๗. ลฏุกิกชาดก เล่ม ๒๗

(การันทิยโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๗๓๐} [๗๓๘] ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หากว่ามนุษย์คนเดียวไม่สามารถจะทำแผ่นดินใหญ่นี้ให้ราบเรียบได้ ท่านคนเดียวก็จักนำมนุษย์เหล่านี้ซึ่งมีความคิดเห็นต่างกันมาสู่อํานาจของตนไม่ได้เช่นกัน(อาจารย์ได้ฟังดังนั้นก็รู้ตัวว่าพลาดไป จึงกล่าวว่า)

{๗๓๑} [๗๓๙] ดูก่อนการันทิยะ เธอได้บอกความจริงโดยย่อแก่เราว่า ‘ข้อนั้น เป็นอย่างนี้แผ่นดินนี้มนุษย์คนเดียวไม่สามารถจะทำให้ราบ เรียบได้ ฉันใด มนุษย์ทั้งหลายลำพังท่านคนเดียวก็ไม่สามารถ ทำให้เสมอเหมือนกันได้ ฉันนั้น’

๗. ลฏุกิกชาดก (๓๕๗)

ว่าด้วยนางนกไส้ล้มช้าง

(นางนกไส้ยืนประคองปีกขอร้องพญาช้างโพธิสัตว์ว่า)

{๗๓๒} [๗๔๐] ข้าแต่พญากุญชร ดิฉันขอวันทาท่านผู้จะเสื่อมกำลังเมื่ออายุ ๖๐ ปี มีบริวารยศ เป็นจ่าโขลงอยูในป่า ดิฉันขอทำอัญชลีท่าน ด้วยปีกทั้งสอง ขอท่านอย่าได้ฆ่าลูกน้อยๆ ที่ยังอ่อนของดิฉันเลย(พญาช้างโพธิสัตว์ได้คุ้มครองลูกนกนางนกไส้ให้ปลอดภัย แล้วบอก นางนกไส้ให้ขอร้องช้างร้ายดื้อรั้นตัวหนึ่งซึ่งชอบไปตามลำพังว่า)

{๗๓๓} [๗๔๑] ข้าแต่พญากุญชร ดิฉันขอวันทาท่านผู้ท่องไปตามลำพังอย่ในป่า หาอาหารกินตามเชิงผาดิฉันขอทำอัญชลีท่านด้วยปีกทั้งสอง ขอท่านอย่าได้ฆ่าลูกน้อย ๆ ที่อ่อนแอของดิฉันเลย

(ช้างร้ายนั้นได้ฟังคำของนางนกไส้แล้วก็กล่าวว่า)

{๗๓๔} [๗๔๒] แม่นางนกไส้เอ๋ย เราจะฆ่าลูกน้อย ๆ ของเจ้าเสีย เจ้ามีกำลัง น้อยนิดจะทำอะไรเราได้ นกไส้เช่นเจ้าแม้ตั้งแสนตัวเราก็ขยี้ ให้ละเอียดไปได้ด้วยเท้าซ้ายเพียงข้างเดียว(นางนกไส้หลบอยู่ที่กิ่งไม้กล่าวขู่ช้างร้ายนั้นว่า)

{๗๓๕} [๗๔๓] กิจที่จะพึงกระทำในทุกๆเรื่องจะสำเร็จได้ด้วยกำลังกาย อย่างเดียวหามิได้เพราะกำลังกายของคนพาลมีไว้เพื่อฆ่าคนอื่น นี่พญาช้าง ผู้ใดฆ่าลูกน้อยๆ ที่ยังอ่อนของเรา เราจัก ทำความพินาศให้แก่ผู้นั้น(พระบรมศาสดาตรัสประมวลเรื่องว่า)

{๗๓๖} [๗๔๔] เธอจงดูกา นางนกไส้ กบ และแมลงวันหัวเขียว สัตว์ทั้งสี่นี้ ได้ร่วมใจกันฆ่าช้างได้ ท่านจงเห็นคติของคนมีเวรกับคนมีเวร ทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายอย่าได้สร้างเวรกับใคร ๆ แม้จะไม่ชอบกัน

๘. จุลลธัมมปาลชาดก (๓๕๘)

ว่าด้วยความรักของแม่ที่มีต่อลูก

(พระนางจันทาเทวีกราบทูลพระราชาว่า)

{๗๓๗} [๗๔๕] หม่อมฉันผู้เดียวที่ตัดความเจริญทำความผิดต่อพระเจ้ามหาปตาปะ ข้าแต่สมมติเทพ ขอพระองค์ได้ทรงพระกรุณาปล่อย ธัมมปาลกุมารนี้เสียเถิด โปรดรับสั่งให้ตัดมือของหม่อมฉันเถิด