๑๑. มหาปโลภนชาดก เล่ม ๒๗

ณ ภูมิภาคภายในพระราชฐาน ภูมิภาคภายในพระราชฐาน ก็จักปราศจากเปือกตมและละอองธุลี

[๒๕๐๑] ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐผู้ทรงพระปรีชาอันลํ้าเลิศ ขอ พระองค์โปรดเสวยราชสมบัติครอบครองพระนครพาราณสีอันมั่งคั่ง สมบูรณ์ สง่างามลํ้าเลิศดุจทิพยวิมานเห็นปานฉะนี้เถิด พระเจ้าข้า

๑๑. มหาปโลภนชาดก (๕๐๗)

ว่าด้วยหญิงเป็นมลทินของพรหมจรรย์

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าเรื่องในอดีตว่า)

{๒๒๐๘} [๒๕๐๒] เทพบุตรผู้มีฤทธิ์มากองค์หนึ่งจุติจากพรหมโลกแล้วมาเกิดเป็น โอรสของพระราชาผู้ทรงดำรงอยู่ในราชสมบัติที่เพียบพร้อม ด้วยสรรพกามคุณ[๒๕๐๓] กามก็ดี กามสัญญาก็ดีมิได้มีในพรหมโลก พระราชกุมารนั้น จึงรังเกียจกามคุณทั้งหลายเพราะสัญญานั้นนั่นเอง

[๒๕๐๔] พระราชบิดารับสั่งให้สร้างพระตำหนักบำเพ็ญฌานไว้ภายใน พระราชฐานสำหรับพระราชกุมารนั้นทรงหลีกเร้นบำเพ็ญ ฌานในพระตำหนักนั้นพระองค์เดียว[๒๕๐๕] พระราชาทรงอัดอั้นด้วยความเสียพระทัยถึงพระโอรสทรง คร่ำครวญว่า ‘ลูกคนเดียวของเรานี้ไม่บริโภคกามารมณ์เลย’

[๒๕๐๖] อุบายที่จะทำให้ลูกเราบริโภคกามารมณ์ได้นั้นคืออะไรหนอ หรือ ใครหนอพอที่จะรู้เหตุแห่งความกังวลของลูกเราผู้ใดเล่าจะ ประเล้าประโลมลูกเราให้ปรารถนากามารมณ์ได้{๒๒๐๙} [๒๕๐๗] ภายในพระราชฐานนั้นเอง มีกุมารีคนหนึ่งมีผิวพรรณงดงาม รูปร่างสะสวย ฉลาดในการฟ้อนรำขับร้องและชำนาญในการดีดสีตีเป่า[๒๕๐๘] เธอเข้าไปในพระราชฐานนั้นแล้วกราบทูลพระราชาว่า ‘หม่อมฉันจะประเล้าประโลมพระราชกุมารนั้นได้ถ้า พระราชกุมารนั้นจะเป็นพระสวามีของหม่อมฉัน’{๒๒๑๐} [๒๕๐๙] พระราชาจึงตรัสกะนางกุมาริกาผู้กล่าวยืนยันเช่นนั้นว่า ‘เจ้าจงประเล้าประโลมลูกของเรา ลูกของเราจักเป็นสามีของเจ้า’{๒๒๑๑} [๒๕๑๐]

นางกุมารีนั้นได้เข้าไปภายในพระราชฐานแล้วได้กล่าวเป็น คาถาอันวิจิตรบรรจง ไพเราะจับใจ ยั่วยวน ชวนให้รักใคร่ ประกอบ ด้วยกามารมณ์มากอย่าง{๒๒๑๒} [๒๕๑๑] กามฉันทะก็เกิดขึ้นแก่พระราชกุมารนั้นเพราะได้ทรงสดับเสียง ของนางกุมารีผู้ขับกล่อมอยู่ พระราชกุมารจึงตรัสถามคนที่อยู่ ใกล้เคียงดูว่า[๒๕๑๒] ‘โอ ! นั่นเสียงใครหรือใครนั่นมาขับร้องเสียงสูงเสียงต่ำ ช่างไพเราะจับใจ ยั่วยวนชวนให้รักใคร่ เพราะหูของเรายิ่งนัก’

