๘. ภัลลาติยชาดก เล่ม ๒๗

[๒๔๐๐] คนชั่วใครคบเข้าก็แปดเปื้อนคนคบ ใครแตะต้องเข้าก็ย่อมแปด เปื้อนคนแตะต้องซึ่งมิได้แปดเปื้อนมาก่อน ดุจลูกศรอาบยาพิษ ยาพิษก็พลอยติดแล่งศรไปด้วยฉะนั้น เพราะกลัวต่อการแปด เปื้อนด้วยบาปธรรม ธีรชนจึงไม่ควรมีคนชั่วเป็นเพื่อน[๒๔๐๑] นรชนใดห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้ใบหญ้าคาของนรชนนั้น ก็พลอยมีกลิ่นเน่าเหม็นฟุ้งไปด้วย ฉันใด การคบหาสนิทสนม กับคนพาลก็เป็นฉันนั้นเหมือนกัน

[๒๔๐๒] นรชนใดห่อกฤษณาด้วยใบไม้ แม้ใบไม้ของนรชนนั้นก็พลอย หอมฟุ้งไปด้วย ฉันใด การคบหาสนิทสนมกับนักปราชญ์ก็ เป็นฉันนั้นเหมือนกัน

[๒๔๐๓] เพราะเหตุนั้น บัณฑิตรู้ผลสำเร็จแห่งการคบหาดุจห่อใบไม้แล้ว ก็ไม่ควรคบหาสนิทสนมพวกอสัตบุรุษ ควรคบหาสนิทสนม กับพวกสัตบุรุษเท่านั้นด้วยว่าอสัตบุรุษย่อมนำไปสู่นรก สัตบุรุษย่อมนำให้ถึงสุคติ

๘. ภัลลาติยชาดก (๕๐๔)

ว่าด้วยพระเจ้าภัลลาติยะตรัสถามถึงอายุของกินนร

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าเรื่องในอดีตว่า)

{๒๑๕๓} [๒๔๐๔] ได้มีพระราชาพระนามว่าภัลลาติยะ ทรงละรัฐสีมาเสด็จประพาสป่าล่าสัตว์ ท้าวเธอเสด็จไปถึงคันธมาทน์วรคีรีอันมีดอกไม้บานสะพรั่ง ซึ่งกินนรเลือกเก็บอยู่เนือง ๆ

[๒๔๐๕] ท้าวเธอประสงค์จะตรัสถามจึงทรงห้ามฝูงสุนัขและเก็บแล่ง ธนูไว้แล้วเสด็จเข้าไปใกล้ ณ สถานที่ที่กินนรสองผัวเมียยืนอยู่

[๒๔๐๖] ท้าวเธอตรัสถามว่า ‘สิ้นฤดูหนาวแล้ว เหตุไรเจ้าทั้งสองจึงมา ยืนซุบซิบกันอยู่เนือง ๆ ที่ริมฝั่งเหมวดี ณ ที่นี้เล่า เราขอถาม เจ้าทั้งสองผู้มีเพศเหมือนกายมนุษย์ ในมนุษยโลกเขารู้จักเจ้า ทั้งสองว่าเป็นอะไร’(นางกินรีกราบทูลว่า)

{๒๑๕๔} [๒๔๐๗] ข้าแต่นายพรานเราทั้งสองเป็นมฤค มีเพศปรากฏเหมือนมนุษย์ เที่ยวอยู่ตามแม่นํ้าเหล่านี้ คือ มาลาคิรีนที ปัณฑรกนที ติกูฏนที ซึ่งมีนํ้าใสเย็นสนิท ชาวโลกรู้จักเราทั้งสองว่ากินนร(พระราชาตรัสถามว่า)

