๑๑. มหาปโลภนชาดก เล่ม ๒๗

พฺรหฺมโลกา จวิตฺวาน เทวปุตฺโต มหิทฺธิโก

รญฺโญ ปุตฺโต อุทปาทิ สพฺพกามสมิทฺธิสุ ฯ

กามา วา กามสญฺญา วา พฺรหฺมโลเก น วิชฺชติ

สฺวาสฺสุ ตาเยว สญฺญาย กาเมหิ วิชิคุจฺฉถ ฯ

ตสฺส จนฺเตปุเร อาสิ ฌานาคารํ สุมาปิตํ

โส ตตฺถ ปฏิสลฺลีโน เอโก รหสิ ฌายถ ฯ

ส ราชา ปริเทเวสิ ปุตฺตโสเกน อฏฺฏิโต

เอกปุตฺโต จยํ มยฺหํ น จ กามานิ ภุญฺชติ ฯ

โก นุ เขฺวตฺถ อุปาโย โส โก วา ชานาติ กิญฺจนํ

โย ๑ เม ปุตฺตํ ปโลเภยฺย ยถา กามานิ ปตฺถเย ฯ

๑-๑ ม. อิโต หริตฺวาน สุวณฺณฆรานิ กรสฺสุ รูปิยปาการํ กโรนฺตุ ฯ

เทพบุตรผู้มีฤทธิมาก จุติจากพรหมโลกแล้วมาเกิดเป็นโอรสของพระราชาผู้ทรงดำรงอยู่ในพระราชสมบัติอันเพรียบพร้อมด้วยสรรพกามคุณก็ดีความสำคัญในกามก็ดี มิได้มีในพรหมโลก พระราชกุมารนั้นจึงเกลียดชังกามทั้งหลาย ด้วยสัญญาอันเกิดในพรหมโลกนั้น. พระราชบิดารับสั่งให้สร้างฌานาคารไว้ภายในพระราชฐาน สำหรับพระราชกุมารนั้นทรงหลีกเร้นบำเพ็ญฌานในอาคารนั้นพระองค์เดียว. พระราชาทรงอัดอั้นตันพระทัยด้วยความโศกถึงพระโอรส ทรงปริเทวนาการว่า ลูกคนเดียวของเรานี้ ไม่บริโภคกามารมณ์เลย. อุบายที่จะทำให้ลูกเราบริโภคกามารมณ์นี้ มีอยู่อย่างไรบ้างหนอ หรือว่าเราจะรู้เหตุที่จะทำให้ลูกเราพัวพันอยู่ในอารมณ์ได้ หรือว่าผู้ใดจะประเล้าประโลมลูกเราให้ปรารถนากามารมณ์ได้อย่างไรบ้าง?

อหุ กุมารี ตตฺเถว วณฺณรูปสมาหิตา

กุสลา นจฺจคีตสฺส วาทิเต จ ปทกฺขิณา

สา ตตฺถ อุปสงฺกมฺม ราชานํ เอตทพฺรวิ

อหํ โข นํ ปโลเภยฺยํ สเจ ภตฺตา ภวิสฺสติ ฯ

ภายในพระราชฐานนั้นเอง มีกุมารีคนหนึ่งมีฉวีวรรณงดงาม รูปร่างสะสวย ฉลาดในการฟ้อนรำขับร้อง และชำนาญในการดีดสีตีเป่าเธอเข้าไปในพระราชฐานนั้นแล้วกราบทูลพระราชาว่า เกล้ากระหม่อมฉันพึงประเล้าประโลมพระราชกุมารนั้นได้ ถ้าพระราชกุมารนั้นจะเป็นพระสวามีของเกล้ากระหม่อมฉัน.

