๒. กัณหชาดก เล่ม ๒๗

กโณฺห วตายํ ปุริโส กณฺหํ ภุญฺชติ โภชนํ

กเณฺห ภูมิปฺปเทสสฺมึ น มยฺหํ มนโส ปิโย ฯ

บุรุษนี้ดำจริงหนอ บริโภคโภชนะก็ดำ อยู่ในภูมิประเทศก็ดำ ไม่เป็นที่ชอบใจของเราเลย.

น กโณฺห ตจสา โหติ อนฺโตสาโร หิ พฺราหฺมโณ

ยสฺมึ ปาปานิ กมฺมานิ สเว กโณฺห สุชมฺปติ ฯ

คนไม่ชื่อว่าเป็นคนดำเพราะผิวหนัง เพราะคนที่มีแก่นภายในจึงชื่อว่าเป็นพราหมณ์ ผู้ใดมีบาปกรรม ผู้นั้นแหละชื่อว่าเป็นคนดำ นะท้าวสุชัมบดี.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต ปฏิรูเป สุภาสิเต

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉสิ ฯ

ดูกรท่านพราหมณ์ คำนั้นท่านกล่าวดีแล้ว สมควรเป็นสุภาษิต ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านอย่างหนึ่ง ตามแต่ใจท่านปรารถนา.

วรญฺจ เม อโท สกฺก สพฺพภูตานมิสฺสร

สุนิกฺโกธํ สุนิทฺโทสํ นิลฺโลภํ วุตฺติมตฺตโน

นิเสฺนหมภิกงฺขามิ เอเต เม จตุโร วเร ฯ

ข้าแต่ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าภูตทั้งปวง ถ้าจะโปรดประทานพรแก่ข้าพระองค์ ข้าพระองค์ปรารถนาให้ความประพฤติของตน อย่าให้มีความโกรธ อย่าให้มีโทสะ อย่าให้มีความโลภ อย่าให้มีความสิเนหาขอได้ทรงโปรดประทานพร ๔ ประการนี้แก่ข้าพระองค์เถิด.

กินฺนุ โกเธ วา โทเส วา โลเภ เสฺนเหว พฺราหฺมณ

อาทีนวํ [๑] สมฺมสสิ ๒ ตมฺเม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

๑ ม. ปจฺจสโร ฯ ๒ ม. สิรสิ มาวิทฺธํ ฯ

ดูกรท่านพราหมณ์ ท่านเห็นโทษในความโกรธ ในโทสะ ในโลภะและในสิเนหาเป็นอย่างไรหรือ ข้าพเจ้าขอถามความนั้น ขอท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด?

อปฺโป หุตฺวา พหุ โหติ วฑฺฒเต โส อขนฺติโช

อาสงฺคิ พหุปายาโส ตสฺมา โกธํ น โรจเย ฯ

ความโกรธเกิดแต่ความไม่อดทน ทีแรกเป็นของน้อย แต่ภายหลังเป็นของมาก ย่อมเจริญขึ้นโดยลำดับ ความโกรธมักทำความเกี่ยวข้อง มีความคับแค้นมาก เพราะฉะนั้น ข้าพระองค์จึงไม่ชอบใจความโกรธ.

ทุฏฺฐสฺส ผรุสา ๓ วาจา ปรามาโส อนนฺตรา

ตโต ปาณิ ตโต ทณฺโฑ สตฺถสฺส ปรมา คติ

โทโส โกธสมุฏฺฐาโน ตสฺมา โทสํ น โรจเย ฯ

วาจาของผู้ประกอบด้วยโทสะ เป็นวาจาหยาบคาย ถัดจากนั้นก็เกิดปรามาสถูกต้องกัน ต่อจากนั้นก็ชกต่อยกันด้วยมือ ต่อไปก็หยิบท่อนไม้เข้าทุบตีกัน จนถึงจับศาตราเข้าฟันแทงกันเป็นที่สุด โทสะเกิดแต่ความโกรธ เพราะฉะนั้น ข้าพระองค์จึงไม่ชอบใจโทสะ.

อาโลปสาหสาการา นิกติ วญฺจนานิ จ

ทิสฺสนฺติ โลภธมฺเมสุ ตสฺมา โลภํ น โรจเย ฯ

ความโลภเป็นอาการหยาบ เป็นเหตุให้เที่ยวปล้นขู่เอาสิ่งของแสดงของปลอมเปลี่ยนเอาของคนอื่น ทำอุบายล่อลวง บาปธรรมทั้งหลายนี้ มีปรากฏอยู่เพราะโลภธรรม เพราะฉะนั้น ข้าพระองค์จึงไม่ชอบใจโลภะ.

เสฺนหสงฺคนฺถิตา ๔ คนฺถา เสนฺติ มโนมยา ปุถู

เต ภุสํ อุปตาเปนฺติ ตสฺมา เสฺนหํ น โรจเย ฯ

กิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งหลาย อันสิเนหาผูกรัดเข้าอีก เป็นของสำเร็จด้วยใจ นอนเนื่องอยู่เป็นอันมาก ย่อมทำให้บุคคลเดือดร้อนยิ่งนัก เพราะฉะนั้น ข้าพระองค์จึงไม่ชอบใจความสิเนหา.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต ปฏิรูเป สุภาสิเต

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉสิ ฯ

ดูกรท่านพราหมณ์ คำนั้นท่านกล่าวดีแล้ว สมควรเป็นสุภาษิต ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านอย่างหนึ่ง ตามแต่ใจท่านปรารถนา.

วรญฺเจ เม อโท สกฺก สพฺพภูตานมิสฺสร

อรญฺเญ เม วิหรโต นิจฺจํ เอกวิหาริโน

อาพาธา น ๕ อุปฺปชฺเชยฺยุํ อนฺตรายกรา ภุสา ฯ

ข้าแต่ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าภูตทั้งปวง ถ้าจะโปรดประทานพรแก่ข้าพระองค์ ขออาพาธทั้งหลายอันเป็นของร้ายแรง ซึ่งจะทำอันตรายตบะกรรมได้ อย่าพึงบังเกิดแก่ข้าพระองค์ผู้อยู่ในป่า ซึ่งอยู่แต่ผู้เดียวเป็นนิตย์.

เอตสฺมึ เต สุลปิเต ปฏิรูเป สุภาสิเต

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉสิ ฯ

ดูกรท่านพราหมณ์ คำนั้นท่านกล่าวดีแล้ว สมควรเป็นสุภาษิต ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านอย่างหนึ่ง ตามแต่ใจท่านปรารถนา.

วรญฺเจ เม อโท สกฺก สพฺพภูตานมิสฺสร

น มโน วา สรีรํ วา มงฺกุเต ๖ สกฺก กสฺสจิ

กทาจิ อุปหญฺเญถ เอตํ สกฺก วรํ วเรติ ฯ

กณฺหชาตกํ ทุติยํ ฯ

๑ ม. ตฺวํ ฯ ๒ สมฺปสฺสสีติปิ ฯ ๓ สี. ยุ. ปฐมา ฯ ๔ ม. สงฺคถิตา ฯ

๕ ม. มา ฯ ๖ ม. มํ กเต ฯ

ข้าแต่ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าภูตทั้งปวง ถ้าจะโปรดประทานพรแก่ข้าพระองค์ ขอใจหรือร่างกายของข้าพระองค์ อย่าเข้าไปกระทบกระทั่งใครๆ ในกาลไหนๆ เลย ขอได้ทรงโปรดประทานพรนี้เถิด.

จบ กัณหชาดกที่ ๒.