๖. พกชาดก เล่ม ๒๗

๕. วัจฉนขชาดก (๒๓๕)

ว่าด้วยดาบสผู้ปฏิเสธการกลับไปครองเรือน

(เศรษฐีชวนพระดาบสโพธิสัตว์ให้บริโภคกามคุณว่า)

{๓๑๙} [๓๑๙] ข้าแต่ท่านวัจฉนขดาบสมีเรือนอยู่หลายหลังที่มีเงินและ โภชนาหารบริบูรณ์ ซึ่งเป็นที่ที่ท่านจะได้บริโภคและได้ดื่ม ไม่ ต้องขวนขวายก็ได้นอน จัดเป็นเรือนที่นำสุขมาให้(พระดาบสโพธิสัตว์ได้ฟังแล้วก็ตอบไปว่า)

{๓๒๐} [๓๒๐] ผู้ไม่มีความเพียรพยายามก็ครองเรือนไม่ได้ ผู้ไม่พูดมุสา ก็ครองเรือนไม่ได้ ผู้ไม่ยอมจับไม้ลงโทษผู้อื่นก็ครองเรือนไม่ได้ เมื่อเป็นดังนี้ ใครเล่าจะครองเรือนซึ่งมีช่องโหว่ ยากที่จะให้ สำเร็จบริบูรณ์ได้

๖. พกชาดก (๒๓๖)

ว่าด้วยนกยางเจ้าเล่ห์

(ฝูงปลาเห็นนกยางเข้า จึงกล่าวว่า)

{๓๒๑} [๓๒๑] ดีจริงหนอนกมีปีกตัวนี้งามดังดอกโกมุทหุบปีกทั้งสองไว้ ซบเซาอยู่คล้ายจะหมดแรง

(ปลาโพธิสัตว์มองดูนกยางแล้วกล่าวว่า)

{๓๒๒} [๓๒๒] ท่านทั้งหลายไม่รู้จักกิริยาของมันเพราะไม่รู้จึงได้พากัน สรรเสริญนกตัวนี้ไม่ได้คุ้มครองรักษาพวกเราดอกเพราะเหตุนั้น นกตัวนี้จึงไม่เคลื่อนไหวเลย

๗. สาเกตชาดก (๒๓๗)

ว่าด้วยเหตุให้เกิดความรัก

(ภิกษุทั้งหลายทูลถามพระบรมศาสดาว่า)

{๓๒๓} [๓๒๓] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เหตุไรหนอเมื่อบุคคลบางคน ในโลกนี้พอเห็นกันเข้า หัวใจกลับเย็นชา บางคนพอเห็นกันเข้า หัวใจก็แจ่มใส

(พระบรมศาสดาทรงแสดงเหตุให้เกิดความรักว่า)

{๓๒๔} [๓๒๔] ความรักนั้นย่อมเกิดขึ้นด้วยเหตุ ๒ ประการ คือ ด้วยการอยู่ ร่วมกันในกาลก่อน ๑ ด้วยการเกื้อกูลต่อกันในปัจจุบัน ๑ เหมือนดอกอุบลและชลชาต เมื่อเกิดในน้ำ ย่อมเกิดเพราะอาศัยเหตุ ๒ ประการ คือ น้ำและเปือกตม

๘. เอกปทชาดก (๒๓๘)

ว่าด้วยความเพียรทำให้เกิดประโยชน์หลายอย่าง

(บุตรชายของเศรษฐีโพธิสัตว์ถามบิดาว่า)

{๓๒๕} [๓๒๕] คุณพ่อครับเหตุอย่างเดียวทำให้ได้ประโยชน์หลายอย่างมีอยู่ หรือไม่ผมจะพึงทำประโยชน์ให้สำเร็จด้วยเหตุอันใด ขอคุณพ่อจงบอกเหตุนั้นซึ่งรวบรวมประโยชน์ได้หลายอย่างแก่ผมเถิด