๖. มัณฑัพยชาดก เล่ม ๒๗

สตฺตาหเมวาหํ ปสนฺนจิตฺโต

ปุญฺญตฺถิโก อาจริ ๓ พฺรหฺมจริยํ

อถาปรํ ยํ จริตํ มมยิทํ ๔

วสฺสานิ ปญฺญาส สมาธิกานิ

อกามโก วาปิ อหํ จรามิ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ

หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต ฯ

เราเป็นผู้ต้องการบุญ ได้มีจิตเลื่อมใสประพฤติพรหมจรรย์อยู่เพียง ๗ วันเท่านั้น ต่อจากนั้นมา แม้เราจะไม่มีความใคร่บรรพชา ก็ได้ประพฤติพรหมจรรย์ของเราอยู่ได้ถึง ๕๐ ปีกว่า ด้วยความสัจนี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่ยัญญทัตตกุมาร พิษจงคลาย ยัญญทัตตกุมาร จงรอดชีวิตเถิด.

ยสฺมา ทานํ นาภินนฺทึ กทาจิ

ทิสฺวานหํ อติถึ วาสกาเล

น จาปิ เม อปฺปิยตํ อเวทุํ

พหุสฺสุตา สมณพฺราหฺมณา จ

อกามโก วาปิ อหํ ททามิ

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ

หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต ฯ

๑ ม. อเนโธ ฯ ๒ สี. ม. กณฺหทีปายนชาตกํ ฯ ๓ ม. อาจรึ ฯ ๔ ม. มเมทํ ฯ

ยุ. มมายิทํ ฯ

เพราะเหตุที่เราเห็นแขกในเวลาที่มาถึงบ้าน เพื่อจะพักอยู่ บางครั้งไม่พอใจจะให้เลย แม้สมณพราหมณ์ผู้เป็นพหูสูต ก็ไม่ทราบความไม่พอใจของเขา แม้เราไม่ประสงค์จะให้ก็ให้ได้ ด้วยความสัจนี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่ยัญญทัตตกุมาร พิษจงคลาย ยัญญทัตตกุมาร จงรอดชีวิตเถิด.

อาสีวิโส ตาต ปหูตเตโช

โย ตํ อฑํสี พิฬารา อุทฺธจฺจ ๑

ตสฺมิญฺจ เม อปฺปิยตาย อชฺช

ปิตริ จ เต นตฺถิ โกจิ วิเสโส

เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ

หตํ วิสํ ชีวตุ ยญฺญทตฺโต ฯ

ลูกรัก อสรพิษที่ออกจากโพรงกัดเจ้านั้น มีเดชมาก ไม่เป็นที่รักของแม่ในวันนี้เลย อสรพิษนั้นกับบิดาของเจ้า ไม่แปลกอะไรกันเลย ด้วยความสัจนี้ ขอความสวัสดีจงมีแก่ยัญญทัตตกุมาร พิษจงคลาย ยัญญทัตตกุมาร จงรอดชีวิตเถิด.

สนฺตา ทนฺตา เย จ ๒ ปริพฺพชนฺติ

อญฺญตฺร กณฺหา อนกามรูปา ๓

ทีปายน กิสฺส ชิคุจฺฉมาโน

อกามโก จรสิ พฺรหฺมจริยํ ฯ

ก็นักพรตทั้งหลายเป็นผู้สงบระงับ ฝึกฝนตนแล้ว ย่อมเว้นรอบ นอกจากท่านกัณหะแล้วที่จะเป็นผู้ทนฝืนใจ ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่มีเลยดูกรท่านทีปายนะ ท่านเกลียดชังอะไร จึงสู่ฝืนใจประพฤติพรหมจรรย์อยู่ได้.

สทฺธาย นิกฺขมฺม ปุน นิวตฺโต

โส เอฬมูโค จปโล ๔ วตายํ

เอตสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมาโน

อกามโก จรามิ พฺรหฺมจริยํ

วิญฺญูปสตฺถญฺจ สตญฺจ ฐานํ

เอวมฺปหํ ปุญฺญกโร ภวามิ ฯ

บุคคลออกบวชด้วยศรัทธาแล้ว กลับเข้าบ้านอีก เป็นคนเหลวไหลเป็นคนกลับกลอก เราเกลียดต่อถ้อยคำเช่นนี้ จึงสู้ฝืนใจ ประพฤติพรหมจรรย์อยู่ นี้เป็นฐานะที่วิญญูชนสรรเสริญ และเป็นฐานะของสัตบุรุษทั้งหลาย เราเป็นผู้กระทำบุญด้วยเหตุนี้แหละ.