{๒๑๕๕} [๒๔๐๘] เจ้าทั้งสองเหมือนได้รับความทุกข์ร้อนเสียเหลือเกิน คร่ำครวญ อยู่เจ้าทั้งสองมีความรักกันได้สวมกอดกันสมความรักแล้ว เราขอถามเจ้าทั้งสองผู้มีเพศเหมือนกายมนุษย์เหตุไรเจ้า ทั้งสองจึงร้องไห้อยู่ในป่านี้ไม่สร่างซาเลย[๒๔๐๙] เจ้าทั้งสองเหมือนได้รับความทุกข์ร้อนเสียเหลือเกิน คร่ำครวญ อยู่เจ้าทั้งสองมีความรักกันได้สวมกอดกันสมความรักแล้ว เราขอถามเจ้าทั้งสองผู้มีเพศเหมือนกายมนุษย์เหตุไรเจ้า ทั้งสอง จึงมาพร่ำเพ้ออยู่ในป่านี้ไม่สร่างซาเลย[๒๔๑๐] เจ้าทั้งสองเหมือนได้รับความทุกข์ร้อนเสียเหลือเกิน ครํ่าครวญ อยู่เจ้าทั้งสองมีความรักกันได้สวมกอดกันสมความรักแล้ว เราขอถามเจ้าทั้งสองผู้มีเพศเหมือนกายมนุษย์เหตุไรเจ้า ทั้งสองจึงเศร้าโศกอยู่ในป่านี้ไม่สร่างซาเลย

(นางกินรีกราบทูลว่า)

{๒๑๕๖} [๒๔๑๑] ข้าแต่นายพราน เราทั้งสองทั้งที่ไม่อยากจะจากกันก็ต้องจากกัน แยกกันอยู่ราตรีหนึ่ง เมื่อมาระลึกถึงกันและกัน ก็เดือดร้อนเศร้าโศกถึงกันตลอดราตรีหนึ่งว่า ราตรีนั้นจักไม่มีอีก(พระเจ้าภัลลาติยะโพธิสัตว์ตรัสถามอีกว่า)

{๒๑๕๗} [๒๔๑๒] เจ้าทั้งสองคิดถึงทรัพย์ที่หายไปหรือ หรือว่าคิดถึงพ่อแม่ผู้ล่วงลับไปแล้ว จึงได้เดือดร้อนอยู่ราตรีหนึ่ง เราขอถามเจ้าทั้งสอง ผู้มีเพศเหมือนกายมนุษย์ เหตุไรเจ้าทั้งสองจึงต้องจากกันไป(นางกินรีกราบทูลว่า)

{๒๑๕๘} [๒๔๑๓] แม่นํ้าที่ท่านเห็น มีกระแสเชี่ยว ไหลมาในระหว่างหุบหิน ปกคลุมไปด้วยหมู่ไม้นานาพันธุ์ ในฤดูฝน กินนรสามีผู้เป็นที่รัก ของดิฉันได้ข้ามแม่น้ำนั้นไปด้วยสำคัญว่าดิฉันคงจะติดตามมา ข้างหลัง[๒๔๑๔] ส่วนดิฉันมัวเลือกเก็บดอกปรู ดอกลำดวน ดอกมะลิซ้อน และ ดอกคัดเค้าที่บาน ๆ อยู่ ด้วยตั้งใจว่า ‘สามีสุดที่รักของเราจะ ได้สวมพวงมาลัย ทั้งเราก็จะได้สวมพวงมาลัยเข้าไปนอนแนบ ข้างสามีสุดที่รักนั้น’[๒๔๑๕] อนึ่งเล่า ดิฉันมัวเลือกเก็บดอกบานไม่รู้โรย ดอกราชพฤกษ์ ดอกแคฝอย ดอกย่านทราย ด้วยตั้งใจว่า ‘สามีสุดที่รักของ เราจะได้สวมพวงมาลัยทั้งเราก็จักได้สอดแซมดอกไม้เข้าไป นอนแนบข้างสามีสุดที่รักนั้น’[๒๔๑๖] อนึ่งเล่าดิฉันมัวเลือกเก็บดอกสาลพฤกษ์ซึ่งกำลังบานดี ร้อยเป็นพวงมาลัย ด้วยตั้งใจว่า ‘สามีสุดที่รักของเราจะได้สวม

