พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ทสกนิบาต
๑. จตุทวารชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๑๙–๑๓๒๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๖ ในทสกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
ทสกนิปาตชาตกํ
๑ จตุทฺวารชาตกํ
ทสกนิบาตชาดก
๑. จตุทวารชาดก
ว่าด้วยจักรกรดพัดบนศีรษะ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทสกนิบาต จตุทวารชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
จตุทฺวารมิทํ นครํ อายสํ ทฬฺหโตรณํ ๑
โอรุทฺธปฏิรุทฺโธสฺมิ กึ ปาปํ ปกตํ มยา ฯ
เมืองนี้มีประตู ๔ ประตู มีกำแพงมั่นคงล้วนแล้วไปด้วยเหล็กแดง ข้าพเจ้าถูกล้อมไว้ด้วยกำแพง ข้าพเจ้าได้ทำบาปอะไรไว้?
สพฺเพ อปิหิตา ทฺวารา โอรุทฺโธสฺมิ ยถา ทิโช
กิมาธิกรณํ ยกฺข จกฺกาภินิหโต อหํ ฯ
ประตูทั้งหมดจึงปิดแน่น ข้าพเจ้าถูกขังเหมือนนก ข้าแต่เทวดา เหตุเป็นมาอย่างไร ข้าพเจ้าจึงลูกจักรกรดพัดศีรษะ?
ลทฺธา สตสหสฺสานิ อติเรกานิ วีสติ
อนุกมฺปกานํ ญาตีนํ วจนํ สมฺมนากริ ฯ
ท่านได้ทรัพย์มากมายถึงสองล้านแล้ว มิได้ทำตามคำชอบของญาติทั้งหลายผู้เอ็นดู.
ลงฺฆึ สมุทฺทํ ปกฺขนฺทิ สาครํ อปฺปสิทฺธิยํ ๒
จตุพฺภิ อฏฺฐชฺฌคมา อฏฺฐาภิปิ จ โสฬส ฯ
ท่านแล่นเรือไปสู่สมุทรซึ่งอาจยังเรือให้โลดขึ้นได้ เป็นสาครมีสิทธิ์น้อยได้ประสบนางเวมานิกเปรต ๔ นาง จาก ๔ นางเป็น ๘ นาง จาก ๘นางเป็น ๑๖ นาง.
โสฬสาภิ จ พตฺตึส อตฺริจฺฉํ จกฺกมาสโท
อิจฺฉาหตสฺส โปสสฺส จกฺกํ ภมติ มตฺถเก ฯ
ถึงจะได้ประสบนางเวมานิกเปรตจาก ๑๖ นางเป็น ๓๒ นาง ก็ยังปรารถนายิ่งไปกว่านั้น จึงได้ประสบจักรนี้ จักรกรดย่อมพัดผันบนศีรษะของคนผู้ถูกความอยากครอบงำ.
อุปริ วิสาลํ ทุปฺปูรํ อิจฺฉาวิสตคามินํ ๓
เย จ ตํ อนุคิชฺฌนฺติ เต โหนฺติ จกฺกธาริโน ฯ
ความอยากเป็นของสูงใหญ่ไพศาล ยากที่จะให้เต็มได้ มักให้ถึงความวิบัติ ชนเหล่าใดย่อมยินดีไปตามความอยาก ชนเหล่านั้นต้องเป็นผู้ทรงจักรกรดไว้.
พหุภณฺฑํ อวหาย มคฺคํ อปฺปฏิเวกฺขิย
เยสํ เจตํ อสงฺขาตํ เต โหนฺติ จกฺกธาริโน ฯ
อนึ่ง ชนเหล่าใดละทิ้งสิ่งของมากมายเสีย ไม่พิจารณาหนทางให้ถ่องแท้ไม่ใคร่ครวญเหตุนั้นให้ถี่ถ้วน ชนเหล่านั้นต้องเป็นผู้ทรงจักรกรดไว้.
กมฺมํ สเมกฺเข วิปุลญฺจ โภคํ
อิจฺฉํ น เสเวยฺย อนตฺถสญฺหิตํ
กเรยฺย วากฺยํ อนุกมฺปกานํ
ตํ ตาทิสํ นาติวเตยฺย จกฺกํ ฯ
๑ ม. ทฬฺหปาการํ ฯ ๒ ม. อปฺปสิทฺธิกํ ฯ ๓ อฺปริ วิสาลา ทุปฺปูรา
อิจฺฉาวิปตฺติคามินีติปิ .. อิจฺฉาวิสฏคามินีติปิ ขายติ ฯ
ผู้ใดพึงพิจารณาถึงการงาน และโภคะอันไพบูลย์ ไม่ส้องเสพความอยากอันประกอบด้วยความฉิบหาย ทำตามถ้อยคำของผู้เอ็นดูทั้งหลาย ผู้เช่นนั้นไม่พึงถูกจักรกรดพัดผัน.
กีวจิรนฺนุ เม ยกฺข จกฺกํ สิรสิ ฐสฺสติ
กตี วสฺสสหสฺสานิ ตมฺเม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ
ข้าแต่เทวดา จักรกรดจักตั้งอยู่บนศีรษะของข้าพเจ้านานสักเท่าไรหนอสักกี่พันปี ข้าพเจ้าขอถามความนั้น ขอท่านได้โปรดบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด?
อติสโร อจฺจสโร ๑ มิตฺตวินฺท สุโณหิ เม
จกฺกนฺเต สิรสฺมิมาวิทฺธํ ๒ น ตํ ชีวํ ปโมกฺขสีติ ฯ
จตุทฺวารชาตกํ ปฐมํ ฯ
ดูกรมิตตวินทุกะ ท่านจงฟังเรา ท่านจะต้องทนทุกข์ทรมานไปอีกนานจักรกรดจะพัดผันอยู่บนศีรษะของท่าน เมื่อท่านยังมีชีวิตอยู่ จะพ้นจักรกรดนั้นไปไม่ได้.
จบ จตุทวารชาดกที่ ๑.
จบ ๑. จตุทวารชาดก