๑๑. มหาปโลภนชาดก เล่ม ๒๗

พฺรหฺมโลกา จวิตฺวาน เทวปุตฺโต มหิทฺธิโก

รญฺโญ ปุตฺโต อุทปาทิ สพฺพกามสมิทฺธิสุ.

เทพบุตรผู้มีฤทธิ์มาก จุติจากพรหมโลก

บังเกิดเป็นพระโอรสของพระราชาผู้ดำรงอยู่ในราชสมบัติ

ซึ่งให้สำเร็จความปรารถนาทุกประการ

กามา วา กามสญฺญา วา พฺรหฺมโลเก น วิชฺชติ

สฺวาสฺสุ (๑) ตาเยว สญฺญาย กาเมหิ วิชิคุจฺฉถ.

กามก็ดี ความสำคัญในกามก็ดี ไม่มีในพรหมโลก

พระกุมารนั้นทรงรังเกียจกามทั้งหลาย

เพราะสัญญานั้นนั่นเอง

ตสฺส จนฺเตปุเร อาสิ ฌานาคารํ สุมาปิตํ

โส ตตฺถ ปฏิสลฺลีโน เอโก รหสิ ฌายถ.

ก็ภายในเมือง ได้มีเรือนสำหรับบำเพ็ญฌาน

ที่พระราชบิดาโปรดให้สร้างไว้อย่างดีเพื่อพระกุมารนั้น

พระกุมารทรงหลีกเร้นบำเพ็ญฌานอยู่พระองค์เดียว

ในที่ลับในเรือนสำหรับบำเพ็ญฌานนั้น

ส ราชา ปริเทเวสิ ปุตฺตโสเกน อฏฺฏิโต

เอกปุตฺโต จยํ มยฺหํ น จ กามานิ ภุญฺชติ.

พระราชาพระองค์นั้นทรงอัดอั้นตันพระทัย

ด้วยความโศกเพราะพระโอรส ได้ทรงบ่นเพ้อรำพันว่า

ก็โอรสองค์เดียวของเรานี้ช่างไม่บริโภคกามเสียเลย

(พระราชาทรงบ่นเพ้อรำพันว่า)

โก นุ เขฺวตฺถ อุปาโย โส โก วา ชานาติ กิญฺจนํ

โย (๑) เม ปุตฺตํ ปโลเภยฺย ยถา กามานิ ปตฺถเย.

ผู้ใดพึงเล้าโลมโอรสของเราโดยที่เขาพึงปรารถนากามได้บ้าง

อุบายในข้อนี้นั้นเป็นอย่างไรหนอ

หรือใครรู้เหตุที่จะทำให้โอรสของเรานั้นเกี่ยวข้องกามได้บ้าง

(พระศาสดาตรัสเล่าเรื่องว่า)

อหุ กุมารี ตตฺเถว วณฺณรูปสมาหิตา

กุสลา นจฺจคีตสฺส วาทิเต จ ปทกฺขิณา.

ภายในเมืองนั้นเอง ได้มีกุมารีแรกรุ่นนางหนึ่ง

มีผิวพรรณรูปร่างงดงาม เป็นหญิงฉลาดการฟ้อนรำขับร้อง

และได้รับการฝึกฝนเป็นอย่างดีในการบรรเลงดนตรี

สา ตตฺถ อุปสงฺกมฺม ราชานํ เอตทพฺรวิ

อหํ โข นํ ปโลเภยฺยํ สเจ ภตฺตา ภวิสฺสติ.

นางได้เข้าไปภายในพระราชฐาน

ได้กราบทูลพระราชาดังนี้ว่า

ถ้าหม่อมฉันจักได้พระกุมารเป็นภัสดา

หม่อมฉันก็พึงประเล้าประโลมพระกุมารนั้น

ตํ ตถาวาทินึ ราชา กุมารึ เอตทพฺรวิ

ตฺวญฺเญว นํ ปโลเภหิ ตว ภตฺตา ภวิสฺสติ.

พระราชาได้ตรัสกับนางผู้กราบทูลอย่างนั้นดังนี้ว่า

เธอประเล้าประโลมเขาได้ เธอจักได้เขาเป็นภัสดา

(พระศาสดาทรงประกาศความข้อนั้นว่า)

สา จ อนฺเตปุรํ คนฺตฺวา พหุํ กามุปสญฺหิตํ

หทยงฺคมา เปมนียา จิตฺรา คาถา อภาสถ.

ก็นางครั้นไปถึงภายในพระราชฐาน

ได้บรรเลงดนตรียั่วยวนความใคร่นานับประการ

ขับกล่อมคาถาอันไพเราะจับใจ น่ารักใคร่

ตสฺสา จ คายมานาย สทฺทํ สุตฺวาน นาริยา

กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปชฺชิ ชนํ โส ปริปุจฺฉถ.

