๑๐. กุกกุฏชาดก เล่ม ๒๗

นาสฺมเส กตปาปมฺหิ นาสฺมเส อลิกวาทิเน

นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ อติสนฺเตปิ นาสฺมเส ฯ

บุคคลไม่พึงคุ้นเคยในคนทำบาป คนมักพูดเหลาะแหละ คนมีปัญญาคิดแต่ประโยชน์ตน และคนทำเป็นสงบแต่ภายนอก.

ภวนฺติ เหเก ปุริสา โคปิปาสิกชาติกา ๑

ฆสนฺติ มญฺเญ มิตฺตานิ วาจาย น จ กมฺมุนา ฯ

มีบุรุษพวกหนึ่ง มีปกติเหมือนโคกระหายน้ำ ทำทีเหมือนจะกล้ำกลืนมิตรด้วยวาจา แต่ไม่ใช้ด้วยการงาน ไม่ควรคุ้นเคยในคนเช่นนั้น.

สุกฺขญฺชลิปคฺคหิตา วาจาย ปลิคุณฺฐิตา

มนุสฺสเผคฺคู นาสิเท ยสฺมึ นตฺถิ กตญฺญุตา ฯ

บุรุษพวกหนึ่ง เป็นคนชูมือเปล่า พัวพันอยู่ แต่ด้วยวาจาเป็นมนุษย์กระพี้ ไม่มีความกตัญญู ไม่ควรคุ้นเคยในคนเช่นนั้น.

น หิ อญฺโญญฺญจิตฺตานํ ๒ อิตฺถีนํ ปุริสาน วา

นานาวิกตฺวา สํสคฺคํ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ๓ ฯ

๑ สี. ยุ. โคปิปาสกชาติกา ฯ ๒ ม. อญฺญญฺญจิตฺตานํ ฯ ๓ ม. จ นาสฺมเส ฯ

บุคคลไม่ควรคุ้นเคยต่อหญิง หรือบุรุษ ผู้มีจิตกลับกลอก ไม่ทำความข้องเกี่ยวให้แจ้งชัด.

อนริยกมฺมอุกฺกนฺตํ ๑ อตฺเถตํ ๒ สพฺพฆาตินํ

นิสิตํว ปฏิจฺฉนฺนํ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ๓ ฯ

ไม่ควรคุ้นเคยกับบุคคลผู้หยั่งลงสู่กรรม อันไม่ประเสริฐ เป็นคนไม่แน่นอน กำจัดคนไม่เลือก เหมือนดาบที่เขาลับแล้วปกปิดไว้ ฉะนั้น.

มิตฺตวเสนิเธกจฺเจ ๔ สาขลฺเยน อเจตสา

วิวิเธหิ อุปายนฺติ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ฯ

คนบางพวกในโลกนี้ คอยเพ่งโทษ เข้าไปหาด้วยอุบายต่างๆ ด้วยคำพูดอันคมคายซึ่งไม่ตรงกับน้ำใจ ด้วยสามารถแห่งมิตรเทียม แม้คนเช่นนี้ ก็ไม่ควรคุ้นเคย.

อามิสํ วา ธนํ วาปิ ยตฺถ ปสฺสติ ตาทิโส

ทุพฺภึ กโรติ ทุมฺเมโธ ตญฺจ หนฺตฺวาน คจฺฉติ ฯ

คนมีปัญญาทรามเช่นนั้น พบเห็นอามิส หรือทรัพย์เข้า ณ ที่ใด ย่อมคิดประทุษร้าย และย่อมละทิ้งเพื่อนนั้นไป แม้คนเช่นนั้น ก็ไม่ควรคุ้นเคย.

มิตฺตรูเปน พหโว ฉนฺนา เสวนฺติ สตฺตโว

ชเห กาปุริเส เหเต กุกฺกุโฏ วิย เสนกํ ฯ

มีคนเป็นจำนวนมาก ที่ปลอมเป็นมิตรคบหา บุคคลพึงละบุรุษชั่วเหล่านั้นเสีย เหมือนไก่ละเหยี่ยว ฉะนั้น.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว น พุชฺฌติ

อมิตฺตวสมเนฺวติ ปจฺฉาว อนุตปฺปติ ฯ

อนึ่ง บุคคลใดไม่รู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นได้ฉับพลัน หลงไปตามอำนาจศัตรู บุคคลนั้น ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว นิโพธติ

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา กุกฺกุโฏ วิย เสนกา ฯ

ส่วนบุคคลใดรู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นได้ ฉับพลัน บุคคลนั้นย่อมพ้นจากความเบียดเบียนของศัตรู เหมือนไก่พ้นจากเหยี่ยว ฉะนั้น.

ตํ ตาทิสํ กูฏมิโวฑฺฑิตํ วเน

อธมฺมิกํ นิจฺจวิธํสการินํ

อารา วิวชฺเชยฺย นโร วิจกฺขโณ

เสนํ ยถา กุกฺกุโฏ วํสกานเนติ ฯ

กุกฺกุฏชาตกํ ทสมํ ฯ

___________

๑ ม. กมฺมโมกฺกนฺตํ ฯ ๒ ม. อเถตํ ฯ ๓ ม. จ นาสฺมเส ฯ เอวมุปริปิ ฯ

๔ มิตฺตรูเป อิเธกจฺเจติปิ ปาโฐ ฯ สี. ม. มิตฺตรูเปนิเธกจฺเจ ฯ

นรชนผู้มีปัญญาเครื่องพิจารณา ควรละเว้นบุคคลผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม มักทำการกำจัดอยู่เป็นนิตย์ ดังแร้วที่เขาดักไว้ในป่าเช่นนั้นเสียให้ห่างไกลเหมือนไก่ในป่าไผ่ละเว้นเหยี่ยว ฉะนั้น.

จบ กุกกุฏชาดกที่ ๑๐.