พวงมาลัยส่วนเราก็จักได้สวมพวงมาลัยเข้าไปนอนแนบข้าง สามีสุดที่รักนั้น’

[๒๔๑๗] อนึ่งเล่าดิฉันมัวเลือกเก็บดอกสาลพฤกษ์ซึ่งบานมีดอกบาน สะพรั่ง ร้อยกรองทำเป็นพวง ๆ ด้วยตั้งใจว่า ‘คืนวันนี้เรา ทั้งสองจะอยู่ที่ใดก็ตาม พวงดอกสาละนี้จักเป็นเครื่องปูลาด ณ ที่นั้น’[๒๔๑๘] อนึ่งเล่าดิฉันมัวเผลอบดไม้กฤษณาและไม้จันทน์ด้วยศิลา ด้วยตั้งใจว่า ‘สามีสุดที่รักของเราจักได้ประพรมร่างกาย เราเอง ประพรมร่างกายแล้วจะได้เข้าไปนอนแนบข้างสามีสุดที่รักนั้น’[๒๔๑๙] ครั้งนั้น น้ำซึ่งมีกระแสอันเชี่ยวกรากไหลมาพัดเอาดอกสาลพฤกษ์ ดอกสน ดอกกรรณิการ์ไปโดยครู่เดียวนั้น น้ำก็ขึ้นเต็มฝั่ง กลาย เป็นแม่น้ำที่ดิฉันข้ามไปไม่ได้[๒๔๒๐] คราวนั้น เราทั้งสองยืนกันอยู่คนละฝั่งแม่น้ำ มองเห็นหน้ากัน และกัน ก็หัวเราะครั้งหนึ่ง มองไม่เห็นหน้ากัน ก็ร้องไห้เสียครั้งหนึ่ง คืนวันนั้นได้ผ่านเราทั้งสองไปโดยยากเย็น[๒๔๒๑] ข้าแต่นายพราน เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นเวลาเช้า เราทั้งสองท่อง ข้ามแม่น้ำที่ยุบแห้งมาสวมกอดกันและกัน ร้องไห้อยู่คราวหนึ่ง หัวเราะอยู่คราวหนึ่ง

[๒๔๒๒] ข้าแต่นายพรานกาลเวลาที่เราทั้งสองพรากกันอยู่เมื่อครั้ง ก่อนนานถึง ๖๙๗ ปี ข้าแต่พระภูมิบาลชีวิตของท่านนี้มี กำหนดเพียง ๑๐๐ ปีเท่านั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ ใครหนอจะพึงอยู่ ปราศจากภรรยาสุดที่รักได้

(พระเจ้าภัลลาติยะโพธิสัตว์ตรัสถามว่า)

{๒๑๕๙} [๒๔๒๓] ดูก่อนสหาย อายุของพวกเจ้ามีประมาณเท่าไร ถ้าเจ้าทั้งสองรู้ ก็ขอจงบอกอายุของพวกท่านแก่เรา ขอพวกเจ้าอย่าได้บิดพลิ้วเลย ช่วยบอกอายุพวกเจ้าแก่เราตามที่ได้ยินได้ฟังมาจากผู้หลัก ผู้ใหญ่หรือจากตำรา(นางกินรีกราบทูลว่า)

{๒๑๖๐} [๒๔๒๔] ข้าแต่นายพราน อายุของเราทั้งสองประมาณ ๑,๐๐๐ ปี และในระหว่างอายุนั้น ไม่มีโรคร้าย มีความทุกข์น้อย มีแต่ความสุขยิ่ง ๆ ขึ้นไป เราทั้งสองยังไม่คลายความรักกันและกันเลย ก็จำต้องละชีวิตไป(พระบรมศาสดาตรัสสรุปเรื่องแล้วทรงโอวาทพระเจ้าโกศลกับพระนาง มัลลิกาเทวีว่า)

