังวล.
๗. กุมาปุตตเถรสหายกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความเจริญฌาน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ กุมาปุตตเถรสหายกเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๗ นานาชนปทํ ยนฺติ วิจรนฺตา อสญฺญตา
สมาธิญฺจ วิราเธนฺติ กึสุ รฏฺฐจริยา กริสฺสติ ฯ
ตสฺมา วิเนยฺย สารมฺภํ ฌาเยยฺย อปุรกฺขโตติ ฯ
กุมาปุตฺตตฺเถรสฺส สหายโก เถโร ฯ
ภิกษุทั้งหลายไม่สำรวมกาย วาจา ใจ พากันเที่ยวไปสู่ชนบท
ต่างๆ ทอดทิ้งสมาธิ การเที่ยวไปสู่แคว้นต่างๆ จักสำเร็จประโยชน์อะไรเล่า เพราะฉะนั้น ภิกษุพึงกำจัดความแข่งดี อย่าให้
มิจฉาวิตกและกิเลสมีตัณหาเป็นต้นครอบงำ พึงเจริญฌาน.
๘. ควัมปติเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการพ้นกิเลส
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ ควัมปติเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๘ โย อิทฺธิยา สรภุํ อฏฺฐเปสิ
ควมฺปติ โส อสิโต อเนโช
ตํ สพฺพสงฺคาติคตํ มหามุนึ
เทวา นมสฺสนฺติ ภวสฺส ปารคุนฺติ ฯ
ควมฺปติ เถโร ฯ
เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย พากันนอบน้อมพระควัมปติ ผู้ห้ามแม่น้ำสรภูให้หยุดไหลได้ด้วยฤทธิ์ ไม่ติดอยู่ในกิเลสและตัณหาไรๆไม่หวั่นไหวต่อสิ่งอะไรทั้งสิ้น เป็นผู้ผ่านพ้นเครื่องข้องทั้งปวง เป็น
มหามุนี ผู้ถึงฝั่งแห่งภพ.
๙. ติสสเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับสติ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ ติสสเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๙ สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ ฑยฺหมาเนว ๑ มตฺถเก
กามราคปฺปหานาย สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ ฯ
ติสฺโส เถโร ฯ
บุรุษถูกแทงด้วยหอก หรือถูกไฟไหม้ที่กระหม่อม แล้วรีบรักษาฉันใด ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติเว้นรอบ เพื่อละความกำหนัดยินดีใน
กาม ฉันนั้น.
๑๐. วัฑฒมานเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับสติ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ วัฑฒมานเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑๐ สตฺติยา วิย โอมฏฺโฐ ฑยฺหมาเนว ๑ มตฺถเก
ภวราคปฺปหานาย สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ ฯ
วฑฺฒมาโน เถโร ฯ
อุทฺทานํ
คหุรตีริโย ๒ สุปฺปิโย โสปาโก จ ๓ โปสิโย จ ๔
สามญฺญกานิ กุมาปุตฺโต กุมาปุตฺตสหายโก
ควมฺปติ ติสฺสตฺเถโร วฑฺฒมาโน มหายโสติ ฯ
วคฺโค จตุตฺโถ ฯ
______________________
๑ ม. ฑยุหมาโนว ฯ ๒ ยุ. คหฺวรตีริโย ฯ ๓ ม. เจว ฯ ๔ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ
บุรุษที่ถูกแทงด้วยหอก หรือถูกไฟไหม้ที่กระหม่อม แล้วรีบรักษาฉันใด ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติเว้นรอบ เพื่อละความกำหนัดยินดีในภพ
ฉันนั้น.
__________________
ในวรรคนี้รวมพระเถระได้ ๑๐ องค์ คือ
๑. พระคหุรตีริยเถระ ๒. พระสุปปิยเถระ
๓. พระโสปากเถระ ๔. พระโปสิยเถระ
๕. พระสามัญญกานิเถระ ๖. พระกุมาปุตตเถระ
๗. พระกุมาปุตตเถรสหายกเถระ ๘. พระควัมปติเถระ
๙. พระติสสเถระ ๑๐. พระวัฑฒมานเถร.
จบ วรรคที่ ๔.
จบ วรรคที่ ๔