๑๒. ปัญจปัณฑิตชาดก เล่ม ๒๗

{๒๒๒๖} [๒๕๓๐] ความเบื่อหน่ายได้เกิดมีแก่ฤาษีเพราะได้ฟังถ้อยคำของขัตติยราชกุมาร ฤาษีนั้นกลับทางเก่าได้แล้วก็เหาะไปทางเวหา

{๒๒๒๗} [๒๕๓๑] ฝ่ายขัตติยราชกุมารผู้ทรงพระปรีชาได้ทอดพระเนตรเห็นฤาษี กำลังเหาะไปทางเวหา จึงได้ความสลดจิตน้อมพระทัยสู่บรรพชา

[๒๕๓๒] ต่อแต่นั้น ขัตติยราชกุมารก็ทรงบรรพชาสำรอกกามราคะแล้ว ได้เข้าถึงพรหมโลก

๑๒. ปัญจปัณฑิตชาดก (๕๐๘)

ว่าด้วยความลับไม่ควรเปิดเผย

(พระราชาตรัสถามว่า)

{๒๒๒๘} [๒๕๓๓] ท่านผู้เป็นบัณฑิตทั้ง ๕ คนมาพร้อมกันแล้ว ปัญหาย่อม ปรากฏชัดแก่เรา พวกท่านจงฟังปัญหานั้น บุคคลควรเปิดเผย ข้อความที่ควรติเตียนหรือควรสรรเสริญอันเป็นความลับแก่ใคร

(เสนกบัณฑิตกราบทูลว่า)

{๒๒๒๙} [๒๕๓๔] ขอเดชะพระจอมภูมิบาล ขอพระองค์ได้ตรัสเปิดเผย พระองค์ทรงชุบเลี้ยงพวกข้าพระองค์ ทรงอดทนต่อกรณียกิจอันหนัก เชิญตรัสก่อน ข้าแต่พระจอมชน ข้าพระองค์ผู้เป็นนักปราชญ์ ทั้ง ๕ คนจักพิจารณาสิ่งที่พอพระทัยและเหตุที่ชอบพระทัยของ พระองค์แล้วจักกราบทูลในภายหลัง

(พระราชาตรัสถามตามที่ทรงตกอยู่ในอำนาจกิเลสว่า)

{๒๒๓๐} [๒๕๓๕] สามีควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียนหรือควรสรรเสริญอันเป็น ความลับแก่ภรรยาผู้มีศีล ไม่ยอมให้บุรุษอื่นลักสัมผัส คล้อย ตามอำนาจความพอใจของสามี เป็นที่รักที่พอใจของสามี(เสนกบัณฑิตกราบทูลตามเหตุผลของตนว่า)

{๒๒๓๑} [๒๕๓๖] บุคคลควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียนหรือควรสรรเสริญอันเป็น ความลับแก่สหายผู้เป็นที่ระลึก เป็นแนวทาง และเป็นที่พึ่ง ของสหายผู้ได้รับความยากลำบากได้(ปุกกุสบัณฑิตกราบทูลตามเหตุผลของตนว่า)

{๒๒๓๒} [๒๕๓๗] บุคคลควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียนหรือควรสรรเสริญอันเป็น ความลับแก่พี่น้องซึ่งเป็นพี่ใหญ่ พี่กลาง หรือน้องเล็ก ถ้าเขาตั้งอยู่ในศีล มีจิตตั้งมั่น(กามินทบัณฑิตกราบทูลตามเหตุผลของตนว่า)

{๒๒๓๓} [๒๕๓๘] บิดาควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียนหรือควรสรรเสริญอันเป็น ความลับแก่บุตรผู้ดำเนินไปตามใจของบิดาเป็นอนุชาตบุตร มีปัญญาไม่ต่ำกว่าบิดา(เทวินทบัณฑิตกราบทูลตามเหตุผลของตนว่า)

{๒๒๓๔} [๒๕๓๙] ข้าแต่พระจอมชนผู้ประเสริฐกว่ามนุษย์นิกร บุตรควรเปิดเผย ข้อความที่ควรติเตียนหรือควรสรรเสริญอันเป็นความลับแก่ มารดาผู้เลี้ยงดูตนมาด้วยความพอใจรักใคร่

(มโหสธบัณฑิตโพธิสัตว์กราบทูลตามเหตุผลของตนว่า)

{๒๒๓๕} [๒๕๔๐] การปกปิดความลับเอาไว้นั่นแหละเป็นการดี การเปิดเผยความลับบัณฑิตไม่สรรเสริญเลยนักปราชญ์พึงอดกลั้นไว้ ในเมื่อประโยชน์ยังไม่สำเร็จ เมื่อประโยชน์สำเร็จแล้วจึงค่อยเปิดเผย ตามสบาย(ลำดับนั้น พระนางอุทุมพรเทวีทูลถามพระราชาว่า)

{๒๒๓๖} [๒๕๔๑] ขอเดชะพระราชาผู้ประเสริฐ พระองค์ทรงมีพระมนัสวิปริตไป อย่างไรหรือ ข้าแต่พระจอมชน หม่อมฉันขอฟังพระดำรัสของพระองค์ พระองค์ทรงดำริอย่างไรหรือจึงทรงโทมนัส ข้าแต่สมมติเทพ ความผิดของหม่อมฉันไม่มีเลยหรือ(พระราชาตรัสตอบว่า)

{๒๒๓๗} [๒๕๔๒] มโหสธอาจจะถูกฆ่าเพราะปัญหา เพราะมโหสธผู้มีปัญญาดังแผ่นดิน ฉันสั่งให้ฆ่าเสีย แล้วฉันคิดถึงเรื่องนั้นจึงโทมนัส ดูก่อนพระเทวี ความผิดของเธอไม่มีหรอก

