นตังทัฬหวรรค

น ตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา?

ยทายสํ ทารุชปพฺพชญฺจ

สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ

ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา ฯ

๑ ม. กนฺนุ ฯ ๒ ม. วณิมฺหเส ฯ

เครื่องผูกอันใด ที่ทำด้วยเหล็กก็ดี ทำด้วยไม้ก็ดี ทำด้วยหญ้าปล้องก็ดีนักปราชญ์ไม่กล่าวเครื่องผูกนั้นว่า เป็นเครื่องผูกอันมั่นคง ความกำหนัดยินดีในแก้วมณีและกุณฑลก็ดี ความห่วงใยในบุตรและภรรยาก็ดี.

เอตํ ทฬฺหํ พนฺธนมาหุ ธีรา

โอหารินํ สิถิลทุปฺปมุญฺจํ ๑

เอตมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีรา

อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายาติ ฯ

พนฺธนาคารชาตกํ ปฐมํ ฯ

นักปราชญ์กล่าวเครื่องผูกนั้นว่า เป็นเครื่องผูกอันมั่นคง ทำให้สัตว์ตกต่ำหย่อน แก้ได้ยาก แม้เครื่องผูกนั้น นักปราชญ์ก็ตัดได้ ไม่มีความห่วงใยละกามสุข หลีกออกไปได้.

จบ พันธนาคารชาดกที่ ๑.

หํสา โกญฺจา มยูรา จ หตฺถิโย ปสทา มิคา

สพฺเพ สีหสฺส ภายนฺติ นตฺถิ กายสฺมิ ตุลฺยตา ฯ

หงส์ก็ดี นกกระเรียนก็ดี นกยูงก็ดี ช้างก็ดี ฟานก็ดี ย่อมกลัวราชสีห์ทั้งนั้น จะถือเอาร่างกายเป็นประมาณไม่ได้ ฉันใด.

เอวเมว มนุสฺเสสุ ทหโร เจปิ ปญฺญวา

โส หิ ตตฺถ มหา โหติ เนว พาโล สรีรวาติ ฯ

เกฬิสีลชาตกํ ทุติยํ ฯ

ในหมู่มนุษย์ ก็ฉันนั้น ถ้าแม้เด็กมีปัญญา ก็เป็นผู้ใหญ่ได้ คนโง่ถึงร่างกายจะใหญ่โต ก็เป็นผู้ใหญ่ไม่ได้.

จบ เกฬิสีลชาดกที่ ๒.

วิรูปกฺเขหิ เม เมตฺตํ เมตฺตํ เอราปเถหิ เม

ฉพฺยาปุตฺเตหิ เม เมตฺตํ เมตฺตํ กณฺหาโคตมเกหิ จ

อปาทเกหิ เม เมตฺตํ เมตฺตํ ทิปาทเกหิ เม

จตุปฺปเทหิ เม เมตฺตํ เมตฺตํ พหุปฺปเทหิ เม

มา มํ อปาทโก หึสิ มา มํ หึสิ ทิปาทโก

มา มํ จตุปฺปโท หึสิ มา มํ หึสิ พหุปฺปโท

สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา จ เกวลา

สพฺเพ ภทฺรานิ ปสฺสนฺตุ มา กิญฺจิ ๑ ปาปมาคมา ฯ

๑ ม. สิถิลํ ทุปฺปมุญฺจํ ฯ ๒ ม. ขณฺฑชาตกํ ฯ

ขอไมตรีจิตของเราจงมีกับตระกูลพระยางูชื่อว่า วิรูปักขะ ขอไมตรีจิตของเราจงมีกับตระกูลพระยางูชื่อว่า เอราปถะ ขอไมตรีจิตของเราจงมีกับตระกูลพระยางูชื่อว่า ฉัพยาปุตตะ (และ) ขอไมตรีจิตของเราจงมีกับตระกูลพระยางูชื่อว่า กัณหาโคตมกะ ขอไมตรีจิตของเราจงมีกับสัตว์ที่ไม่มีเท้า สัตว์ที่มี ๒ เท้า สัตว์ที่มี ๔ เท้า สัตว์ที่มีเท้ามากขอสัตว์ที่ไม่มีเท้า สัตว์ที่มี ๒ เท้า สัตว์ที่มี ๔ เท้า สัตว์ที่มีเท้ามากอย่าได้เบียดเบียนเราเลย ขอสัตว์ผู้ข้องอยู่ สัตว์ที่มีลมปราณ สัตว์ผู้เกิดแล้วหมดทั้งสิ้นด้วยกัน จงประสบพบแต่ความเจริญทั่วกัน ความทุกข์อันชั่วช้า อย่าได้มาถึงสัตว์ผู้ใดผู้หนึ่งเลย.

