๒. ทุมเมธชาดก เล่ม ๒๗

๑๓. กุสนาฬิวรรค

๑. กุสนาฬิชาดก (๑๒๑)

ว่าด้วยประโยชน์ของการผูกมิตร

(รุกขเทวดากล่าวสรรเสริญมิตตธรรมของเทวดาโพธิสัตว์ว่า)

{๑๒๑} [๑๒๑] บุคคลจะเท่าเทียมกัน ดีกว่ากัน หรือด้อยกว่ากันก็ตาม ก็พึง สร้างมิตตธรรมกันไว้เถิด เพราะมิตรเหล่านั้นเมื่อความเสื่อม เกิดขึ้นก็พึงทำประโยชน์สูงสุดให้กันได้ เหมือนเราผู้ เป็นรุกขเทวดากับเทวดาที่สถิตอยู่ที่กอหญ้าคบหาเป็นมิตรกัน ฉะนั้น

๒. ทุมเมธชาดก (๑๒๒)

ว่าด้วยคนโง่ได้ยศไม่เป็นประโยชน์

(นายควาญช้างกราบทูลถึงเรื่องที่พญาช้างโพธิสัตว์ที่ประกอบด้วย บุญฤทธิ์ไม่สมควรเป็นพาหนะของคนปัญญาทรามแด่พระราชาแล้ว นั่งอยู่บนคอช้างกล่าวคาถานี้ว่า)

{๑๒๒} [๑๒๒] ผู้มีปัญญาทรามได้ยศมาแล้วย่อมประพฤติแต่สิ่งที่ไม่เป็น ประโยชน์แก่ตน ย่อมปฎิบัติเพื่อจะเบียดเบียนตนและคนอื่น

๓. นังคลีสชาดก (๑๒๓)

ว่าด้วยคนเขลาสำคัญนมเปรี้ยวว่าเป็นงอนไถ

(พระโพธิสัตว์ผู้เป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์กล่าวลักษณะคนเขลาที่รับ การศึกษาไม่ได้ว่า)

{๑๒๓} [๑๒๓] คนเขลาย่อมพูดคำที่ไม่ควรพูดทุกอย่างได้ในที่ทุกแห่ง เขาไม่รู้ จักทั้งนมเปรี้ยวและงอนไถ จึงมาสำคัญนมเปรี้ยวและนมสดว่า เป็นงอนไถ

๔. อัมพชาดก (๑๒๔)

ว่าด้วยผลมะม่วงที่ได้มาเพราะความพยายาม

(ฤๅษีโพธิสัตว์เห็นเหตุที่ฝูงสัตว์ป่าต่างช่วยกันขนผลมะม่วงเป็นต้นมา กองให้เหล่าฤๅษี ๕๐๐ ที่เป็นบริวารขบฉัน จึงกล่าวว่า){๑๒๔} [๑๒๔] เป็นชายชาติบัณฑิตพึงพยายามร่ำไป ไม่พึงท้อแท้ท่านจงดู ผลแห่งความพยายาม ผลมะม่วงที่ได้ขบฉันกันอยู่ก็ด้วยความ พยายามทั้งนั้น มิใช่ด้วยคำพูดอย่างนั้นอย่างนี้

๕. กฏาหกชาดก (๑๒๕)

ว่าด้วยมนต์ปรามทาสกฏาหกะผู้ชอบติอาหาร

(ธิดาเศรษฐีได้กล่าวตามที่ได้ศึกษามาจากสำนักโพธิสัตว์ว่า)

{๑๒๕} [๑๒๕] ผู้ที่ไปยังชนบทอื่นมักจะคุยโตมากท่านกฏาหกะเจ้านาย จะติดตามมาประทุษร้ายเอา เชิญท่านบริโภคอาหารเสียเถิด