๘. ภัลลาติยชาดก เล่ม ๒๗

ภลฺลาติโย นาม อโหสิ ราชา

รฏฺฐํ ปหาย มิควํ อจาริ โส

อคมา คิริวรํ คนฺธมาทนํ

สุปุปฺผิตํ (๑) กิมฺปุริสานุจิณฺณํ.

ได้มีพระราชาทรงพระนามว่าภัลลาติยะ

ท้าวเธอทรงละรัฐสีมา ได้เสด็จประพาสป่า ล่าเนื้อ

เสด็จถึงภูเขาคันธมาทน์วรคีรีซึ่งมีบุปผชาตินานาพันธุ์บานสะพรั่ง

เป็นแดนที่พวกกินนรสัญจรไปมา

สาฬูรสงฺฆญฺจ นิเสธยิตฺวา

ธนุํ กลาปญฺจ (๑) โส นิกฺขิปิตฺวา

อุปาคมิ วจนํ วตฺตุกาโม

ยตฺถฏฺฐิตา กิมฺปุริสา อเหสุํ.

ท้าวเธอทรงประสงค์จะตรัสถาม

จึงทรงห้ามฝูงสุนัข

ทรงเก็บลูกธนูและแล่ง

เสด็จเข้าไปใกล้สถานที่ที่กินนร ๒ ผัวเมียอยู่

หิมจฺจเย เหมวตาย ตีเร

กิมิธฏฺฐิตา มนฺตยโวฺห อภิณฺหํ

ปุจฺฉา (๑) ชานนฺติ มนุสฺสโลเก.

ล่วงฤดูเหมันต์ไปแล้ว ที่ริมฝั่งแม่น้ำเหมวดีแห่งนี้

ไยเจ้าทั้ง ๒ ยังปรึกษากันเนือง ๆ อยู่เล่า

เราขอถามเจ้าทั้ง ๒ ผู้มีร่างกายคล้ายมนุษย์

ในมนุษยโลกเขารู้จักเจ้าทั้ง ๒ ว่าอย่างไร

(ฝ่ายกินนรีได้ฟังพระดำรัสจึงสนทนากับพระราชาว่า)

มลฺลํ คิรึ (๑) ปณฺฑรกํ ติกูฏํ

สีโตทกา (๒) อนุวิจราม นชฺโช

มิคา มนุสฺสาว นิภาสวณฺณา

ชานนฺติ โน กิมฺปุริสาติ ลุทฺท.

พวกเราเป็นมฤคมีร่างกายคล้ายมนุษย์

ท่องเที่ยวไปตามแม่น้ำทั้งหลาย

คือ มัลลคีรีนที ปัณฑรกนที ตรีกูฏนที ซึ่งมีน้ำเย็น

พ่อพราน ชาวโลกเขารู้จักพวกเราว่า กินนร

(ลำดับนั้น พระราชาได้ตรัสว่า)

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยโวฺห

อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กิมิธ วเน โรทถ อปฺปตีตา.

เจ้าทั้ง ๒ เหมือนคนมีความทุกข์อย่างแสนสาหัส

พากันคร่ำครวญอยู่

สวมกอดกันเหมือนคนรักกับคนรัก

เราขอถามเจ้าทั้ง ๒ ผู้มีร่างกายคล้ายมนุษย์

เหตุไร เจ้าทั้ง ๒ จึงพากันร้องไห้ไม่สร่างซาอยู่ในป่านี้

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยโวฺห

อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กิมิธ วเน วิลปถ อปฺปตีตา.

เจ้าทั้ง ๒ เหมือนคนมีความทุกข์อย่างแสนสาหัส

พากันคร่ำครวญอยู่ สวมกอดกันเหมือนคนรักกับคนรัก

เราขอถามเจ้าทั้ง ๒ ผู้มีร่างกายคล้ายมนุษย์

เหตุไร เจ้าทั้ง ๒ จึงพากันเพ้อรำพันไม่สร่างซาอยู่ในป่านี้

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยโวฺห

อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กิมิธ วเน โสจถ อปฺปตีตา.

