๗. นิโครธชาดก เล่ม ๒๗

(นายมัณฑัพยะถามภรรยาว่า)

{๑๓๘๗} [๑๔๑๗] แน่ะแม่นางร่างงาม เรานำเจ้าตั้งแต่ยังเป็นสาวน้อย ยังไม่มีปัญญาสามารถมาแต่ตระกูลญาติเจ้าปรนนิบัติเราโดย ปราศจากความรักใคร่ก็มิได้แพร่งพรายให้เรารู้ว่าไม่รักดีเลย แม่นางผู้เจริญ เออก็การที่เจ้าอยู่ร่วมกับเราถึงปานนี้ได้เพราะเหตุไร(ภรรยาตอบว่า)

{๑๓๘๘} [๑๔๑๘] ตั้งแต่ไหนแต่ไรมา อันภรรยาที่มีสามีบ่อยๆ มิได้มีอยู่ในตระกูลนี้ ดิฉันได้อนุวัตรตามธรรมเนียมของตระกูลนั้นกำหนดใจไว้ว่า เราอย่าได้เป็นคนตัดธรรมเนียมของตระกูลนี้เลย ดิฉันรังเกียจ ถ้อยคำเช่นนี้ แม้จะไม่รักใคร่ก็ปรนนิบัติท่านได้{๑๓๘๙} [๑๔๑๙] ดูก่อนท่านมัณฑัพยะ วันนี้ดิฉันพูดถ้อยคำที่ไม่ควรจะพูด ขอ ท่านจงยกโทษถ้อยคำนั้นให้แก่ดิฉัน เพื่อเห็นแก่ลูกเถิด สิ่งอื่น ใดในโลกนี้ที่จะยิ่งไปกว่าความรักลูกมิได้มีแล้วลูกยัญญทัต ของเรานี้ยังรอดชีวิตอยู่

๗. นิโครธชาดก (๔๔๕)

ว่าด้วยควรเลือกทำความดีในคนดี

(นายโปตติกะกราบทูลพระเจ้านิโครธโพธิสัตว์ว่า)

{๑๓๙๐} [๑๔๒๐] ขอเดชะพระองค์ผู้ทรงพระนามว่านิโครธ ท่านสาขเสนาบดีพูด ว่า ‘เราไม่รู้จักคนผู้นี้เลยว่าเป็นใคร หรือเป็นจารบุรุษของใคร’ พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างไร

{๑๓๙๑} [๑๔๒๑] ต่อจากนั้นพวกผู้ชายที่ทำตามคำของท่านสาขเสนาบดีได้จับ คอข้าพระองค์ตบหน้าแล้วผลักไสให้ออกไป

{๑๓๙๒} [๑๔๒๒] ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นจอมชน ท่านสาขเสนาบดีเพื่อนเก่าของ พระองค์ซึ่งเป็นคนมีความคิดต่ำช้าเป็นคนอกตัญญูชอบทรยศเพื่อน ได้ทำกรรมอันไม่ประเสริฐเช่นนี้แล้ว(พระเจ้านิโครธตรัสว่า)

{๑๓๙๓} [๑๔๒๓] เรื่องที่ท่านบอกเราว่าสาขเสนาบดีฉุดคร่าท่านนี้เราไม่รู้เลย และไม่มีใครบอกเราด้วย

{๑๓๙๔} [๑๔๒๔] ท่านเป็นคนทำให้เพื่อนมีชีวิตอยู่สบายดีเป็นคนให้อิสริยยศ คือความเป็นใหญ่ในหมู่มนุษย์แก่เราและสาขเสนาบดีทั้งสอง คน เราได้รับความสำเร็จในเรื่องนี้เพราะท่าน เราไม่มีความสงสัยเลย{๑๓๙๕} [๑๔๒๕] ความดีที่บุคคลทำในคนไม่ดีย่อมสูญหาย ไม่งอกงาม เหมือนพืชที่ถูกหว่านบนกองไฟ ย่อมถูกไฟไหม้ งอกงามขึ้นไม่ได้ ฉะนั้น

{๑๓๙๖} [๑๔๒๖] ส่วนความดีที่บุคคลทำในคนกตัญญู มีศีล มีความประพฤติ ประเสริฐ ย่อมไม่สูญหายไปเหมือนพืชที่ถูกหว่านลงในนาดี ฉะนั้น

(พระเจ้านิโครธรับสั่งว่า)

{๑๓๙๗} [๑๔๒๗] ราชบุรุษทั้งหลายจงฆ่าสาขเสนาบดีผู้ชั่วช้าหลอกลวง มีความคิดอย่างอสัตบุรุษคนนี้เสียด้วยหอกเราไม่ปรารถนาให้ เขามีชีวิตอยู่ต่อไป

(นายโปตติกะกราบทูลว่า)

{๑๓๙๘} [๑๔๒๘] ขอเดชะพระมหาราชขอพระองค์ได้โปรดอภัยโทษให้แก่เขา เถิดชีวิตของคนตายแล้วไม่อาจจะนำกลับคืนมาได้ขอได้ ทรงโปรดอภัยโทษให้แก่อสัตบุรุษเถิด พระเจ้าข้า ข้าพระบาท ไม่ปรารถนาให้ฆ่าเขา(นายโปตติกะสอนลูก ๆ ว่า)

{๑๓๙๙} [๑๔๒๙] ควรคบหาแต่พระเจ้านิโครธเท่านั้นไม่ควรเข้าไปอาศัยสาขเสนาบดีอยู่ ความตายในสำนักพระเจ้านิโครธประเสริฐกว่า การมีชีวิตอยู่ในสำนักสาขเสนาบดีจะประเสริฐอะไร

๘. ตักกลชาดก (๔๔๖)

ว่าด้วยพระโพธิสัตว์ห้ามบิดามิให้ทำปิตุฆาตกรรม

(บัณฑิตโพธิสัตว์ผู้เป็นบุตรมีอายุ ๗ ขวบไม่ปรารถนาจะให้บิดากระทำ ปิตุฆาตกรรมตามคำของมารดา จึงแสร้งถามบิดาว่า)

{๑๔๐๐} [๑๔๓๐] พ่อจ๋า หอมกระเทียมก็ไม่มี มันเทศ มันมือเสือ เหง้าตาล ก็ไม่มีพ่อต้องการอะไร จึงขุดหลุมอยู่คนเดียวในป่ากลาง ป่าช้าเช่นนี้เล่า

(นายสวิฏฐกะผู้เป็นบิดาตอบว่า)

{๑๔๐๑} [๑๔๓๑] ลูกเอ๋ย ปู่ของเจ้าทุพพลภาพมากแล้ว ถูกกองทุกข์อันเกิดจาก โรคภัยหลายอย่างเบียดเบียนวันนี้พ่อจะฝังปู่ของเจ้านั้นในหลุม เพราะพ่อไม่ชอบใจที่จะให้ปู่ของเจ้ามีชีวิตอยู่แบบนั้นเลย ลูกเอ๋ย