{๒๑๖๑} [๒๔๒๕] พระเจ้าภัลลาติยะได้ทรงสดับถ้อยคำของกินนรทั้งสองนี้แล้ว ทรงดำริว่าชีวิตมีประมาณน้อย จึงเสด็จกลับ ไม่เสด็จล่าเนื้อต่อ ได้ทรงบําเพ็ญทานเสวยราชสมบัติสืบมา

{๒๑๖๒} [๒๔๒๖] มหาบพิตรทั้งสองได้ทรงสดับเรื่องราวของกินนรทั้งสองนี้แล้ว จงบันเทิงพระทัยเถิด อย่าได้ทรงทะเลาะกันเลยกรรมอัน เป็นโทษของตนอย่าได้ทำให้มหาบพิตรทั้งสองต้องเดือดร้อน เหมือนกรรมอันเป็นโทษของตนทําให้กินนรสองผัวเมียเดือดร้อน อยู่ราตรีหนึ่งฉะนั้นเลย[๒๔๒๗] มหาบพิตรทั้งสองได้ทรงสดับเรื่องราวของกินนรทั้งสองนี้แล้ว จงบันเทิงพระทัยเถิด อย่าได้ทรงวิวาทบาดหมางกันเลย กรรม อันเป็นโทษของตนอย่าได้ทำให้มหาบพิตรทั้งสองต้องเดือดร้อน

เหมือนกรรมอันเป็นโทษของตนทำให้กินนรสองผัวเมียเดือดร้อน อยู่ราตรีหนึ่งฉะนั้นเลย

(พระนางมัลลิกาเทวีทรงสดับแล้วทรงเลื่อมใสเสด็จลุกจากอาสนะ ประคองอัญชลีชมเชยพระบรมศาสดาว่า)

{๒๑๖๓} [๒๔๒๘] หม่อมฉันมีใจเลื่อมใส ตั้งใจฟังพระธรรมเทศนาของพระองค์ที่ พระองค์ทรงแสดงประกอบไปด้วยเหตุผลต่าง ๆ ประกอบไป ด้วยประโยชน์ พระองค์ทรงเปล่งพระสุรเสียงอันไพเราะ ดับ ความกระวนกระวายใจของหม่อมฉันได้ข้าแต่พระสมณเจ้า ผู้ทรงนำความสุขมาให้หม่อมฉัน ขอพระองค์จงมีพระชนม์ชีพ ยืนนานเถิด

๙. โสมนัสสชาดก (๕๐๕)

ว่าด้วยโสมนัสสราชกุมารโพธิสัตว์ขอบวช

(พระเจ้าเรณุตรัสถามชฎิลโกงผู้แกล้งนอนระทมทุกข์ว่า)

{๒๑๖๔} [๒๔๒๙] ใครมาเบียดเบียนให้ท่านเดือดร้อนหรือ ทำไมท่านจึงเสียใจ ไม่แช่มชื่นเศร้าโศกอยู่วันนี้บิดามารดาของท่านมาร้องไห้ หรือว่าวันนี้ใครมารังแกท่านให้นอนบนแผ่นดิน

(ชฎิลโกงกล่าวว่า)

{๒๑๖๕} [๒๔๓๐] ขอถวายพระพรพระจอมภูมิบาลอาตมภาพดีใจมากที่ได้พบมหาบพิตร ซึ่งนาน ๆ ทีจึงจะได้พบ อาตมภาพเข้ามาอาศัยมหาบพิตร ไม่ได้เบียดเบียนใคร ขอถวายพระพร อาตมภาพ ถูกพระราชโอรสของมหาบพิตรเบียดเบียนเอาแล้ว