เจ้าทั้ง ๒ เหมือนคนมีความทุกข์อย่างแสนสาหัส

พากันคร่ำครวญอยู่ สวมกอดกันเหมือนคนรักกับคนรัก

เราขอถามเจ้าทั้ง ๒ ผู้มีร่างกายคล้ายมนุษย์

เหตุไร เจ้าทั้ง ๒ จึงพากันเศร้าโศกไม่สร่างซาอยู่ในป่านี้

(กินนรีกราบทูลว่า)

มเยกรตฺตํ วิปฺปวสิมฺห ลุทฺท

อกามกา อญฺญมญฺญํ สรนฺตา

ตเมกรตฺตํ อนุตปฺปมานา

โสจาม สา รตฺติ ปุนํ น เหสฺสติ.

พ่อพราน เราทั้ง ๒ พลัดพรากกันอยู่หนึ่งราตรี

ไม่อยากจะพลัดพรากจากกัน เมื่อระลึกถึงกันและกัน

จึงพากันเดือดร้อนเศร้าโศกอยู่ตลอดราตรีหนึ่งนั้น

ราตรีนั้นจักไม่มีอีก

(พระราชาตรัสถามว่า)

ยเมกรตฺตํ อนุตปฺปเถตํ

ธนํว นฏฺฐํ ปิตรํว เปตํ

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กถํ วินา วาสมกปฺปยิตฺถ.

เจ้าทั้ง ๒ คิดถึงทรัพย์ที่พินาศไปแล้วหรือ

หรือคิดถึงบิดามารดาที่ล่วงลับไปแล้ว

จึงพากันเดือดร้อนตลอดทั้งราตรีหนึ่งนั้น เราขอถามเจ้าทั้ง ๒

ผู้มีร่างกายคล้ายมนุษย์ เพราะเหตุไร เจ้าจึงแยกกันอยู่

(กินนรีกราบทูลว่า)

ยมิมํ (๑) นทึ ปสฺสสิ สีฆโสตํ

นานาทุมจฺฉาทนํ เสลกูล (๒)

ตํ เม ปิโย อุตฺตริ วสฺสกาเล

มมญฺจ มญฺญํ อนุพนฺธตีติ.

แม่น้ำสายนี้ใดมีกระแสน้ำเชี่ยวกราก

ปกคลุมด้วยต้นไม้นานาพันธุ์ไหลผ่านภูผาหิน ท่านเห็นอยู่

แม่น้ำสายนั้น สามีที่รักของดิฉันสำคัญดิฉันว่า

จะติดตามไปจึงได้ข้ามไปในฤดูฝน

อหญฺจ องฺโกลกโมจินามิ

อติมุตฺตกํ สตฺตลิโยธิกญฺจ (๑)

ปิโย จ เม เหหิติ มาลภารี

อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ.

ส่วนดิฉันมัวเลือกเก็บดอกปรู ดอกลำดวน

ดอกมะลิซ้อน และดอกคัดเค้า ด้วยหวังว่า

สามีที่รักของดิฉันจักได้ประดับดอกไม้

และดิฉันจักประดับดอกไม้ นอนแนบข้างสามีนั้น

อหญฺจิทํ กุรวกโมจินามิ

อุทฺทาลกา ปาฏลิสินฺธุวาริตา (๑)

ปิโย จ เม เหหิติ มาลภารี

อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ.

อนึ่ง ดิฉันมัวเลือกเก็บดอกบานไม่รู้โรย

ดอกราชพฤกษ์ ดอกแคฝอย

และดอกย่านทราย ด้วยหวังว่า

สามีที่รักของดิฉันจักได้ประดับดอกไม้

และดิฉันจักประดับดอกไม้นอนแนบข้างสามีนั้น

อหญฺจ สาลสฺส สุปุปฺผิตสฺส

โอเจยฺย ปุปฺผานิ กโรมิ มาลํ

ปิโย จ เม เหหิติ มาลภารี

อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ.

อนึ่ง ดิฉันมัวเลือกเก็บดอกสาละที่กำลังเบ่งบาน

แล้วร้อยเป็นพวงมาลัย ด้วยหวังว่า

สามีที่รักของดิฉันจักสวมพวงมาลัย

และดิฉันจักสวมพวงมาลัยนอนแนบข้างสามีนั้น

อหญฺจ สาลสฺส สุปุปฺผิตสฺส

โอเจยฺย ปุปฺผานิ กโรมิ ภารํ

อิทญฺจ โน เหหิติ สนฺถรตฺถํ

ยตฺถชฺชิมํ วิหริสฺสาม รตฺตึ.