ตํ ตถาวาทินึ ราชา กุมารึ เอตทพฺรวิ

ตฺวญฺเญว นํ ปโลเภหิ ตว ภตฺตา ภวิสฺสติ ฯ

พระราชาจึงตรัสกะนางกุมาริกาผู้กล่าวยืนยันเช่นนี้ว่า เธอจงประเล้าประโลมลูกของเรา ลูกของเราจักเป็นสามีของเจ้า.

สา จ อนฺเตปุรํ คนฺตฺวา พหุํ กามูปสญฺหิตํ

หทยงฺคมา เปมนียา จิตฺรา คาถา อภาสถ ฯ

นางกุมารีนั้นได้เข้าไปภายในพระราชฐานแล้ว จึงกล่าวเป็นคาถาหัวเราะจับจิตใจ ยั่วยวนชวนให้รักใคร่ เปลี่ยนแปลงขับรำอันประกอบด้วยกามารมณ์มากอย่าง.

ตสฺสา จ คายมานาย สทฺทํ สุตฺวาน นาริยา

กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปชฺชิ ชนํ โส ปริปุจฺฉถ ฯ

กสฺเสโส สทฺโท โก วา โส ภณติ อุจฺจาวจํ พหุํ

หทยงฺคมํ เปมนียํ อโห ๒ กณฺณสุขํ มม ฯ

๑ สี. ยุ. โก ฯ ๒ สี. ยุ. อโถ ฯ

กามฉันทะก็บังเกิดแก่พระราชกุมารนั้น เพราะได้ทรงสดับเสียงของนางกุมารีผู้ขับกล่อมอยู่ พระราชกุมารจึงตรัสถามคนที่อยู่ใกล้เคียงดูว่าโอ นั่นเสียงใคร หรือใครนั่นมาขับร้องเสียงสูงต่ำจับจิตใจยั่วยวนชวนให้รักใคร่ เพราะหูของเรานัก?

เอสา โข ปมุทา ๑ เทว ขิฑฺฑา เอสา อนปฺปิกา

สเจ ตฺวํ กาเม ภุญฺเชยฺย ภิยฺโย ภิยฺโย ฉนฺเทยฺยุ ๒ ตํ ฯ

ขอเดชะเสียงนี้น่ายินดี ให้สนุกสนานได้มิใช่น้อย ถ้าพระองค์พึงบริโภคกามคุณไซร้ กามทั้งหลายจะพึงพอพระทัยพระองค์เป็นอย่างยิ่ง.

อิงฺฆ อาคจฺฉโตเรน อวิทูรมฺหิ คายตุ

อสฺสมสฺส สมีปมฺหิ สนฺติเก มยฺห คายตุ ฯ

เชิญมาภายในนี้ จงมาขับร้องใกล้ๆ เรา เลื่อนเข้ามาขับใกล้ตำหนักของเรา จงขับกล่อมใกล้ที่บรรทมของเรา.

ติโรกุฑฺฑมฺหิ คายิตฺวา ฌานาคารมฺหิ ปาวิสิ

พนฺธิตุํ อนุปุพฺเพน อรญฺญมิว กุญฺชรํ ฯ

นางกุมารีนั้น เข้าไปขับกล่อมภายนอกฝาห้องบรรทม แล้วเลื่อนเข้าไปณ ตำหนักฌานาคารโดยลำดับ จนผูกพระราชกุมารไว้ได้ เหมือนนายหัตถาจารย์จับคชสารป่ามัดไว้ ฉะนั้น.

ตสฺสา ๓ กามรสํ ญตฺวา อิสฺสาธมฺโม อชายถ

อหเมว กาเม ภุญฺเชยฺยํ มา อญฺโญ ปุริโส อหุ ฯ

ตโต อสึ คเหตฺวาน ปุริเส หนฺตุํ อุปกฺกมิ

อหเมเวโก ภุญฺชิสฺสํ มา อญฺโญ ปุริโส สิยา ฯ๕

เพราะรู้กามรสแห่งนางกุมารีนั้น อธรรม คือ ความริษยา ได้เกิดขึ้นแก่พระราชกุมารว่า เราเท่านั้นพึงได้บริโภคกาม อย่าได้มีบุรุษคนอื่นเลย.

