๑. ภูตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๑ ยถา ทุกฺขํ ชรามรณนฺติ ปณฺฑิโต

อวิทฺทสู ยตฺถ สิตา ปุถุชฺชนา

ทุกฺขํ ปริญฺญาย สโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา ทุกฺขสฺสาวหนึ วิสตฺติกํ

ปปญฺจสงฺฆาฏทุกฺขาธิวาหนึ

ตณฺหํ ปหตฺวาน สโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา สิวํ เทฺวจตุรงฺคคามินํ

มคฺคุตฺตมํ สพฺพกิเลสโสธนํ

ปญฺญาย ผุสิตฺวา ๑ สโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา อโสกํ วิรชํ อสงฺขตํ

สนฺตํ ปทํ สพฺพกิเลสโสธนํ

ภาเวติ สญฺโญชนพนฺธนจฺฉิทํ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา นเภ คชฺชติ เมฆทุนฺทุภิ

ธารากุลา วิหงฺคปเถ สมนฺตโต

ภิกฺขุ จ ปพฺภารคโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา นทีนํ กุสุมากุลานํ

วิจิตฺตวาเนยฺยวฏํสกานํ

ตีเร นิสินฺโน สุมโนว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา นิสีเว ๒ รหิตมฺหิ กานเน

เทเว คฬนฺตมฺหิ นทนฺติ ทาฐิโน

ภิกฺขุ จ ปพฺภารคโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา วิตกฺเก อุปรุนฺธิยตฺตโน

นคนฺตเร นควิวรํ สมสฺสิโต

วีตทฺทโร วิคตขิโลว ๑ ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ

ยทา สุขี มลขิลโสกนาสโน

นิรคฺคโล นิพฺพนโถ วิสลฺโล

สพฺพาสเว พฺยนฺติกโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทตีติ ฯ

ภูโต เถโร ฯ

อุทฺทานํ

ภูโต ตถทฺทโส เถโร เอโก ขคฺควิสาณวา

นวกมฺหิ นิปาตมฺหิ คาถาโยปิ อิมา นวาติ ฯ

นวกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ

๑ ม. วิวสาเน ฯ ๒ ยุ. เอเต ฯ

๑ ม. ยุ. ปสฺสิตฺวา ฯ ๒ ยุ. นิสีเถ ฯ

เมื่อใด บัณฑิตกำหนดรู้ทุกข์ในเบญจขันธ์ที่ปุถุชนทั้งหลายไม่รู้แจ้งว่าความแก่และความตายนี้เป็นทุกข์ แล้วจมอยู่ เป็นผู้มีสติเพ่งพินิจอยู่เมื่อนั้น ย่อมไม่ประสบความยินดีในเบญจขันธ์นั้น ยิ่งไปกว่าความยินดีในวิปัสสนาและในมรรคผล เมื่อใด บัณฑิตละตัณหาอันนำทุกข์มาให้ซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ นำมาซึ่งทุกข์อันเกิดเพราะความต่อเนื่องแห่งธรรม เป็นเครื่องเนิ่นช้า เป็นผู้มีสติเพ่งพินิจอยู่ เมื่อนั้น ย่อมไม่ประสบความยินดียิ่งไปกว่าการพิจารณาธรรมนั้น เมื่อใด บัณฑิตถูกต้องทางอันสูงสุดเป็นทางปลอดโปร่ง ให้ถึงองค์ ๒ และองค์ ๔ เป็นที่ชำระกิเลสทั้งปวง ด้วยปัญญา มีสติเพ่งพินิจอยู่ เมื่อนั้น

ย่อมไม่ได้ประสบความยินดียิ่งไปกว่าการเพ่งพินิจพิจารณานั้น เมื่อใด บัณฑิตเจริญสันตบทอันไม่ทำให้เศร้าโศก ปราศจากธุลีอันปัจจัยอะไรๆ ปรุงแต่งไม่ได้ ให้หมดจดจากกิเลสทั้งปวง เป็นเครื่องตัดกิเลสเครื่องผูกพันคือสังโยชน์ เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ประสบความยินดียิ่งไปกว่าการเจริญสันตบทนั้น เมื่อใด กลอง คือ เมฆอันเกลื่อนกล่นด้วยสายฝน ย่อมคำรณร้องอยู่ในนภากาศ อันเป็นทางไปแห่งฝูงนกอยู่โดยรอบ และภิกษุไปเพ่งพิจารณาธรรมอยู่ที่เงื้อมเขา เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ประสบความยินดีอย่างอื่น ยิ่งไปกว่าการเพ่งธรรมนั้น เมื่อใด บัณฑิตมีจิตเบิกบาน นั่งเพ่งพิจารณาธรรมอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำทั้งหลาย อันดารดาษไปด้วยดอกโกสุมและดอกมะลิที่เกิดในป่า

อันวิจิตรงดงาม ย่อมไม่ได้ประสบความยินดีอย่างอื่น ยิ่งไปกว่าการนั่งเพ่งพิจารณาธรรมนั้น เมื่อใดมีฝนฟ้าร้องในเวลาราตรี ฝูงสัตว์ที่มีเขี้ยว ก็พากันยินดีอยู่ในป่าใหญ่ และภิกษุไปเพ่งพิจารณาธรรมอยู่ที่เงื้อมเขา เมื่อนั้น ย่อมไม่ประสบความยินดีอย่างอื่น ยิ่งไปกว่าการพิจารณาธรรมนั้น เมื่อใดภิกษุกำจัดวิตกทั้งหลายของตน เข้าไปสู่ถ้ำภายในภูเขา ปราศจากความกระวนกระวายใจ ปราศจากกิเลสอันตรึงใจ เพ่งพิจารณาธรรมอยู่เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ประสบความยินดีอย่างอื่น ยิ่งไปกว่าการพิจารณาธรรมนั้น เมื่อใด ภิกษุมีความสุข ยังมลทินกิเลสอันตรึงจิตและความโศกให้พินาศ ไม่มีกลอนประตู คือ อวิชชา ไม่มีป่า คือ ตัณหาปราศจากลูกศร คือ กิเลส เป็นผู้ทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไป เพ่งพิจารณาธรรมอยู่ เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ประสบความยินดีอย่างอื่น ยิ่งไปกว่าการ

เพ่งพิจารณาธรรมนั้น.

______________________________

พระภูตเถระผู้เห็นธรรมโดยถ่องแท้ เป็นผู้เดียวดุจนอแรด ได้

ภาษิตคาถา ๙ คาถานี้ไว้ในนวกนิบาต ฉะนี้แล.

จบ นวกนิบาต.