พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · มณิกุณฑลวรรค
๖. การันทิยชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๒๗–๗๓๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในมณิกุณฑลวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๖ การนฺทิยชาตกํ ๒
๖. การันทิยชาดก
ว่าด้วยการทำที่เหลือวิสัย
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต มณิกุณฑลวรรค การันทิยชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
เอโก อรญฺเญ คิริกนฺทรายํ
ปคฺคยฺห มหนฺตเสลํ ปเวชฺฌสิ ๓
ปุนปฺปุนํ สนฺตรมานรูโป
การนฺทิย ๔ โกนุ ตวยิธตฺโถ ฯ
ท่านผู้เดียวรีบร้อน ยกเอาก้อนหินใหญ่กลิ้งลงไปในซอกภูเขาในป่าดูกรการันทิยะ จะเป็นประโยชน์อะไรแก่ท่านด้วยการทิ้งก้อนหินลงในซอกเขานี้เล่าหนอ?
อหญฺหิมํ สาครเสวิตนฺตํ
สมํ กริสฺสามิ ยถาปิ ปาณึ ๕
วิกีริย สานูนิ จ ปพฺพตานิ [๖]
ตสฺมา เสลํ กนฺทรายํ ๗ ปกฺขิปามิ ฯ
ข้าพเจ้าเกลี่ยหินก้อนเล็กก้อนใหญ่ลง จักกระทำแผ่นดินใหญ่นี้ซึ่งมีมหาสมุทรสี่เป็นขอบเขต ให้ราบเรียบเพียงดังฝ่ามือ เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าจึงได้ทิ้งหินลงในซอกเขา.
นยิมํ มหึ อรหติ ปาณิกปฺปํ
สมํ มนุสฺโส กรณายเมโก
มญฺญามิ มญฺเญว ทรึ ชิคึสํ ๘
การนฺทิย หายสิ ๑ ชีวโลกํ ฯ
๑ สี. น มํ ตํ อาคมิสฺสติ ฯ ๒ ม. โกรณฺฑิยชาตกํ ฯ ๓ ม. ปคฺคยฺห ปคฺคยฺห
สิลํ ปเวจฺฉสิ ฯ สี. เสลํ ฯ ๔ ม. โกรณฺฑิย ฯ ๕ ม. ปาณิ ฯ ๖ ม. จ ฯ
๗ สี. ม. สิลํ ทริยา ฯ ๘ ม. ชิคีสํ ฯ
ดูกรการันทิยะ เราสำคัญว่า มนุษย์คนเดียว ย่อมไม่สามารถจะทำแผ่นดินให้ราบเรียบดังฝ่ามือได้ ท่านพยายามจะทำซอกเขานี้ให้เต็มขึ้นท่านก็จักละชีวโลกนี้ไปเสียเปล่าเป็นแน่.
สเจ อยํ ภูตธรํ น สกฺโก ๒
สมํ มนุสฺโส กรณายเมโก
เอวเมว ตฺวํ พฺรเหฺม อิเม มนุสฺเส
นานาทิฏฺฐิเก นานยิสฺสสิ เต ฯ
ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หากว่า มนุษย์คนเดียวไม่สามารถจะทำแผ่นดินใหญ่นี้ให้ราบเรียบได้ ฉันใด ท่านก็จักนำมนุษย์เหล่านี้ผู้มีทิฏฐิต่างๆ กันมาไม่ได้ ฉันนั้นเหมือนกัน.
สงฺขิตฺตรูเปน ภวํ มมตฺถํ
อกฺขาสิ การนฺทิย ๓ เอวเมตํ
ยถา น สกฺกา ปฐวี สมายํ
กาตุํ ๔ มนุสฺเสน ตถา มนุสฺสาติ ฯ
การนฺทิยชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ
ดูกรการันทิยะ ท่านได้บอกความจริงโดยย่อแก่เรา ข้อนั้น เป็นอย่างนี้ แผ่นดินนี้มนุษย์ไม่สามารถจะทำให้ราบเรียบได้ ฉันใด เราก็ไม่อาจจะทำให้มนุษย์ทั้งหลายมาอยู่ในอำนาจของเราได้ ฉันนั้น.
จบ การันทิยชาดกที่ ๖.
จบ ๖. การันทิยชาดก