พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · มณิกุณฑลวรรค
๖. การันทิยชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๒๗–๗๓๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในมณิกุณฑลวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๓๕๖. การินฺทิยชาตก (๖)
๖. การันทิยชาดก (๓๕๖)
ว่าด้วยการันทิยพราหมณ์
(อาจารย์เจรจากับการันทิยโพธิสัตว์ว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต มณิกุณฑลวรรค การันทิยชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๒๘–๑๒๙ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๐๕–๒๐๕
เอโก อรญฺเญ คิริกนฺทรายํ
ปคฺคยฺห มหนฺตสิลํ (๑) ปเวจฺฉสิ
ปุนปฺปุนํ สนฺตรมานรูโป
การนฺทิย (๒) โก นุ ตว ยิธตฺโถ.
- ๑ฉ.ม. ปคฺคยฺห ปคฺคยฺห สีลํ
- ๒ฉ.ม. โกรณฺฑิย
เจ้าคนเดียวรีบเกินไป ยกหินก้อนใหญ่ทิ้งลงไปที่ซอกเขาในป่า
นี่เจ้าการันทิยะ จะมีประโยชน์อะไรแก่เจ้า
ด้วยการทิ้งก้อนหินลงที่ซอกเขานี้
(การันทิยโพธิสัตว์ฟังคำของท่านแล้ว ประสงค์จะปลุกอาจารย์ให้รู้สึก จึงกล่าวว่า)
อหญฺหิมํ สาครเสวิตนฺตํ
สมํ กริสฺสามิ ยถาปิ ปาณิ
วิกิริย สานูนิ จ ปพฺพตานิ
ตสฺมา สิลํ ทริยา ปกฺขิปามิ.
กระผมเกลี่ยก้อนดินและก้อนหินลงไป
จะกระทำแผ่นดินใหญ่นี้ซึ่งมีสาครเป็นขอบเขต
ให้เรียบเสมอดังฝ่ามือ
เพราะฉะนั้น กระผมจึงทิ้งก้อนหินลงไปที่ซอกเขา
(พราหมณ์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)
นยิมํ มหึ อรหติ ปาณิกปฺปํ
สมํ มนุสฺโส กรณาย เมโก
มญฺญามิมญฺเญว ทรึ ชิคีสํ
การนฺทิย หาหสิ ชีวโลกํ.
มนุษย์คนเดียวไม่สามารถทำแผ่นดินนี้ให้สม่ำเสมอดังฝ่ามือได้
นี่เจ้าการันทิยะ เราสำคัญว่า
เจ้าเมื่อปรารถนาจะทำซอกเขานี้ให้เต็ม
จะต้องละชีวโลกไปเสียก่อน
(การันทิยโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)
(๑) สเจ อหํ ภูตธรํ น สกฺโก ๑
สมํ มนุสฺโส กรณาย เมโก
เอวเมว ตฺวํ พฺรหฺเม อิเม มนุสฺเส
นานาทิฏฺฐิเก นานยิสฺสสิ เต.
- ๑- ๑ ฉ.ม. สเจ อหํ ภูตธรํ น สกฺกา
ถ้ามนุษย์คนเดียวไม่สามารถจะทำแผ่นดินใหญ่ให้เสมอได้
ท่านพราหมณ์ ท่านก็เหมือนกัน จักนำมนุษย์เหล่านี้
ซึ่งมีความเห็นต่าง ๆ กันมาสู่อำนาจของตนไม่ได้
(อาจารย์ได้ฟังดังนั้นรู้ว่าตัวพลาดไปแล้ว จึงกล่าวว่า)
สงฺขิตฺตรูเปน ภวํ มมตฺถํ
อกฺขาสิ การนฺทิย เอวเมตํ
ยถา น สกฺกา ปฐวี สมายํ
กาตุํ มนุสฺเสน ตถา มนุสฺสาติ.
การินฺทิยชาตกํ (๑) ฉฏฺฐํ.
- ๑ฉ.ม. โกรนฺทิยชาตกํ
เจ้าการันทิยะ เจ้าได้บอกข้อความที่เป็นจริงแก่เราโดยย่อ
ข้อนี้เป็นเช่นนั้น แผ่นดินนี้มนุษย์ไม่สามารถจะทำให้เสมอได้ฉันใด
มนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้น
การันทิยชาดกที่ ๖ จบ
จบ ๖. การันทิยชาดก