อนึ่ง ดิฉันมัวเลือกเก็บดอกสาละที่กำลังเบ่งบาน

แล้วร้อยเป็นเครื่องรองรับ ด้วยหวังว่า

ดอกไม้ที่ร้อยแล้วนี่แหละ จักเป็นเครื่องปูลาดสำหรับเราทั้ง ๒

ณ สถานที่ที่เราทั้ง ๒ จักอยู่ร่วมกันตลอดคืนในวันนี้

อหญฺจ โข อคลุํ (๑) จนฺทนญฺจ

สิลาย ปึสามิ ปมตฺตรูปา

ปิโย จ เม เหหิติ โรสิตงฺโค

อหญฺจ นํ โรสิตา อชฺฌุเปสฺสํ.

อนึ่ง ดิฉันมัวเลินเล่อบดไม้กฤษณาและไม้จันทน์ที่ศิลา

ด้วยหวังว่า สามีที่รักของดิฉันจักใช้ชโลมกาย

และดิฉันก็จักใช้ชโลมกายนอนแนบข้างสามี

อถาคมา สลิลํ สีฆโสตํ

นุทํ สาเล สลเฬ กณฺณิกาเร

อาปูรถ เตน มุหุตฺตเกน

สายํ นที อาสิ มยา สุทุตฺตรา.

ครั้งนั้น น้ำซึ่งมีกระแสเชี่ยวกรากได้ไหลบ่ามา

พัดพาเอาดอกสาละ ดอกสน

และดอกกรรณิการ์ไป โดยครู่เดียวนั้นน้ำก็เต็มฝั่ง

จึงเป็นการยากยิ่งที่ดิฉันจะข้ามแม่น้ำสายนี้ไปได้

อุโภสุ ตีเรสุ มยํ ตทา ฐิตา

สมฺปสฺสนฺตา อุภโย อญฺญมญฺญํ

สกิมฺปิ โรทาม สกึ หสาม

กิจฺเฉน โน อคมา (๑) สมฺพริ (๒) สา.

คราวนั้น เราทั้ง ๒ ยืนมองกันและกันอยู่ที่ริมฝั่งทั้ง ๒

บางคราวก็ร้องไห้ บางคราวก็ร่าเริงยินดี

ราตรีนั้นได้ผ่านไปอย่างยากเย็นสำหรับเราทั้ง ๒

ปาโต จ (๑) โข อุคฺคเต สูริยมฺหิ

จตุกฺกํ นทึ อุตฺตริยาน ลุทฺท

อาลิงฺคิยา อญฺญมญฺญํ มยํ อุโภ

สกิมฺปิ โรทาม สกึ หสาม.

พ่อพราน พอดวงอาทิตย์ขึ้นในตอนเช้าตรู่ แม่น้ำแห้ง

เราทั้ง ๒ จึงข้ามไปได้ สวมกอดกันและกัน

ทั้งร้องไห้ ทั้งร่าเริงยินดี

ตีหูนกํ สตฺตสตานิ ลุทฺท

ยมิธ มยํ วิปฺปวสิมฺห ปุพฺเพ

วสฺเสกิมํ (๑) ชีวิตํ ภูมิปาล

โกนีธ กนฺตาย วินา วเสยฺย.

พ่อพราน ๖๙๗ ปี เมื่อก่อน

เราทั้ง ๒ พลัดพรากกันอยู่ในที่นี้

ข้าแต่พระภูมิบาล ชีวิตนี้เพียง ๑๐๐ ปีเท่านั้น

ใครหนอจะพึงเว้นจากภรรยาที่น่ารักใคร่ อยู่ในที่นี้ได้เล่า

(พระราชาตรัสถามว่า)

อายุญฺจ โว กีวตโก นุ สมฺม

สเจปิ ชานาถ วเทถ อายุํ

อนุสฺสวา วุฑฺฒโต อาคมา วา

อกฺขาถ เม ตํ อวิกมฺปมานา.

