พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๑
๙. สังฆรักขิตเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในวรรคที่ ๑๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๑ สังฆรักขิตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๗๑–๓๗๒
๘. ธัมมสฏปิตุเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการบวชเมื่อแก่
นัยว่า ท่านพระธัมมสฏปิตุเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๕}[๑๐๘] เรานั้นมีอายุ ๑๒๐ ปี จึงออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้ว ได้ทำตามคำสั่งสอนของ พระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว
๙. สังฆรักขิตเถรคาถา
สุภาษิตชี้โทษการไม่สังวร
นัยว่า ท่านพระสังฆรักขิตเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๖}[๑๐๙] ภิกษุผู้อยู่ในที่สงัดนี้เห็นจะไม่คำนึงถึงคำสอนของพระศาสดาผู้ทรงอนุเคราะห์สัตว์โลกด้วยประโยชน์อย่างเยี่ยมเป็นแน่ จึงปล่อยอินทรีย์ไปตามปกติอยู่ เหมือนเนื้อแม่ลูกอ่อนในป่าฉะนั้น
- ๑คำสอน ในที่นี้หมายถึงคำสอนว่าด้วยข้อปฏิบัติ (ปฏิปัตติศาสนา) ซึ่งได้แก่ การเจริญกัมมัฏฐาน ที่มุ่งเน้นอริยสัจ ๔ (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๓๘)
- ๒ปล่อยอินทรีย์ไปตามปกติอยู่ หมายถึงปล่อยอินทรีย์ ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจไปตามอารมณ์ที่ตนปรารถนา หรีอไม่สำรวมทวาร ๖ มีจักขุทวารเป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๓๘)
- ๓สุภาษิตคาถานี้ ท่านพระสังฆรักขิตเถระกล่าวสอนภิกษุผู้เป็นสหายร่วมอยู่ป่าซึ่งฟุ้งซ่านเพราะ ถูกมิจฉาวิตกครอบงำโดยยกอุปมาเนื้อแม่ลูกอ่อนที่ไม่ยอมไปหากินในที่ไกลแม้จะอดโซ ก็ยอม ลำบาก เพราะความหวงแหนลูกซึ่งท่านเห็นแล้วเกิดความสังเวชนำมาพิจารณาว่าสัตว์โลกนี้ถูกตัณหาผูกมัด จึงได้รับทุกข์มหันต์ ยกขึ้นเจริญวิปัสสนาแล้วบรรลุอรหัตตผล (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๓๖,๓๓๗)
๑๐. อุสภเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับอบรมจิต
นัยว่า ท่านพระอุสภเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๔๗}[๑๑๐] พฤกษชาติทั้งหลายบนยอดเขาที่ถูกนํ้าฝนใหม่ตกรดแล้ว งอกงามอยู่ ย่อมทำให้ความเหมาะแก่การงานของจิต เกิดขึ้นแก่ผู้องอาจที่ต้องการความวิเวก มีความสำคัญในการอยู่ในป่า
จบ เอกาทสมวรรค
รวมพระเถระที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. พระเพลัฏฐกานิเถระ ๒. พระเสตุจฉเถระ
๓. พระพันธุรเถระ ๔. พระขิตกเถระ
๕. พระมลิตวัมภเถระ ๖. พระสุเหมันตเถระ
๗. พระธัมมสังวรเถระ ๘. พระธัมมสฏปิตุเถระ
๙. พระสังฆรักขิตเถระ ๑๐. พระอุสภเถระ
- ๑มีความสำคัญในการอยู่ป่า หมายถึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘การอยู่ป่าพระบรมศาสดาทรงชื่นชมสรรเสริญ และการอยู่ป่านั้นก็มีจุดประสงค์เพื่อการเจริญสมถะและวิปัสสนาให้บริบูรณ์ เพราะฉะนั้น เราจำต้องทำการเจริญสมถะและวิปัสสนาให้บริบูรณ์ให้ได้’ ดังนี้แล้ว จึงตระหนักถึงความสำคัญของการอยู่ป่า กล่าวคือเป็นผู้มากไปด้วยเนกขัมมสังกัปปะ คือความดำริในอันที่จะสลัด ออกจากกาม (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๔๐)
จบ ๙. สังฆรักขิตเถรคาถา