๘. ตักกลชาดก เล่ม ๒๗

(นายโปตติกะกราบทูลว่า)

{๑๓๙๘} [๑๔๒๘] ขอเดชะพระมหาราชขอพระองค์ได้โปรดอภัยโทษให้แก่เขา เถิดชีวิตของคนตายแล้วไม่อาจจะนำกลับคืนมาได้ขอได้ ทรงโปรดอภัยโทษให้แก่อสัตบุรุษเถิด พระเจ้าข้า ข้าพระบาท ไม่ปรารถนาให้ฆ่าเขา(นายโปตติกะสอนลูก ๆ ว่า)

{๑๓๙๙} [๑๔๒๙] ควรคบหาแต่พระเจ้านิโครธเท่านั้นไม่ควรเข้าไปอาศัยสาขเสนาบดีอยู่ ความตายในสำนักพระเจ้านิโครธประเสริฐกว่า การมีชีวิตอยู่ในสำนักสาขเสนาบดีจะประเสริฐอะไร

๘. ตักกลชาดก (๔๔๖)

ว่าด้วยพระโพธิสัตว์ห้ามบิดามิให้ทำปิตุฆาตกรรม

(บัณฑิตโพธิสัตว์ผู้เป็นบุตรมีอายุ ๗ ขวบไม่ปรารถนาจะให้บิดากระทำ ปิตุฆาตกรรมตามคำของมารดา จึงแสร้งถามบิดาว่า)

{๑๔๐๐} [๑๔๓๐] พ่อจ๋า หอมกระเทียมก็ไม่มี มันเทศ มันมือเสือ เหง้าตาล ก็ไม่มีพ่อต้องการอะไร จึงขุดหลุมอยู่คนเดียวในป่ากลาง ป่าช้าเช่นนี้เล่า

(นายสวิฏฐกะผู้เป็นบิดาตอบว่า)

{๑๔๐๑} [๑๔๓๑] ลูกเอ๋ย ปู่ของเจ้าทุพพลภาพมากแล้ว ถูกกองทุกข์อันเกิดจาก โรคภัยหลายอย่างเบียดเบียนวันนี้พ่อจะฝังปู่ของเจ้านั้นในหลุม เพราะพ่อไม่ชอบใจที่จะให้ปู่ของเจ้ามีชีวิตอยู่แบบนั้นเลย ลูกเอ๋ย

(บัณฑิตโพธิสัตว์ผู้เป็นบุตรกล่าวว่า)

{๑๔๐๒} [๑๔๓๒] พ่อได้รับความดำริอันชั่วช้านี้มา จึงได้ทำกรรมที่หยาบช้า อันล่วงเสียซึ่งประโยชน์ พ่อจ๋า แม้เมื่อพ่อแก่ตัวลงแล้วก็จักได้รับ กรรมเช่นนี้จากลูกบ้างแม้ลูกเองก็จะอนุวัตรตามธรรมเนียม ของตระกูลนั้น จักฝังพ่อในหลุมบ้าง(นายสวิฏฐกะผู้เป็นบิดากล่าวว่า)

{๑๔๐๓} [๑๔๓๓] ลูกเอ๋ย เจ้ามากล่าวกระทบกระเทียบข่มขวัญพ่อด้วยถ้อยคำที่หยาบคาย เจ้าเป็นลูกในไส้ของพ่อ แต่ก็ไม่มีความอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่พ่อเลย

(บัณฑิตโพธิสัตว์ผู้เป็นบุตรกล่าวตอบโต้พร้อมทั้งกล่าวสอนว่า)