(ข้าราชบริพารกราบทูลว่า)

{๒๒๑๓} [๒๕๑๓] ขอเดชะเสียงนี้น่ายินดีให้สนุกสนานได้มิใช่น้อยถ้า พระองค์ทรงบริโภคกามคุณไซร้ ก็จะพึงพอพระทัยยิ่ง ๆ ขึ้น

(พระราชกุมารโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๒๒๑๔} [๒๕๑๔] เชิญนางนั้นมาภายในนี้ จงมาขับร้องใกล้ ๆ เรา เลื่อนเข้ามา ขับร้องใกล้ตำหนักของเรา จงขับกล่อมใกล้ที่บรรทมของเรา

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๒๒๑๕} [๒๕๑๕] นางกุมารีนั้นเข้าไปขับกล่อมภายนอกฝาห้องบรรทมแล้วเลื่อนเข้าไป ณ ตำหนักบำเพ็ญฌานโดยลำดับ จนผูกพระราชกุมารไว้ได้ เหมือนนายหัตถาจารย์จับคชสารป่ามัดไว้ฉะนั้น{๒๒๑๖} [๒๕๑๖] เพราะรู้รสกามจากนางกุมารีนั้นอธรรมคือความริษยาได้ เกิดขึ้นแก่พระราชกุมารว่า ‘ เราเท่านั้นพึงได้บริโภคกาม บุรุษอื่นอย่าได้มีเลย’[๒๕๑๗] ต่อแต่นั้นมาพระราชกุมารทรงถือดาบเล่มหนึ่งแล้วเสด็จไป เพื่อจะฆ่าบุรุษทั้งหลายเสียด้วยทรงคิดว่า ‘เราจักบริโภคกามแต่คนเดียว บุรุษคนอื่นอย่าได้มีอยู่เลย’{๒๒๑๗} [๒๕๑๘] ต่อจากนั้นชาวชนบททั้งปวงจึงมาประชุมกันถวายเรื่องราว ร้องทุกข์ว่า ‘ข้าแต่พระมหาราช พระราชโอรสของพระองค์นี้ ทรงเบียดเบียนผู้หาโทษมิได้ พระเจ้าข้า’{๒๒๑๘} [๒๕๑๙] จอมขัตติยราชจึงทรงเนรเทศพระราชกุมารออกไปจากรัฐสีมา ของพระองค์ด้วยพระราชโองการว่า‘อาณาเขตของเรามีอยู่เท่าใด เจ้าอย่าอยู่ในอาณาเขตของเราเท่านั้น’{๒๒๑๙} [๒๕๒๐] ครั้งนั้นพระราชกุมารทรงพาพระชายาไปจนบรรลุถึงทะเล แห่งหนึ่งทรงสร้างบรรณาศาลาขึ้นแล้วเสด็จเข้าไปสู่ป่าเพื่อ แสวงหาผลาผล

{๒๒๒๐} [๒๕๒๑] ครั้งนั้น มีฤๅษีตนหนึ่งเดินมาบนนํ้าทะเลถึงบรรณศาลานั้น เข้าไป ยังบรรณศาลาของพระราชกุมารในเวลาที่นางกุมารีจัดแจงอาหารไว้แล้ว{๒๒๒๑} [๒๕๒๒] พระชายาของพระราชกุมารได้ประเล้าประโลมฤๅษีนั้น ดูเถิด กรรมที่นางกุมารีทํานั้นหยาบช้าเพียงไร ฤๅษีนั้นได้เคลื่อนจาก พรหมจรรย์ เสื่อมจากฤทธิ์แล้ว{๒๒๒๒} [๒๕๒๓] ฝ่ายพระราชโอรสแสวงหามูลผลาหารในป่าได้จำนวนมากแล้ว จึงหาบเข้ามายังอาศรมในเวลาเย็น