(พระราชาทรงทำเหมือนไม่รู้อะไร ตรัสถามมโหสธบัณฑิตโพธิสัตว์ว่า)

{๒๒๓๘} [๒๕๔๓] เจ้าไปตั้งแต่หัวค่ำมาจนบัดนี้ ใจของเจ้ารังเกียจเพราะได้ฟัง อะไรหรือ ดูก่อนเจ้าผู้มีปัญญาดังแผ่นดิน ใครได้พูดอะไรแก่เจ้า เราจะขอฟังคำของเจ้า ขอให้เจ้าบอกแก่เราเถิด(มโหสธบัณฑิตโพธิสัตว์กราบทูลความลับของแต่ละท่านว่า)

{๒๒๓๙} [๒๕๔๔] มโหสธจะถูกฆ่าเพราะปัญหา ข้าแต่พระจอมชน เมื่อพระองค์เสด็จอยู่ในที่ลับได้ตรัสความลับกับพระอัครมเหสี เมื่อหัวค่ำ

ความลับของพระองค์นั้นได้เปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทได้ฟังมา ในกาลนั้น

{๒๒๔๐} [๒๕๔๕] เสนกบัณฑิตได้ทำบาปกรรมอันไม่ใช่กรรมของสัตบุรุษไว้ในสวน ไม้สาละ อยู่ในที่ลับแล้วได้บอกเรื่องนั้นแก่สหายคนหนึ่ง ความ ลับนั้นถูกเสนกบัณฑิตเปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทก็ได้ฟังมา

{๒๒๔๑} [๒๕๔๖] ข้าแต่พระจอมชน โรคเรื้อนเกิดขึ้นแก่ปุกกุสบัณฑิตซึ่งเป็นคนของพระองค์ เป็นโรคที่ไม่ควรจะใกล้ชิดพระราชา ปุกกุสบัณฑิตอยู่ในที่ลับได้แจ้งเรื่องนี้แก่น้องชาย ความลับนั้นจึงถูก ปุกกุสบัณฑิตเปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทก็ได้ฟังมา{๒๒๔๒} [๒๕๔๗] กามินทบัณฑิตนี้เป็นผู้ป่วย เยี่ยงอสัตบุรุษ ถูกยักษ์ชื่อนรเทพสิงแล้วอยู่ในที่ลับได้เล่าเรื่องนี้แก่บุตรชายความลับนั้น จึงถูกกามินทบัณฑิต เปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทก็ได้ฟังมา

{๒๒๔๓} [๒๕๔๘] ท้าวสักกเทวราชได้ประทานแก้วมณีดวงใหญ่มีแปดเหลี่ยมแก่ พระอัยกาของพระองค์เดี๋ยวนี้แก้วมณีนั้นได้ตกถึงมือของ เทวินทบัณฑิตแล้วก็เทวินทบัณฑิตอยู่ในที่ลับได้บอกเรื่องนั้นแก่มารดา ความลับนั้นจึงถูกเทวินทบัณฑิตเปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทก็ได้ฟังมา(มโหสถบัณฑิตโพธิสัตว์แสดงธรรมให้ยิ่งขึ้นไปว่า)

{๒๒๔๔} [๒๕๔๙] การปกปิดความลับเอาไว้นั่นแหละเป็นการดีการเปิดเผย ความลับบัณฑิตไม่สรรเสริญเลยนักปราชญ์พึงอดกลั้นไว้ใน เมื่อประโยชน์ยังไม่สำเร็จ เมื่อประโยชน์สำเร็จแล้วจึงค่อยเปิด เผยตามสบาย

[๒๕๕๐] บุคคลไม่ควรเปิดเผยความลับเลยควรรักษาความลับนั้นไว้ เหมือนรักษาขุมทรัพย์ความลับที่ถูกคนที่รู้เรื่องแพร่งพราย ออกไปไม่ดีเลย

[๒๕๕๑] บัณฑิตไม่ควรบอกความลับแก่สตรี ๑ แก่คนที่ไม่ใช่มิตร ๑ แก่ คนที่เห็นแก่อามิส ๑ แก่คนที่หมายล้วงดวงใจ ๑

[๒๕๕๒] ผู้ที่ให้คนเขลารู้ความลับก็จำต้องทนต่อคนเขลานั้นเสมือน เป็นทาสของเขา เพราะกลัวความลับจะแตก

[๒๕๕๓] ตราบใดที่ยังมีคนรู้ความลับที่ปรึกษากัน ผู้นั้นย่อมเกิดความ สะดุ้งหวาดกลัวคนที่รู้ความลับนั้น เพราะเหตุนั้น จึงไม่ควร เปิดเผยความลับเลย

[๒๕๕๔] เมื่อจะพูดความลับกันในเวลากลางวันควรหาโอกาสที่เงียบ สงัด เมื่อจะพูดความลับกันในเวลากลางคืน อย่าปล่อยเสียงให้ ดังเกินขอบเขตเพราะว่าคนที่แอบฟังจะได้ยินความลับที่ปรึกษากัน เพราะฉะนั้น ความลับที่ปรึกษากันก็จะพลันถึง ความแพร่งพรายทันที

๑๓. หัตถิปาลชาดก (๕๐๙)

ว่าด้วยการพากันออกบวชตามพระโพธิสัตว์

(หัตถิปาลกุมารโพธิสัตว์เห็นฤๅษีเหล่านั้นก็เลื่อมใส ได้กล่าวว่า)

{๒๒๔๕} [๒๕๕๕] นานแท้หนอ ข้าพเจ้าจึงได้พบพราหมณ์ผู้มีผิวพรรณดังเทพเจ้า มุ่นชฎาใหญ่ คอนหาบ มีฟันเขรอะ มีฝุ่นเต็มศีรษะ