อปฺปมาโณ พุทฺโธ อปฺปมาโณ ธมฺโม อปฺปมาโณ สงฺโฆ ปมาณวนฺตานิ สิรึสปานิ อหิ วิจฺฉิกา สตปที อุณฺณานาภี สรพู มูสิกา กตา เม รกฺขา กตา เม ปริตฺตา ปฏิกฺกมนฺตุ ภูตานิ โสหํ นโม ภควโต นโม สตฺตนฺนํ สมฺมาสมฺพุทฺธานนฺติ ฯ

ขนฺธปริตฺตชาตกํ ตติยํ ฯ

พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ มีพระคุณหาประมาณมิได้ บรรดาสัตว์เลื้อยคลาน คือ งู แมลงป่อง ตะขาบ แมลงมุม ตุ๊กแก และหนูเป็นสัตว์ประมาณได้ เราได้ทำการรักษาตัวแล้ว ป้องกันตัวแล้ว ขอสัตว์ทั้งหลายจงพากันหลีกไป ข้าพเจ้านั่นขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค ขอนอบน้อมพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ๗ พระองค์.

จบ ขันธปริตตชาดกที่ ๓.

อปิ วีรก ปสฺเสสิ สกุณํ มญฺชุภาณกํ

มยูรคีวสงฺกาสํ ปตึ มยฺหํ สวิฏฺฐกํ ฯ

ข้าแต่ท่านวีรกะ ท่านเห็นนกที่ร้องเสียงเพราะ มีสีเสมอด้วยสร้อยคอแห่งนกยูง ตัวเป็นผัวของฉันชื่อว่า สวิฏฐกะบ้างไหม?

อุทกถลจรสฺส ปกฺขิโน

นิจฺจํ อามกมจฺฉโภชิโน

ตสฺสานุกรํ สวิฏฺฐโก

เสวาเลหิ ปลิคุณฺฐิโต มโตติ ฯ

วีรกชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

นกสวิฏฐกะ เมื่อทำตามภรรยาของปักษีตัวผู้เที่ยวไปได้ทั้งทางน้ำ และทางบก บริโภคปลาสดเป็นนิจนั้น ถูกสาหร่ายพันคอตายเสียแล้ว.

จบ วีรกชาดกที่ ๔.

โสภนฺติ มจฺฉา คงฺเคยฺยา ๒ อโถ โสภนฺติ ๒ ยามุนา

จตุปฺปทายํ ปุริโส นิโคฺรธปริมณฺฑโล

อีสกายตคีโว จ สพฺเพว อติโรจติ ฯ

๑ ม. มา กญฺจิ ฯ ๒ ม. โสภติ มจฺโฉ คงฺเคยฺยา อโถ โสภติ ยามุโน ฯ

ปลาชื่อคังเคยยะก็งาม และปลาชื่อยมุนาก็งาม แต่สัตว์ ๔ เท้า มีปริมณฑลเพียงดังต้นไทร มีคอยาวหน่อยหนึ่ง ตัวนี้ ย่อมรุ่งเรืองยิ่งกว่าใครทั้งหมด.

ยํ ปุจฺฉิโต น ตํ อกฺขา ๑ อญฺญํ อกฺขาติ ๒ ปุจฺฉิโต

อตฺตปฺปสํสโก โปโส นายํ อสฺมาก รุจฺจตีติ ฯ

คงฺเคยฺยชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ท่านไม่บอกเหตุที่เราถาม เราถามอย่างหนึ่ง ท่านบอกเสียอย่างหนึ่ง คนสรรเสริญตนเองนี้ ไม่ชอบใจเราเลย.

จบ คังเคยยชาดกที่ ๕.

อิงฺฆ วทฺธมยํ ๓ ปาสํ ฉินฺท ทนฺเตหิ กจฺฉป

อหํ ตถา กริสฺสามิ ยถา เนหิติ ลุทฺทโก ฯ

ดูกรเต่า เราขอเตือน ท่านจงกัดบ่วงอันมีเกลียวแข็งด้วยฟัน เราจักทำอุบายไม่ให้นายพรานมาถึงเร็วได้.

กจฺฉโป ปาวิสี วารึ กุรุงฺโค ปาวิสี วนํ

สตปตฺโต ทุมคฺคมฺหา ทูเร ปุตฺเต อปานยีติ ฯ

กุรุงฺคมิคชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

เต่าก็ลงน้ำไป กวางก็เข้าป่าไป นกสตปัตตะไปถึงต้นไม้แล้ว ก็พาลูกๆไปอยู่ในที่ห่างไกล.

จบ กุรุงคมิคชาดกที่ ๖.

อยมสฺสกราเชน เทโส วิจริโต มยา

อนุกามยกาเมน ๔ ปิเยน ปตินา สห ฯ

ประเทศนี้ เราผู้มีความจงรัก ได้เที่ยวเล่นอยู่กับพระเจ้าอัสสกะ ผู้เป็นพระสวามีที่รัก.

