วรรคที่ ๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๘–๑๘๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๒ ในเอกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
เถรคาถาย เอกนิปาตสฺส ปญฺจมวคฺโค
เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕
ว่าด้วยคาถาสุภาษิต ในเอกกนีบาต วรรคที่ ๕
๑. สิริวัฑฒเถรคาถา
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ สิริวัฑฒเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑ วิวรมนุปตนฺติ วิชฺชุตา
เวภารสฺส จ ปณฺฑวสฺส จ
นควิวรคโต จ ฌายติ
ปุตฺโต อปฺปฏิมสฺส ตาทิโนติ ฯ
สิริวฑฺโฒ เถโร ฯ
สายฟ้าแลบส่องลอดเข้าไปตามช่องแห่งภูเขาเวภาระ และภูเขาปัณฑวะฉันใด ภิกษุผู้เป็นบุตรแห่งพระพุทธเจ้าผู้คงที่ ไม่มีผู้เปรียบ
ปาน อยู่ในช่องแห่งภูเขาเจริญฌานอยู่ ฉันนั้น.
๒. ขทิรวนิยเถรคาถา
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ ขทิรวนิยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๒ หเล ๑ อุปหเล สีสุปหเล หลา ๒ อุปหลา สีสุปหลา
ปติสฺสติกา ๓ นุ โข วิหรถ อาคโต โว วาลํ วิย เวธิยตีติ ฯ ๔
ขทิรวนิโย เถโร ฯ
ดูกรสามเณรีหลา อุปหลา สีสุปหลา ท่านทั้งสามเป็นผู้มีสติเฉพาะหน้าอยู่หรือ พระสารีบุตรผู้เป็นลุงของพวกท่าน มีปัญญาว่องไว หยั่งรู้เหตุผลได้โดยถูกต้องแม่นยำ เปรียบดังนายขมังธนู
ผู้ชำนาญยิงปลายขนทรายมาแล้ว.
๓. สุมังคลเถรคาถา
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ สุมังคลเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๓ สุมุตฺติโก สุมุตฺติโก สาหุ สมุตฺติโกมฺหิ ตีหิ ขุชฺชเกหิ
อสิตาสุ มยา นงฺคลาสุ มยา ขุทฺทกุทฺทาลาสุ มยา ฯ
ยทิปิ อิธเมว อิธเมว อถ วาปิ อลเมว อลเมว
ฌาย สุมงฺคล ฌาย สุมงฺคล อปฺปมตฺโต วิหร สุมงฺคลาติ ฯ
สุมงฺคโล เถโร ฯ
เราพ้นดีแล้วๆ เราเป็นผู้พ้นดีแล้วจากความค่อมทั้ง ๓ คือ เราพ้นแล้วจากการเกี่ยวข้าว จากการไถนา จากการถางหญ้า ถึงแม้ว่ากิจมีการเกี่ยวหญ้าเป็นต้น จะอยู่ในที่ใกล้ๆ เรานี้เอง แต่ก็ไม่สมควรแก่เราทั้งนั้น ท่านจงเจริญฌานไปเถิดสุมังคละ จงเจริญฌานไปเถิด
สุมังคละ ท่านจงเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่เถิดสุมังคละ.
๔. สานุเถรคาถา
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ สานุเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๔ มตํ วา อมฺม โรทนฺติ โย วา ชีวํ น ทิสฺสติ
ชีวนฺตํ มํ อมฺม ทิสฺสนฺติ ๕ กสฺมา มํ อมฺม โรทสีติ ฯ
สานุ เถโร ฯ
คุณโยมจ๋า ชนทั้งหลายเขาพากันร้องไห้ถึงคนที่ตายแล้ว ร้องไห้
ถึงคนที่ยังเป็นอยู่ แต่หายหน้าจากไป ส่วนฉันยังมีชีวิตอยู่
ทั้งปรากฏตัวอยู่ เหตุไรคุณโยมจึงมาร้องไห้ถึงฉันเล่า?
๕. รมนียวิหารีเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความพลาดพลั้ง
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ รมนียวิหารีเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๕ ยถาปิ ภทฺโท อาชญฺโญ ขลิตฺวา ปฏิติฏฺฐติ
เอวํ ทสฺสนสมฺปนฺนํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาวกนฺติ ฯ
รมณียวิหารี เถโร ฯ
๑ ม. ยุ. จาเล อุปจาเล สีสุปจาเล ฯ ๒ ม. ยุ. อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ฯ
๓ ม. ปติสฺสตา ฯ ๔ ม. ยุ. เวธีติ ฯ ๕ ม. ปสฺสนฺตี ฯ
โคอาชาไนยผู้สมบูรณ์พลาดล้มแล้ว ย่อมกลับลุกขึ้นตั้งตัวได้ ฉันใดท่านทั้งหลายจงจำเราไว้ว่า เป็นสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ผู้สมบูรณ์ด้วยทัสสนะ ฉันนั้นเถิด.