ต่อแต่นั้นมา พระราชกุมารทรงถือเอาดาบเล่มหนึ่งแล้ว เสด็จไปเพื่อจะฆ่าบุรุษทั้งหลายเสีย ด้วยทรงคิดว่า เราจักบริโภคกามแต่คนเดียวอย่าพึงมีบุรุษคนอื่นอยู่เลย.

ตโต ชานปทา สพฺเพ วิกฺกนฺทึสุ สมาคตา

ปุตฺโต ตฺยายํ มหาราช ชนํ เหเฐตฺยทูสกํ ฯ

ต่อมานั้น ชาวชนบททั้งปวงจึงมาประชุม ถวายเรื่องราวร้องทุกข์ว่าข้าแต่พระมหาราชา พระราชโอรสของพระองค์นี้ ทรงเบียดเบียนผู้หาโทษมิได้ พระเจ้าข้า.

ตญฺจ ราชา นิวาเหสิ ๔ สมฺหา รฏฺฐา จ ๕ ขตฺติโย

ยาวตา วิชิตา ๖ มยฺหํ น เต วตฺถพฺพ ๗ ตาวเท ฯ

จอมขัตติยราชทรงเนรเทศพระราชกุมารออกไปจากรัฐสีมาของพระองค์แล้ว มีพระราชโองการว่า อาณาเขตของเรามีอยู่เพียงใด เจ้าอย่าอยู่ในอาณาเขตของเราเพียงนั้น.

ตโต โส ภริยมาทาย สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ

ปณฺณสาลํ กริตฺวาน วนํ อุญฺฉาย ปาวิสิ ฯ

ครั้งนั้น พระราชกุมารทรงพาชายาไปจนบรรลุถึงสมุทรนทีแห่งหนึ่ง ทรงสร้างบรรณศาลาแล้ว จึงเสด็จเข้าไปสู่ป่าเพื่อแสวงหาผลาผล.

อเถตฺถ อิสิ มาคญฺฉิ สมุทฺทมุปรูปริ

โส ตสฺส เคหํ ปาเวกฺขิ ภตฺตกาเล อุปฏฺฐิเต ฯ

ครั้งนั้น มีฤาษีตนหนึ่ง มาถึงบรรณศาลานั้น โดยทางเบื้องบนสมุทรเข้าไปยังบรรณศาลาของพระราชกุมาร ในเวลาที่นางกุมารีจัดแจงภัตตาหารไว้แล้ว.

ตญฺจ ภริยา ปโลเภสิ ปสฺส ยาว สุทารุณํ

จุโต โส พฺรหฺมจริยมฺหา อิทฺธิยา ปริหายถ ฯ

๑ ม. ปมทา ฯ ๒ ม. ฉาเทยฺย ฯ ๓ ม. ตสฺส ฯ ๔ ม. วิวาเหสิ ฯ

๕ สี. ยุ. รฏฺฐาโต ฯ ๖ ม. วิชิตํ ฯ ๗ สี. ยุ. วตฺตพฺพ ฯ

ชายาของพระราชกุมาร ประเล้าประโลมฤาษีนั้น ดูเถิดกรรมที่นางกุมารีกระทำนั้นหยาบช้าเพียงไร ฤาษีนั้นได้เคลื่อนจากพรหมจรรย์ เสื่อมจากฤทธิ์.

ราชปุตฺโต จ อุญฺฉาโต วนมูลผลํ พหุํ

สายํ กาเชน อาทาย อสฺสมํ อุปสงฺกมิ ฯ

ฝ่ายพระราชโอรสแสวงหามูลและผลาผลในป่าได้จำนวนมากแล้ว จึงหาบหามเข้ามายังอาศรมในเวลาเย็น.