ก็เพราะทรงสดับเสียงขับกล่อมแห่งนารีนั้นขับกล่อมอยู่

กามฉันทะได้เกิดขึ้นแก่พระกุมารนั้น

พระองค์จึงทรงสอบถามชนผู้อยู่รอบ ๆ ข้างว่า

กสฺเสโส สทฺโท โก วา โส ภณติ อุจฺจาวจํ พหุํ

หทยงฺคมํ เปมนียํ อโห (๑) กณฺณสุขํ มม.

นั่นเสียงใครกัน ใครกันนั่นขับร้องสำเนียงเสียงสูง ๆ ต่ำ ๆ

ได้อย่างไพเราะ จับใจ น่ารักใคร่นักหนา เสนาะหูเราเหลือเกิน

(ข้าราชบริพารกราบทูลว่า)

เอสา โข ปมทา เทว ขิฑฺฑา เอสา อนปฺปิกา

สเจ ตฺวํ กาเม ภุญฺเชยฺย ภิยฺโย ภิยฺโย ฉาเทยฺยุ (๑) ตํ.

ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ นั่นเป็นเสียงสตรี

น่าเพลิดเพลินมิใช่น้อย ถ้าพระองค์พึงบริโภคกาม

กามทั้งหลายจะพึงทำพระองค์ให้พอพระทัยยิ่งขึ้น

(พระราชกุมารตรัสว่า)

อิงฺฆ อาคจฺฉโตเรน อวิทูรมฺหิ คายตุ

อสฺสมสฺส สมีปมฺหิ สนฺติเก มยฺห คายตุ.

เชิญนางมาทางนี้ ทำไมขับร้องอยู่ห่างไกลนัก

จงขับร้องอยู่ใกล้ ๆ ตำหนักของเรา และใกล้ ๆ เรา

(พระศาสดาตรัสต่อไปว่า)

ติโรกุฑฺฑมฺหิ คายิตฺวา ฌานาคารมฺหิ ปาวิสิ

พนฺธิ นํ (๑) อนุปุพฺเพน อารญฺญมิว กุญฺชรํ.

นางขับร้องอยู่ภายนอกฝาห้องพระบรรทม

แล้วได้เลื่อนเข้าไปในเรือนสำหรับบำเพ็ญฌานโดยลำดับ

เพื่อจะผูกมัดพระกุมารเหมือนการจับช้างป่า

ตสฺส (๑) กามรสํ ญตฺวา อิสฺสาธมฺโม อชายถ

อหเมว กาเม ภุญฺเชยฺยํ มา อญฺโญ ปุริโส อหุ.

เพราะทรงรู้รสแห่งกาม ความริษยาได้เกิดแก่พระกุมารว่า

เราเท่านั้นพึงบริโภคกาม อย่าพึงมีชายอื่นอยู่เลย

ตโต อสึ คเหตฺวาน ปุริเส หนฺตุํ อุปกฺกมิ

อหเมเวโก ภุญฺชิสฺสํ มา อญฺโญ ปุริโส สิยา.

ต่อแต่นั้น ทรงจับพระแสงดาบ เสด็จเข้าไปหาชายทั้งหลาย

เพื่อจะทรงฆ่าทิ้งเสีย ด้วยพระดำริว่า

เราคนเดียวเท่านั้นจักบริโภคกาม อย่าพึงมีชายอื่นอยู่เลย

ตโต ชานปทา สพฺเพ วิกฺกนฺทึสุ สมาคตา

ปุตฺโต ตฺยายํ มหาราช ชนํ เหเฐตฺยทูสกํ.

แต่นั้น ชาวชนบททั้งปวงได้มาพร้อมกันคร่ำครวญร้องทุกข์ว่า

ขอเดชะมหาราช พระราชโอรสพระองค์นี้

ทรงเบียดเบียนชนผู้ไม่ประทุษร้าย พระเจ้าข้า

ตญฺจ ราชา วิวาเหสิ (๑) สมฺหา รฏฺฐา จ ขตฺติโย

ยาวตา วิชิตํ มยฺหํ น เต วตฺถพฺพ (๒) ตาวเท.

ก็ขัตติยราชาทรงเนรเทศพระราชโอรสพระองค์นั้น

จากรัฐสีมาของพระองค์ด้วยพระบรมราชโองการว่า

แว่นแคว้นพ่อมีอยู่ประมาณเพียงใด

เจ้าไม่ควรอยู่ในเขตมีประมาณเพียงนั้น

ตโต โส ภริยมาทาย สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ

ปณฺณสาลํ กริตฺวาน วนํ อุญฺฉาย ปาวิสิ.

ครั้งนั้น พระราชโอรสนั้นทรงพาพระชายา

เสด็จไปถึงฝั่งสมุทรแห่งหนึ่ง

ทรงสร้างบรรณศาลาแล้วเสด็จเข้าป่าเพื่อทรงแสวงหาผลาผล

อเถตฺถ อิสิ มาคจฺฉิ สมุทฺทมุปรูปริ

โส ตสฺส เคหํ ปาเวกฺขิ ภตฺตกาเล อุปฏฺฐิเต.

