๘. วัฏฏกชาดก เล่ม ๒๗

๖. ทุพพจชาดก (๑๑๖)

ว่าด้วยโทษของการทำเกินกำลังไป

(นักกายกรรมโพธิสัตว์กล่าวกะอาจารย์ผู้ไม่เชื่อฟังบัณฑิตว่า)

{๑๑๖} [๑๑๖] ท่านอาจารย์ ท่านได้ทำสิ่งที่เกินกำลังไป การทำของท่านนั้น แม้กระผมเองก็ไม่ชอบใจ ท่านโดดพ้นหอกเล่มที่ ๔ ได้ แต่ถูกหอกเล่มที่ ๕ เสียบเข้าจนได้

๗. ติตติรชาดก (๑๑๗)

ว่าด้วยนกกระทาตายเพราะปาก

(ดาบสโพธิสัตว์แสดงสาเหตุที่ทำให้นกกระทาถูกฆ่าว่า)

{๑๑๗} [๑๑๗] คำพูดที่ดังเกินไป คำพูดที่รุนแรงเกินไป คำพูดที่พูดเกินขอบเขตไปย่อมฆ่าบุคคลผู้มีปัญญาทรามเสียดุจเสียงขันฆ่านกกระทาที่ขันดังเกินไปฉะนั้น

๘. วัฏฏกชาดก (๑๑๘)

ว่าด้วยนกกระจาบรอดตายเพราะอุบาย

(นกกระจาบโพธิสัตว์บอกอุบายที่รอดตายมาได้ว่า)

{๑๑๘} [๑๑๘] คนเราเมื่อไม่คิดก็ย่อมไม่ได้รับผลพิเศษ ท่านจงดูผลแห่ง อุบายที่เราคิดเถิด เราพ้นแล้วจากการถูกฆ่าและถูกจองจํามาได้ก็ด้วยอุบายนั้น

๙. อกาลราวิชาดก (๑๑๙)

ว่าด้วยไก่ขันไม่ถูกเวลา

(ปุโรหิตโพธิสัตว์กราบทูลพระราชาว่า)

{๑๑๙} [๑๑๙] ไก่ตัวนี้คงไม่ได้เติบโตอยู่กับพ่อแม่ ไม่ได้อยู่ในสำนักอาจารย์ จึงไม่รู้จักเวลาที่ควรขันและกาลที่ไม่ควรขัน

๑๐. พันธนโมกขชาดก (๑๒๐)

ว่าด้วยการหลุดพ้นจากเครื่องผูกนัด

(ปุโรหิตโพธิสัตว์กราบทูลพระราชาถึงความแตกต่างกันระหว่างคน โง่กับคนฉลาดว่า)

{๑๒๐} [๑๒๐] คนเขลาทั้งหลายแม้ไม่ถูกมัดตัวไว้ พูดขึ้นคราใด ก็มัดตัวเองครานั้น ส่วนคนฉลาดทั้งหลายแม้ถูกมัดตัวไว้ พูดขึ้นคราใด ก็หลุดพ้นได้ครานั้น

จบ หังสิวรรคที่ ๑๒

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. คัทรภปัญหชาดก ๒. อมราเทวีปัญหชาดก

๓. สิคาลชาดก ๔. มิตจินติชาดก

๕. อนุสาสิกชาดก ๖. ทุพพจชาดก

๗. ติตติรชาดก ๘. วัฏฏกชาดก

๙. อกาลราวิชาดก ๑๐. พันธนโมกขชาดก