วรรคที่ ๓
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๘–๑๖๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๒ ในเอกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
เถรคาถาย เอกนิปาตสฺส ตติยวคฺโค
เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓
ว่าด้วยคาถาสุภาษิต ในเอกกนิบาต วรรคที่ ๓
๑. นิโครธเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับทางดำเนินชีวิต
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ นิโครธเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑ นาหํ ภยสฺส ภายามิ สตฺถา โน อมตสฺส โกวิโท
ยตฺถ ภยํ นาวติฏฺฐติ เตน มคฺเคน วชนฺติ ภิกฺขโวติ ฯ
นิโคฺรโธ เถโร ฯ
เราไม่กลัวภัย พระศาสดาของเราทั้งหลายเป็นผู้ฉลาดในธรรมอันไม่ตายภัยย่อมไม่ตั้งอยู่ในหนทางใด ภิกษุทั้งหลายย่อมไปโดยหนทางนั้น.
๒. จิตตกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับผู้เจริญฌาน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ จิตตกเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๒ นีลา สุคีวา สิขิโน โมรา การวิยํ ๑ อภินทนฺติ
เต สีตวาตกลิตา ๒ สุตฺตํ ฌานํ ๓ นิโพเธนฺตีติ
จิตฺตโก เถโร ฯ
๑ ยุ. การํวิยํ ฯ ม. การมฺภิยํ ฯ ๒ ม. สีตวาตกีลิตา ฯ ๓ ม. ยุ. ฌายํ ฯ
นางนกยูงทั้งหลายมีขนเขียว ขนคองาม หงอนงาม พากันร่ำร้องอยู่ในป่าการวี นางนกยูงเหล่านั้นพากันร่ำร้องในเวลามีลมหนาวเจือ
ด้วยฝน ย่อมปลุกบุคคลผู้เจริญฌานซึ่งหลับอยู่ให้ตื่น.
๓. โคสาลเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเจริญวิเวก
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ โคสาลเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๓ อหํ โข เวฬุคุมฺพสฺมึ ภุตฺวาน มธุปายาสํ
ปทกฺขิณํ สมฺมสนฺโต ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ
สานน ปฏิคฺคมิสฺสามิ วิเวกมนุพฺรูหยนฺติ ฯ
โคสาโล เถโร ฯ
เราฉันข้าวมธุปายาสที่พุ่มกอไผ่แล้ว พิจารณาความเกิดและความเสื่อมไปแห่งขันธ์ทั้งหลายโดยความเคารพ จักกลับไปสู่สานุบรรพตที่เรา
เคยอยู่มาแล้ว เจริญวิเวกต่อไป.
๔. สุคันธเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการปฏิบัติตามคำสอน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ สุคันธเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๔ อนุวสฺสิโก ปพฺพชิโต ปสฺส ธมฺมสุธมฺมตํ
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
สุคนฺโธ เถโร ฯ
ภิกษุบวชมายังไม่ทันครบพรรษา ได้เห็นธรรมเป็นธรรมดีงาม บรรลุ
วิชชา ๓ ได้ทำคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว.
๕. นันทิยเถรคาถา
สุภาษิตเตือนมาร
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ นันทิยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๕ โอภาสชาตํ ผลคํ จิตฺตํ ยสฺส อภิณฺหโส
ตาทิสํ ภิกฺขุมาสชฺช กณฺห ทุกฺขํ นิคจฺฉสีติ ฯ
นนฺทิโย เถโร ฯ
จิตของภิกษุใดได้บรรลุผลญาณ สว่างรุ่งเรืองอยู่เป็นนิตย์ ท่านมา
เบียดเบียนภิกษุนั้นเข้า จักได้รับทุกข์แน่นอน นะมาร.