สมเณ ตุวํ พฺราหฺมเณ อทฺธิเก จ

สนฺตปฺปยาสิ อนฺนปาเนน ภิกฺขํ

โอปานภูตํว ฆรํ ตวยิทํ

อนฺเนน ปาเนน อุเปตรูปํ

อถ กิสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมาโน

อกามโก ทานมิมํ ททาสิ ฯ

๑ ม. อทํสี สจรา อุทิจฺจ ฯ ๒ ม. ทนฺตาเยว ฯ ๓ ม. นตฺถากามรูปา ฯ

๔ ม. เอฬมูโคว พาโล ฯ

ท่านเลี้ยงสมณะ พราหมณ์และคนเดินทาง ให้อิ่มหนำสำราญด้วยข้าวและน้ำ เรือนของท่าน บริบูรณ์ด้วยข้าวและน้ำเป็นเหมือนบ่อน้ำ เออก็ท่านเกลียดต่อถ้อยคำอะไร แม้ไม่ประสงค์ ก็ให้ทานนี้ได้?

ปิตโร จ เม อาสุ ๑ ปิตามหา จ

สทฺธา อหุ ๒ ทานปตี วทญฺญู

ตํ กูลวตฺตํ ๓ อนุวตฺตมาโน

มาหํ กุเล อนฺติมคนฺธิโน ๔ อหุํ

เอตสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมาโน

อกามโก ทานมิมํ ททามิ ฯ

มารดาบิดาและปู่ย่าตายายของดิฉัน เป็นผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ดิฉันอนุวัตรตามธรรมเนียมของตระกูลนั้น กำหนดใจไว้ว่า อย่าได้เป็นคนตัดธรรมเนียมแห่งตระกูลนี้เสียเลย ดิฉันเกลียดถ้อยคำเช่นนี้ แม้ไม่ประสงค์ก็ให้ทานนี้ได้.

ทหรึ กุมารึ อสมตฺถปญฺญํ

ยนฺตานยึ ญาติกุลา สุคตฺเต

น จาปิ เม อปฺปิยตํ อเวทิ

อญฺญตฺร กามา ปริจารยนฺตา ๕

อถ เกน วณฺเณน มยา หิ ๖ โภติ

สํวาสธมฺโม อหุ เอวรูโป ฯ

ดูกรนางผู้มีร่างกายงาม เรานำเจ้าผู้ยังเป็นสาวน้อย ฯ ยังไม่มีปัญญาสามารถที่จะจับจ่ายมาแต่ตระกูลญาติ แม้เจ้าไม่ได้แสดงความไม่รักใคร่เราเจ้าปฏิบัติเราเว้นจากความรักใคร่ เออก็นางผู้เจริญ การที่เจ้าอยู่ร่วมกับเราเห็นปานนี้ได้ เพราะเหตุอะไร?

อารา ทูเร นยิธ กทาจิ อตฺถิ

ปรมฺปรา นาม กุเล อิมสฺมึ

ตํ กูลวตฺตํ ๓ อนุวตฺตมานา

มาหํ กุเล อนฺติมคนฺธินี อหุํ

เอตสฺส วาทสฺส ชิคุจฺฉมานา

อกามิกา ปฏฺฐจรามิ ๑ ตุยฺหํ ฯ

๑ ม. อาสุํ ฯ ๒ ม. อหุํ ฯ ๓ ม. กุลฺลวตฺตํ ฯ เอวมุปริปิ ฯ

๔ ม. อนฺติมคนฺธโน ฯ สี. คนฺธินี ฯ ๕ สี. ยุ. ปริจารยนฺตี ฯ ๖ ม. เต ฯ

ตั้งแต่ไหนแต่ไรมา อันภรรยาที่มีสามีบ่อยๆ มิได้มีอยู่ในตระกูลนี้ดิฉันได้อนุวัตรตามธรรมเนียมของตระกูลนั้น กำหนดใจไว้ว่า ขออย่าให้เป็นคนตัดธรรมเนียมของตระกูลในภายหลังเลย ดิฉันเกลียดต่อถ้อยคำเช่นนี้ แม้ไม่ประสงค์ก็ปฏิบัติท่านได้.

มณฺฑพฺย ภาสิสฺสํ อภาสเนยฺยํ ๒

ตํ ขมฺยตํ ปุตฺตเหตุ มมชฺช ๓

ปุตฺตเปมา นยิธ ปรตฺถิ กิญฺจิ

โส โน อยํ ชีวติ ยญฺญทตฺโตติ ฯ

มณฺฑพฺยชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

ดูกรท่านมัณฑัพยะ วันนี้ดิฉันพูดถ้อยคำที่ไม่ควรจะพูด ขอท่านจงอดโทษถ้อยคำนั้นให้แก่ดิฉัน เพราะเหตุแห่งบุตรเถิด สิ่งอื่นอะไรๆ ในโลกนี้ ที่จะรักยิ่งไปกว่าบุตรมิได้มี ยัญญทัตตกุมารของเรานี้รอดชีวิตแล้ว.

จบ มัณฑัพยชาดกที่ ๖.