พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · มณิกุณฑลวรรค
๗. ลฏุกิกชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๓๒–๗๓๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในมณิกุณฑลวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๓๕๗. ลฏุกิกชาตก (๗)
๗. ลฏุกิกชาดก (๓๕๗)
ว่าด้วยนางนกไส้
(นางนกไส้ประคองปีกยืนข้างหน้าพญาช้างโพธิสัตว์แล้วกล่าวว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต มณิกุณฑลวรรค ลฏุกิกชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๒๙–๑๓๐ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๐๖–๒๐๗
วนฺทามิ ตํ กุญฺชร สฏฺฐิหายนํ
อารญฺญกํ ยูถปตึ ยสสฺสึ
ปกฺเขหิ ตํ ปญฺชลิกํ กโรมิ
มา เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย.
พญาช้าง ข้าพเจ้าขอไหว้ท่าน
ผู้มีกำลังเสื่อมถอยโดยกาลที่มีอายุ ๖๐ ปี
ผู้อยู่ในป่า เป็นจ่าโขลง เพียบพร้อมด้วยยศ
ข้าพเจ้าขอไหว้ท่านด้วยปีกทั้ง ๒ ข้าง
ขอท่านอย่าได้ฆ่าลูกน้อยผู้ด้อยกำลังของข้าพเจ้า
(นางนกไส้นั้นกล่าวต้อนรับพญาช้างนั้นผู้เที่ยวไปตามลำพังเชือกเดียวว่า)
- ๑คำว่า ยศ หมายถึงบริวาร (ขุ.ชา.อ. ๔/๓๙/๓๘๙)
วนฺทามิ ตํ กุญฺชรํ เอกจารึ
อารญฺญกํ ปพฺพตสานุโคจรํ
ปกฺเขหิ ตํ ปญฺชลิกํ กโรมิ
มา เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย.
วธิสฺสามิ เต ลฏุกิเก ปุตฺตกานิ
กึ เม ตุวํ กาหสิ ทุพฺพลาสิ
สตํ สหสฺสานิปิ ตาทิสีนํ
วาเมน ปาเทน ปโปถเยยฺยํ.
นี่นางนกไส้ เราจะฆ่าลูกน้อยของเจ้า
เจ้ามีกำลังน้อยจะทำอะไรได้
เราจะใช้เท้าซ้ายบดขยี้นกไส้เช่นเจ้า
แม้ตั้ง ๑๐๐,๐๐๐ ตัวให้แหลกลาญ
(นางนกไส้แอบอยู่ที่กิ่งไม้กล่าวคุกคามพญาช้างนั้นว่า)
นเหว สพฺพตฺถ พเลน กิจฺจํ
พลํ หิ พาลสฺส วธาย โหติ
กริสฺสามิ เต นาคราชา อนตฺถํ
โย เม วธี ปุตฺตเก ทุพฺพลาย.
กำลังไม่ใช่ว่าจะทำกิจให้สำเร็จทุกอย่าง
เพราะว่า คนโง่เขลามีกำลังไว้เพื่อฆ่าผู้อื่นและตนเอง
พญาช้าง ข้าพเจ้าจะทำความหายนะให้แก่ท่าน
ที่ฆ่าลูกน้อยผู้ด้อยกำลังของเรา
(พระศาสดาทรงประมวลชาดก ตรัสพระคาถานี้ว่า)
กากญฺจ ปสฺส ลฏุกิกํ มณฺฑูกํ นีลมกฺขิกํ
เอเต นาคํ อฆาเตสุํ ปสฺส เวรสฺส เวรินํ
ตสฺมา หิ เวรํ น กยิราถ อปฺปิเยนปิ เกนจีติ.
ท่านจงดูกา นางนกไส้ กบ และแมลงวันหัวเขียว
สัตว์เหล่านี้ได้ฆ่าช้างแล้ว จงดูการจองเวรของคนคู่เวรทั้งหลาย
เพราะฉะนั้น พวกเธออย่าก่อเวรกับใคร ๆ แม้กับคนไม่เป็นที่รักเลย
ลฏุกิกชาดกที่ ๗ จบ
จบ ๗. ลฏุกิกชาดก