๖. อภัยเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญพุทธภาษิต
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ อภัยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๖ สุตฺวา สุภาสิตํ วาจํ พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน
ปจฺจพฺยาธึ หิ นิปุณํ วาลคฺคํ อุสุนา ยถาติ ฯ
อภโย เถโร ฯ
เราได้ฟังพระวาจาอันเป็นสุภาษิตของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ จึงได้รู้แจ้งแทงตลอดซึ่งธรรมอันละเอียด เหมือน
บุคคลยิงปลายขนทรายด้วยลูกศร ฉะนั้น.
๗. โลมสกังคิยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับวิเวก
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ โลมสกังคิยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๗ ทพฺพํ กุสํ โปฏกิลํ อุสีรํ มุญฺชปพฺพชํ
อุรสา ปนุทหิสฺสามิ วิเวกมนุพฺรูหยนฺติ ฯ
โลมสกงฺคิโย เถโร ฯ
เราจักเอาอุระแหวกป่าหญ้าแพรก หญ้าคา หญ้าดอกเลา แฝก
หญ้าปล้อง หญ้ามุงกระต่าย พอกพูนวิเวก.
๘. ชัมพุคามิกปุตตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับศีล
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ ชัมพุคามิกปุตตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๘ กจฺจิ โน วตฺถปสุโต กจฺจิ โน ภูสนารโต
กจฺจิ สีลมยํ คนฺธํ ตฺวํ วาสิ ๑ เนตรา ปชาติ ฯ
ชมฺพุคามิกปุตฺโต เถโร ฯ
ท่านเป็นผู้ขวนขวายในเรื่องผ้าหรือไม่ ยินดีในเครื่องประดับหรือไม่ท่านทำกลิ่นอันสำเร็จด้วยศีลฟุ้งไปใช่ไหม? หมู่ชนนอกนี้ ไม่อาจ
ทำกลิ่นให้สำเร็จด้วยศีลฟุ้งไปได้.
๙. หาริตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการปรับตัว
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ หาริตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๙ สมุนฺนมยมตฺตานํ อุสุกาโรว เตชนํ
จิตฺตํ อุชุํ กริตฺวาน อวิชฺชํ ภินฺท ๑ หาริตาติ ฯ
หาริโต เถโร ฯ
๑ ม. กึ ตฺวํ วายสิ ฯ
แน่ะท่านหาริตะ ท่านจงยกตนของท่านขึ้นจากความเกียจคร้านเหมือนช่างศรยกลูกศรขึ้นดัด ฉะนั้น ท่านจงทำจิตให้ตรงแล้ว
ทำลายอวิชชาเสีย.
๑๐. อุตติยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความไม่ประมาท
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ อุตติยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑๐ อาพาเธ เม สมุปฺปนฺเน สติ เม อุปปชฺชถ
อาพาโธ เม สมุปฺปนฺโน กาโล เม นปฺปมชฺชิตุนฺติ ฯ
อุตฺติโย เถโร ฯ
อุทฺทานํ
นิโคฺรโธ จิตฺตโก เถโร โคสาลตฺเถโร สุคนฺโธ
นนฺทิโย อภโย เถโร เถโร โลมสกงฺคิโย
ชมฺพุคามิกปุตฺโต จ หาริโต อุตฺติโย อิสีติ ฯ
วคฺโค ตติโย ฯ
เมื่ออาพาธบังเกิดขึ้นแก่เรา สติก็เกิดขึ้นแก่เราว่า อาพาธเกิดขึ้นแก่
เราแล้ว เวลานี้เป็นเวลาที่เราไม่ควรประมาท.
_______________________
ในวรรคนี้รวมพระเถระได้ ๑๐ องค์ คือ
๑. พระนิโครธเถระ ๒. พระจิตตกเถระ
๓. พระโคสาลเถระ ๔. พระสุคันธเถระ
๕. พระนันทิยเถระ ๖. พระอภัยเถระ
๗. พระโลมสกังคิยเถระ ๘. พระชัมพุคามิกปุตตเถระ
๙. พระหาริตเถระ ๑๐. พระอุตติยเถระ.
จบ ตติยวรรคที่ ๓.
จบ วรรคที่ ๓