ก็อายุของพวกเจ้ามีประมาณเท่าไรหนอ เพื่อนรัก

หากพวกเจ้ารู้ก็จงบอก

เจ้าทั้ง ๒ อย่าได้หวั่นไหว จงบอกอายุแก่เรา

ตามที่ได้ยินได้ฟังมาจากวุฑฒบุคคล หรือจากตำรา

(กินนรีกราบทูลว่า)

อายุญฺจ โน วสฺสสหสฺสํ ลุทฺท

น จนฺตรา ปาปโก อตฺถิ โรโค

อปฺปญฺจ ทุกฺขํ สุขเมว ภิยฺโย

อวีตราคา วิชหาม ชีวิตํ.

พ่อพราน ก็อายุของพวกเรามีประมาณ ๑,๐๐๐ ปี

โรคอันร้ายแรงก็ไม่มีในระหว่าง

ความทุกข์ก็มีน้อย มีแต่ความสุขยิ่ง ๆ ขึ้นไป

เราทั้ง ๒ ยังรักใคร่กันไม่จืดจางจะต้องพากันละชีวิตไป

(พระศาสดาทรงประกาศความข้อนี้ว่า)

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ

ภลฺลาติโย อิตฺตรํ ชีวิตนฺติ

นิวตฺตถ น มิควํ อจริ

อทาสิ ทานานิ อภุญฺชิ โภเค.

ก็พระเจ้าภัลลาติยะทรงสดับถ้อยคำของอมนุษย์ทั้งหลาย

ทรงดำริว่า ชีวิตเป็นของน้อยนัก จึงเสด็จกลับ ไม่เสด็จไปล่าเนื้อ

ทรงบำเพ็ญทาน เสวยโภคะ

(พระศาสดาครั้นตรัสพระคาถานี้แล้ว ทรงโอวาทพระเจ้าโกศลกับพระนาง มัลลิกาเทวีว่า)

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ

สมฺโมทถ มา กลหํ อกตฺถ

มา โว ตปี (๑) อตฺตกมฺมาปราโธ

ยถาปิ เต กิมฺปุริเสกรตฺตํ.

ก็มหาบพิตรทั้ง ๒ ทรงสดับถ้อยคำของอมนุษย์ทั้งหลาย

จงทรงเบิกบานพระทัยเถิด อย่าทรงทะเลาะกันเลย

ความผิดเพราะการกระทำของตน

อย่าทำให้มหาบพิตรทั้ง ๒ ต้องเดือดร้อน

เหมือนความผิดเพราะการกระทำของตน

ทำให้กินนรทั้ง ๒ ต้องเดือดร้อนตลอดราตรีหนึ่งเลย

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ

สมฺโมทถ มา วิวาทํ อกตฺถ

มา โว ตปี๑ อตฺตกมฺมาปราโธ

ยถาปิ เต กิมฺปุริเสกรตฺตํ.

อนึ่ง พระองค์ทั้ง ๒ ทรงสดับถ้อยคำของอมนุษย์ทั้งหลายแล้ว

จงทรงเบิกบานพระทัยเถิด อย่าทรงวิวาทกันเลย

ความผิดเพราะการกระทำของตน

อย่าทำให้มหาบพิตรทั้ง ๒ ต้องเดือดร้อน

เหมือนความผิดเพราะการกระทำของตน

ทำให้กินนรทั้ง ๒ ต้องเดือดร้อนตลอดราตรีหนึ่งเลย

(พระนางมัลลิกาเทวีสดับพระธรรมเทศนาของพระตถาคตแล้ว เสด็จลุกจาก อาสนะ ประคองอัญชลี ทรงชมเชยพระทศพลว่า)

วิวิธ (๑) อธิมนา สุโณมหํ

วจนปถํ ตว อตฺถสญฺหิตํ

มุญฺจํ (๒) คิรํ นุทเสว เม ทรํ

สมณ สุขาวห ชีว เม จิรนฺติ.

ภลฺลาติยชาตกํ อฏฺฐมํ.

หม่อมฉันสดับพระธรรมเทศนามีประการต่าง ๆ มีใจชื่นชมยินดี

พระดำรัสต่าง ๆ ของพระองค์ประกอบไปด้วยประโยชน์

พระองค์เมื่อทรงเปล่งพระวาจาออกมา

ย่อมบรรเทาความกระวนกระวายใจของหม่อมฉันเสียได้

พระมหาสมณะผู้นำความสุขมาให้หม่อมฉัน

ขอพระองค์ทรงเจริญพระชนม์ชีพยั่งยืนนานเถิด

ภัลลาติยชาดกที่ ๘ จบ