นเวน สุขทุกฺเขน โปราณํ อปิถิยฺยติ ๕

ตสฺมา อสฺสกรญฺญาว กีโฏ ปิยตโร มมนฺติ ฯ

อสฺสกชาตกํ สตฺตมํ ฯ

___________

๑-๒ ม. อกฺขาสิ ฯ ๓ ม. วฏฺฏมยํ ฯ ๔ สี. ยุ. อนุกามยานุกาเมน ฯ

๕ ม. อปิธิยฺยติ ฯ

ความสุขและความทุกข์เก่า ถูกความสุขและความทุกข์ใหม่ปกปิดไว้เพราะฉะนั้น หนอนจึงเป็นที่รักของเรายิ่งกว่าพระเจ้าอัสสกะอีก.

จบ อัสสกชาดกที่ ๗.

อลเมเตหิ อมฺเพหิ ชมฺพูหิ ปนเสหิ จ

ยานิ ปารํ สมุทฺทสฺส วรํ มยฺหํ อุทุมฺพโร ฯ

เราไม่ต้องการด้วยผลมะม่วง ผลหว้า และผลขนุนทั้งหลายที่ท่านเห็นฝั่งสมุทร มะเดื่อของเราต้นนี้ดีกว่า.

มหตี วต เต โพนฺทิ น จ ปญฺญา ตทูปิกา

สสสุมาร ๒ วญฺจิโต เมสิ คจฺฉทานิ ยถาสุขนฺติ ฯ

สสสุมารชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

ร่างกายของท่านใหญ่โตก็จริง แต่ปัญญาหาสมควรแก่ร่างกายนั้นไม่ ดูกรจระเข้ ท่านถูกเราลวงเสียแล้ว บัดนี้ ท่านจงไปตามสบายเถิด.

จบ สุงสุมารชาดกที่ ๘.

ทิฏฺฐา มยา วเน รุกฺขา อสฺสกณฺณา วิเภทกา ๔

น ตานิ เอวํ สกฺกนฺติ ยถา ตฺวํ รุกฺขํ สกฺกสิ ฯ

ต้นหูกวางและสมอพิเภกทั้งหลายในป่า เราเคยเห็นแล้ว ต้นไม้เหล่านั้นย่อมเดินไปเหมือนกับท่านไม่ได้.

ปุราณกกฺกโร ๕ อยํ เภตฺวา ปญฺชรมาคโต

กุสโล วาลปาสานํ อปกฺกมติ ภาสตีติ ฯ

กกฺกรชาตกํ นวมํ ฯ

ไก่ตัวเก่าที่แหกกรงหนีมานี้ เป็นไก่ฉลาดในบ่วงขนสัตว์ ย่อมหลีกไปและยังขันเย้ยเสียด้วย.

จบ กักกรชาดกที่ ๙.

อมฺโภ โก นามยํ รุกฺโข สินฺนปตฺโต ๖ สกณฺฏโก

ยตฺถ เอกปฺปหาเรน อุตฺตมงฺคํ วิสาฏิตํ ๗ ฯ

ดูกรผู้เจริญ ต้นไม้ที่มีใบละเอียดมีหนามนี้เป็นต้นไม้อะไร เราเจาะเพียงครั้งเดียว ทำให้สมองศีรษะแตกได้?

อจาริ วตายํ วิตุทํ วนานิ

กฏฺฐงฺครุกฺเขสุ อสารเกสุ

อถาสทา ขทิรํ ชาตสารํ

ยตฺถพฺภิทา ครุโฬ อุตฺตมงฺคนฺติ ฯ

กนฺทคลกชาตกํ ทสมํ ฯ

นตํทฬฺหวคฺโค ฉฏฺโฐ ฯ

___________

ตสฺสุทฺทานํ

ทฬฺหพนฺธน หํสวโร จ ปุน

วิรูปกฺข สวิฏฺฐก มจฺฉวโร

สกุรุงฺค สอสฺสก อมฺพวโร

ปุน กุกฺกุฏโก ครุเฬน ทส ฯ

๑ ม. สุสุ ... ฯ ๒ สุสุมาร ฯ ๓ ม. กุกฺกุฏชาตกํ ฯ ๔ ม. สพฺพตฺถ วิภีฏกา ฯ

๕ ม. ปุราณกุกฺกุโฏ ฯ ๖ สี. ยุ. สีนปตฺโต ฯ ๗ ม. วิภิชฺชิตํ ฯ

นกหัวขวานตัวนี้ เมื่อเจาะหมู่ไม้อยู่ในป่า ได้เคยเที่ยวเจาะแต่ไม้แห้งที่ไม่มีแก่น ภายหลังมาพบเอาต้นกฐินซึ่งมีกำเนิดเป็นไม้แก่นอันเป็นที่ทำลายสมองศีรษะ.

จบ กันทคลกชาดกที่ ๑๐.

จบ นตังทัฬหวรรคที่ ๖.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. พันธนาคารชาดก ๒. เกฬิสีลชาดก

๓. ขันธปริตตชาดก ๔. วีรกชาดก

๕. คังเคยยชาดก ๖. กุรุงคมิคชาดก

๗. อัสสกชาดก ๘. สุงสุมารชาดก

๙. กักกรชาดก ๑๐. กันทคลกชาดก.