{๑๔๐๔} [๑๔๓๔] พ่อจ๋า มิใช่ลูกจะไม่มีความอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่พ่อลูกเอง เป็นผู้มีความอนุเคราะห์เกื้อกูลแก่พ่อ แต่เพราะลูกไม่สมควรที่ จะห้ามพ่อผู้กำลังทำบาปกรรมได้ จึงได้พูดออกไปเช่นนั้น{๑๔๐๕} [๑๔๓๕] พ่อสวิฏฐะ ผู้ใดเป็นคนบาป เบียดเบียนมารดาหรือบิดาผู้ไม่ถือโทษโกรธตอบ ผู้นั้นหลังจากตายไปภายภาคหน้าย่อมเข้าถึงนรกโดยไม่ต้องสงสัย

{๑๔๐๖} [๑๔๓๖] พ่อสวิฏฐะ ผู้ใดบํารุงเลี้ยงมารดาบิดาด้วยข้าวน้ำ ผู้นั้นหลัง จากตายไปภายภาคหน้าย่อมเข้าถึงสุคติโดยไม่ต้องสงสัย

(บิดาฟังธรรมกถาของบัณฑิตโพธิสัตว์ผู้เป็นบุตรแล้วกล่าวว่า)

{๑๔๐๗} [๑๔๓๗] ลูกเอ๋ย เจ้าจะเป็นผู้ไม่เกื้อกูลอนุเคราะห์แก่พ่อก็หาไม่ เจ้าชื่อว่า เป็นผู้เกื้อกูลอนุเคราะห์แก่พ่อ แต่พ่อถูกแม่ของเจ้าว่าเอา จึง ได้กระทำกรรมที่หยาบช้าเช่นนี้

(บัณฑิตโพธิสัตว์กล่าวกะบิดาให้ขับไล่มารดาชั่วออกจากเรือนว่า)

{๑๔๐๘} [๑๔๓๘] หญิงชั่วผู้เป็นภรรยาของพ่อ เป็นแม่บังเกิดเกล้าของลูก พ่อจงขับไล่ไปเสียจากเรือนของตน เพราะนางจะนำทุกข์อย่างอื่น มาให้พ่ออีก

(หลังจากมารดาชั่วสำนึกตัวแล้ว บัณฑิตโพธิสัตว์ก็กล่าวกะบิดาว่า)

{๑๔๐๙} [๑๔๓๙] หญิงชั่วเป็นภรรยาของพ่อ เป็นแม่บังเกิดเกล้าของลูกถูกทรมานแล้ว อยู่ในอำนาจแล้ว ดังช้างพังที่นายควาญช้างฝึกให้อยู่ในอำนาจแล้ว จงกลับมาบ้านเถิด

๙. มหาธัมมปาลชาดก (๔๔๗)

ว่าด้วยเหตุที่ไม่ตายในวัยหนุ่ม

(อาจารย์ทิศาปาโมกข์เห็นความอัศจรรย์นั้นจึงถามพราหมณ์ผู้เป็น บิดาของธัมมปาลกุมารโพธิสัตว์ถึงเหตุที่ไม่ตายในขณะเป็นหนุ่มสาวว่า)

{๑๔๑๐} [๑๔๔๐] อะไรเป็นวัตรของท่าน อะไรเป็นพรหมจรรย์ของท่าน การที่คนหนุ่ม ๆ ในตระกูลของท่านไม่ตาย นี้เป็นผลของกรรมอะไร ที่ท่านได้ประพฤติมาเป็นอย่างดีแล้ว ดูก่อนพราหมณ์ ขอท่าน ช่วยบอกเนื้อความนี้แก่เรา เหตุอะไรหนอ คนในตระกูลของ ท่านจึงไม่ตายแต่ยังหนุ่มสาว(พราหมณ์ผู้เป็นบิดาของธัมมปาลกุมารโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๔๑๑} [๑๔๔๑] พวกเราประพฤติธรรม ไม่กล่าวมุสา งดเว้นกรรมชั่ว งดเว้นกรรมอันไม่ประเสริฐทั้งปวง เพราะเหตุนี้แหละ คนในตระกูล ของเราจึงไม่ตายแต่ยังหนุ่มสาว