อิสิ จ ขตฺติยํ ทิสฺวา สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ

เวหายสํ คมิสฺสนฺติ สีทเต โส มหณฺณเว ฯ

ฝ่ายฤาษีพอเห็นขัตติยราชกุมาร จึงรีบเข้าไปยังฝั่งสมุทร ด้วยตั้งใจไว้ว่าเราจักไปทางเวหาส์แต่ต้องจมลงในมหรรณพนั่นเอง.

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา สีทมานํ มหณฺณเว

ตสฺเสว อนุกมฺปาย อิมา คาถา อภาสถ ฯ

ฝ่ายว่าขัตติยราชกุมาร ได้ทอดพระเนตรเห็นฤาษีจมลงในมหรรณพ จึงได้ตรัสพระคาถานี้ ด้วยทรงพระอนุเคราะห์ต่อฤาษีนั้นว่า.

อภิชฺชมาเน วาริสฺมึ สยํ อาคมฺม อิทฺธิยา

มิสฺสีภาวิตฺถิยา คนฺตฺวา สํสีทติ มหณฺณเว ฯ

อาวฏฺฏนี มหามายา พฺรหฺมจริยวิโกปนา

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย ฯ

อนลา มุทุสมฺภาสา ทุปฺปูรา ตา นทีสมา

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย ฯ

ยํ เอตา อุปเสวนฺติ ฉนฺทสา วา ธเนน วา

ชาตเวโทว สณฺฐานํ ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นํ ฯ

ตัวท่านเองมาด้วยฤทธิ์บนน้ำอันไม่แตกแยก ครั้นถึงความระคนด้วยสตรีแล้ว ต้องจมลงในมหรรณพ. ธรรมดาสตรีมีปกติหมุนเวียน มีมายามาก มักทำพรหมจรรย์ให้กำเริบ ย่อมทำนักพรตให้จมลง ท่านรู้แจ้งฉะนี้แล้ว พึงเว้นเสียให้ห่างไกล. สตรีทั้งหลายมีวาจาไพเราะ มีสัมภาสอ่อนหวาน ยากที่จะให้เต็มได้ เสมอด้วยแม่น้ำ ย่อมทำนักพรตให้จมลง ท่านจะรู้แจ้ง ฉะนี้แล้ว พึงเว้นเสียให้ห่างไกล. สตรีทั้งหลายย่อมเข้าไปซ่องเสพบุรุษใด ด้วยความพอใจหรือด้วยทรัพย์ก็ตาม ย่อมพลันตามเผาผลาญบุรุษนั้น เหมือนไฟป่าเผาสถานที่ตนเอง ฉะนั้น.

ขตฺติยสฺส วโจ สุตฺวา อิสิสฺส นิพฺพิโท ๑ อหุ

ลทฺธา โปราณกํ มคฺคํ คจฺฉเต โส วิหายสํ ฯ

ความเบื่อหน่ายได้เกิดมีแก่ฤาษี เพราะได้ฟังถ้อยคำของขัตติยราชกุมารฤาษีนั้นกลับได้ทางเก่า แล้วก็เหาะขึ้นไปยังเวหาส์.

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา คจฺฉมานํ วิหายสํ

สํเวคํ อลภิ ธีโร ปพฺพชฺชํ สมโรจยิ ฯ

ตโต โส ปพฺพชิตฺวาน กามราคํ วิราชยิ

กามราคํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปโค อหูติ ฯ

มหาปโลภนชาตกํ เอกาทสมํ ฯ

๑ ม. นิพฺพิทา ฯ

ฝ่ายขัตติยราชกุมารผู้ทรงพระปรีชา ได้ทอดพระเนตรเห็นฤาษีกำลังเหาะไปยังเวหาส์ จึงได้ความสลดจิต น้อมพระทัยบรรพชา. ต่อแต่นั้นขัตติยราชกุมารก็ทรงบรรพชาสำรอกกามราคะแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก.

จบ มหาปโลภชาดกที่ ๑๑.