พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๑
๑๐. อุสภเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในวรรคที่ ๑๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๑ อุสภเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๗๒–๓๗๓
๑๐. อุสภเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับอบรมจิต
นัยว่า ท่านพระอุสภเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๗}[๑๑๐] พฤกษชาติทั้งหลายบนยอดเขาที่ถูกนํ้าฝนใหม่ตกรดแล้ว งอกงามอยู่ ย่อมทำให้ความเหมาะแก่การงานของจิต เกิดขึ้นแก่ผู้องอาจที่ต้องการความวิเวก มีความสำคัญในการอยู่ในป่า
จบ เอกาทสมวรรค
รวมพระเถระที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. พระเพลัฏฐกานิเถระ ๒. พระเสตุจฉเถระ
๓. พระพันธุรเถระ ๔. พระขิตกเถระ
๕. พระมลิตวัมภเถระ ๖. พระสุเหมันตเถระ
๗. พระธัมมสังวรเถระ ๘. พระธัมมสฏปิตุเถระ
๙. พระสังฆรักขิตเถระ ๑๐. พระอุสภเถระ
- ๑มีความสำคัญในการอยู่ป่า หมายถึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘การอยู่ป่าพระบรมศาสดาทรงชื่นชมสรรเสริญ และการอยู่ป่านั้นก็มีจุดประสงค์เพื่อการเจริญสมถะและวิปัสสนาให้บริบูรณ์ เพราะฉะนั้น เราจำต้องทำการเจริญสมถะและวิปัสสนาให้บริบูรณ์ให้ได้’ ดังนี้แล้ว จึงตระหนักถึงความสำคัญของการอยู่ป่า กล่าวคือเป็นผู้มากไปด้วยเนกขัมมสังกัปปะ คือความดำริในอันที่จะสลัด ออกจากกาม (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๔๐)
๑๒. ทวาทสมวรรค
๑. เชนตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความยาก
นัยว่า ท่านพระเชนตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๘}[๑๑๑] การบวชทำได้ยากแท้ การอยู่ครองเรือนก็ยากแท้ ธรรมเป็นของลึก การได้โภคทรัพย์ก็เป็นของยาก การเลี้ยงชีพ ของเราด้วยปัจจัย ๔ ตามมีตามได้ก็เป็นของยาก ควรคิดถึงอนิจจตาเนือง ๆ
๒. ว้จฉโคตตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับฉลาดในอุบาย
นัยว่า ท่านพระวัจฉโคตตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๙}[๑๑๒] เราเป็นผู้ได้วิชชา ๓ เผากองกิเลสใหญ่ได้ ฉลาดในอุบายสงบใจ ได้บรรลุประโยชน์ของตน ได้ทำตามคำ สั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว
- ๑การบวชทำได้ยากแท้ หมายถึงการบวชถวายอุระในพระศาสนา (บวชตลอดชีวิต บวชไม่คิดสึก) ซึ่งต้องสละกองโภคสมบัติน้อยใหญ่และตัดขาดเครือญาติ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๔๒)
- ๒การอยู่ครองเรือนก็ยากแท้ หมายถึงว่าผู้อยู่ครองเรือนนั้นต้องทำกิจหน้าที่ตามฐานะของตนอยู่เสมอ เช่น พระราชาต้องทรงราชกิจ เป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๔๒)
- ๓อนิจจตา ในที่นี้หมายถึงอนิจจานุปัสสนา คีอการพิจารณาเห็นถึงความไม่เที่ยงของธรรมที่เป็นไปในภูมิ ๓ เมื่อเห็นอนิจจตา ก็เป็นอันเห็นทุกขตาและอนัตตตาไปตามลำดับ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๔๓)
จบ ๑๐. อุสภเถรคาถา