{๒๒๒๓} [๒๕๒๔] ฝ่ายฤๅษีพอเห็นขัตติยราชกุมารจึงเข้าไปยังฝั่งทะเลด้วยตั้งใจว่า จักเหาะไปทางเวหา แต่ต้องจมลงในห้วงมหรรณพนั่นเอง{๒๒๒๔} [๒๕๒๕] ฝ่ายว่าขัตติยราชกุมารได้ทอดพระเนตรเห็นฤๅษีจมลงในมหรรณพ จึงได้ตรัสพระคาถานี้ด้วยทรงพระอนุเคราะห์ต่อฤๅษีนั้นว่า{๒๒๒๕} [๒๕๒๖] ตัวท่านเองเดินมาบนน้ำที่ไม่แตก ครั้นถึงความคลุกคลีกับสตรี เข้าก็จมลงในมหรรณพ

[๒๕๒๗] ธรรมดาสตรีมีปกติหมุนเวียน มีมายามาก มักทำพรหมจรรย์ ให้สั่นคลอน ย่อมจมลง บุคคลรู้แจ้งฉะนี้แล้วควรเว้นเสียให้ห่างไกล[๒๕๒๘] สตรีทั้งหลายมีวาจาไพเราะ มีคำกล่าวอ่อนหวาน ยากที่จะให้เต็มได้ เสมอด้วยแม่น้ำ ย่อมจมลง บุคคลรู้แจ้งฉะนี้แล้ว ควร เว้นเสียให้ห่างไกล[๒๕๒๙] สตรีทั้งหลายย่อมเข้าไปซ่องเสพบุรุษใด จะด้วยความพอใจ หรือด้วยทรัพย์ก็ตาม ย่อมตามเผาผลาญบุรุษนั้นเหมือนไฟป่า เผาพื้นที่ตนเองฉะนั้น

{๒๒๒๖} [๒๕๓๐] ความเบื่อหน่ายได้เกิดมีแก่ฤาษีเพราะได้ฟังถ้อยคำของขัตติยราชกุมาร ฤาษีนั้นกลับทางเก่าได้แล้วก็เหาะไปทางเวหา

{๒๒๒๗} [๒๕๓๑] ฝ่ายขัตติยราชกุมารผู้ทรงพระปรีชาได้ทอดพระเนตรเห็นฤาษี กำลังเหาะไปทางเวหา จึงได้ความสลดจิตน้อมพระทัยสู่บรรพชา

[๒๕๓๒] ต่อแต่นั้น ขัตติยราชกุมารก็ทรงบรรพชาสำรอกกามราคะแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก

๑๒. ปัญจปัณฑิตชาดก (๕๐๘)

ว่าด้วยความลับไม่ควรเปิดเผย

(พระราชาตรัสถามว่า)

{๒๒๒๘} [๒๕๓๓] ท่านผู้เป็นบัณฑิตทั้ง ๕ คนมาพร้อมกันแล้ว ปัญหาย่อม ปรากฏชัดแก่เรา พวกท่านจงฟังปัญหานั้น บุคคลควรเปิดเผย ข้อความที่ควรติเตียนหรือควรสรรเสริญอันเป็นความลับแก่ใคร

(เสนกบัณฑิตกราบทูลว่า)

{๒๒๒๙} [๒๕๓๔] ขอเดชะพระจอมภูมิบาล ขอพระองค์ได้ตรัสเปิดเผย พระองค์ทรงชุบเลี้ยงพวกข้าพระองค์ ทรงอดทนต่อกรณียกิจอันหนัก เชิญตรัสก่อน ข้าแต่พระจอมชน ข้าพระองค์ผู้เป็นนักปราชญ์ ทั้ง ๕ คนจักพิจารณาสิ่งที่พอพระทัยและเหตุที่ชอบพระทัยของ พระองค์แล้วจักกราบทูลในภายหลัง