ครั้งนั้น ฤๅษีตนหนึ่งได้เหาะมาเหนือสมุทรถึงบรรณศาลานั้น

ท่านได้เข้าไปยังบรรณศาลาของพระกุมารนั้น

ในเวลาที่นางกุมาริกาจัดแจงพระกระยาหาร

ตญฺจ ภริยา ปโลเภสิ ปสฺส ยาว สุทารุณํ

จุโต โส พฺรหฺมจริยมฺหา อิทฺธิยา ปริหายถ.

ส่วนพระชายาได้ประเล้าประโลมฤๅษีนั้น

ดูเอาเถิด กรรมที่นางทำแสนจะหยาบช้าเพียงไร

ที่ฤๅษีตนนั้นเคลื่อนจากพรหมจรรย์และเสื่อมจากฤทธิ์

ราชปุตฺโต จ อุญฺฉาโต วนมูลผลํ พหุํ

สายํ กาเชน อาทาย อสฺสมํ อุปสงฺกมิ.

ฝ่ายพระราชบุตรแสวงหามูลผลาผลในป่าได้เป็นจำนวนมาก

ทรงหาบมาในเวลาใกล้เที่ยงวัน เสด็จเข้าไปยังพระอาศรม

อิสี จ ขตฺติยํ ทิสฺวา สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ

เวหายสํ คมิสฺสนฺติ สีทเต โส มหณฺณเว.

ก็แลฤๅษีพอเห็นขัตติยกุมาร จึงหลบไปยังฝั่งสมุทร

ด้วยดำริว่า เราจักเหาะไป แต่ท่านก็จมลงในห้วงน้ำใหญ่

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา สีทมานํ มหณฺณเว

ตสฺเสว อนุกมฺปาย อิมา คาถา อภาสถ.

ฝ่ายขัตติยกุมารทอดพระเนตรเห็นฤๅษีจมอยู่ในห่วงน้ำใหญ่

เพื่อจะทรงช่วยเหลือท่าน จึงได้ตรัสคาถาเหล่านี้ว่า

อภิชฺชมาเน วาริสฺมึ สยํ อาคมฺม อิทฺธิยา

มิสฺสีภาวิตฺถิยา คนฺตฺวา สํสีทสิ มหณฺณเว.

ตัวท่านเองเดินมาได้บนผิวน้ำไม่แตกแยกด้วยฤทธิ์

ครั้นถึงความคลุกคลีกับหญิงแล้ว จึงจมลงในห้วงน้ำใหญ่

อาวฏฺฏนี มหามายา พฺรหฺมจริยวิโกปนา

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย.

ธรรมดาหญิงทั้งหลายมีความหมุนเวียนเปลี่ยนอยู่เสมอ

มีมายามาก ทำพรหมจรรย์ให้กำเริบ

ย่อมจมลง(ในนรก)

บุคคลรู้ชัดเนื้อความข้อนั้นแล้ว พึงเว้นให้ห่างไกล

อนลา มุทุสมฺภาสา ทุปฺปูรา ตา นทีสมา

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย.

หญิงเหล่านั้นพูดจาอ่อนหวาน ไม่รู้จักพอ

ให้เต็มได้ยากเหมือนกับแม่น้ำ ย่อมจมลง(ในนรก)

บุคคลรู้ชัดเนื้อความข้อนั้นแล้ว พึงเว้นให้ห่างไกล

ยํ เอตา อุปเสวนฺติ ฉนฺทสา วา ธเนน วา

ชาตเวโทว สํ ฐานํ ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นํ.

หญิงเหล่านั้นคบหาชายใด

ด้วยความพอใจหรือด้วยทรัพย์ก็ตาม

ย่อมตามเผาผลาญชายนั้นทันที

เหมือนไฟป่าเผาผลาญพื้นที่ของตนเอง

ขตฺติยสฺส วโจ สุตฺวา อิสิสฺส นิพฺพิทา อหุ

ลทฺธา โปราณกํ มคฺคํ คจฺฉเต โส วิหายสํ.

ความเบื่อหน่ายได้มีแก่ฤๅษีเพราะฟังพระดำรัสของขัตติยกุมาร

ฤๅษีนั้นกลับได้ทางที่ได้บรรลุมาก่อน จึงเหาะกลับไป

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา คจฺฉมานํ วิหายสํ

สํเวคํ อลภี ธีโร ปพฺพชฺชํ สมโรจยิ.

ฝ่ายขัตติยกุมารผู้ทรงพระปรีชา

ทอดพระเนตรเห็นฤๅษีกำลังเหาะไป

ทรงได้ความสังเวช จึงน้อมพระทัยสู่บรรพชา

ตโต โส ปพฺพชิตฺวาน กามราคํ วิราชยิ

กามราคํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปโค อหูติ.

มหาปโลภนชาตกํ เอกาทสมํ.

ต่อแต่นั้น พระองค์ทรงบรรพชา

สำรอกกามราคะได้แล้ว ทรงเข้าถึงพรหมโลก ดังนี้

มหาปโลภนชาดกที่ ๑๑ จบ