๖. สมิทธิเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความไม่กลัวมาร
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ สมิทธิเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๖ สทฺธายาหํ ปพฺพชิโต อคารสฺมา อนคาริยํ
สติ ปญฺญา จ เม วุฑฺฒา จิตฺตญฺจ สุสมาหิตํ ฯ
กามํ กรสฺสุ รูปานิ เนว มํ พฺยาธยิสฺสสีติ ฯ
สมิทฺธิ เถโร ฯ
เราออกบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา มีสติและปัญญาอันเจริญ มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว ดูกรมาร ถึงท่านจักบันดาลรูปต่างๆ ที่น่ากลัว
ให้เกิดขึ้น แต่ก็ไม่สามารถทำให้เราสะดุ้งกลัวได้เลย.
๗. อุชชยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการพึ่งพระพุทธเจ้า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ อุชชยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๗ นโม เต พุทฺธวีรตฺถุ วิปฺปมุตฺโตสิ สพฺพธิ
ตุยฺหาปทาเน วิหรํ วิหรามิ อนาสโวติ ฯ
อุชฺชโย เถโร ฯ
ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้แกล้วกล้า ข้าพระองค์ขอนอบน้อมแด่พระองค์พระองค์เป็นผู้หลุดพ้นแล้วจากสิ่งทั้งปวง เมื่อข้าพระองค์อยู่ในพระบัญชาของพระองค์ จึงเป็นผู้ไม่มีอาสวะ อยู่เป็นสุขสำราญ.
๘. สัญชยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการบวช
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ สัญชยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๘ ยโต อหํ ปพฺพชิโต อคารสฺมา อนคาริยํ
นาภิชานามิ สงฺกปฺปํ อนริยํ โทสสํหิตนฺติ ฯ
สญฺชโย เถโร ฯ
ตั้งแต่เราออกบวชเป็นบรรพชิต เราไม่รู้สึกถึงความดำริอันไม่ประ
เสริฐประกอบด้วยโทษเลย.
๙. รามเณยยกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับพลังจิต
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ รามเณยยกเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๙ วิหวิหาภินทิเต ๑ สิปฺปิกาภิรุเตหิ จ
น เม ตํ ผนฺทติ จิตฺตํ เอกตฺตํ นิรตํ ๒ หิ เมติ ฯ
รามเณยฺยโก เถโร ฯ
ดูกรมาร บุคคลบางจำพวก ย่อมสะดุ้งกลัวเพราะเสียงคำรามของท่าน และเสียงร้องคำรามแห่งเทวดา แต่จิตของเราไม่หวั่นไหวเพราะเสียงเหล่านั้น เพราะจิตของเรายินดีในความเป็นผู้เดียว.
๑๐. วิมลเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับสมาธิจิต
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๕ วิมลเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑๐ ธรณีว ๓ สิจฺจติ ๔ วาติ มาลุโต วิชฺชุตา จรติ นเภ
อุปสมฺมนฺติ วิตกฺกา จิตฺตํ สุสมาหิตํ มมนฺติ ๕ ฯ
วิมโล เถโร ฯ
อุทฺทานํ
สิริวฑฺโฒ เรวโต เถโร ขทิรวนิโย สุมงฺคโล ๖
สานุ ๑ รมณียวิหารี จ สมิทฺธิ อุชฺชยสญฺชโย ๒
รามเณยฺยโก โส เถโร วิมโล จ รณญฺชโหติ ๓ ฯ
วคฺโค ปญฺจโม ฯ
๑ ม. จิหจิหาภินทิเต ฯ ๒ ยุ. เอกตฺตนิรตฺตํ ฯ ๓ ยุ. ธรณี จ ฯ ๔ ม. สิญฺจติ ฯ
๕ ม. ยุ. มมาติ ฯ ๖ ม. ยุ. สุมงฺคโล สานุสวฺหโย ฯ
แผ่นดินชุ่มชื่นด้วยน้ำฝน ลมก็พัด สายฟ้าก็แลบไปในท้องฟ้า
วิตกทั้งหลายย่อมสงบไป จิตของเราตั้งมั่นแล้วเป็นอันดี.
_________________________
ในวรรคนี้รวมพระเถระได้ ๑๐ องค์ คือ
๑. พระสิริวัฑฒเถระ ๒. พระขทิรวนิยเรวตเถระ
๓. พระสุมังคลเถระ ๔. พระสานุเถระ
๕. พระรมณียวิหารีเถระ ๖. พระสมิทธิเถระ
๗. พระอุชชยเถระ ๘. พระสัญชยเถระ
๙. พระรามเณยยกเถระ ๑๐. พระวิมลเถระ.
จบวรรคที่ ๕.
จบ วรรคที่ ๕