พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๒
๒. มหาวัจฉเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ มหาวัจฉเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๒๓–๓๒๔
๒. ทุติยวรรค
๑. จูฬวัจฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความยินดีในธรรม
นัยว่า ท่านพระจูฬวัจฉเถระได้ภาษิตคาถาไว้อย่างนี้ว่า
{๑๔๘}[๑๑] ภิกษุผู้มีความปราโมทย์มากในธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงประกาศไว้แล้ว พึงบรรลุสันตบท ซึ่งเป็นที่เข้าไประงับสังขาร นำสุขมาให้ได้
๒. มหาว้จฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับไตรสิกขา
นัยว่า ท่านพระมหาวัจฉเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๔๙}[๑๒] ภิกษุมีกำลังปัญญา สมบูรณ์ด้วยศีลและวัตร มีจิตตั้งมั่น ยินดีในฌาน มีสติ บริโภคโภชนะตามมีตามได้ ปราศ จากราคะแล้ว พึงหวังแต่กาลเวลาที่จะปรินิพพานในศาสนานี้
- ๑ธรรมที่...ทรงประกาศไว้แล้ว ได้แก่ โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ หรือโลกุตตรธรรม ๙ ประการรวมถึงเทศนาธรรมที่ทรงแสดงเป็นอุบายเข้าถึงโพธิปักขิยธรรมและโลกุตตรธรรม (ขุ.เถร.อ. ๑/๘๔)
- ๒สันตบท ส่วนแห่งสภาวะที่สงบระงับ หมายถึงพระนิพพาน (ขุ.เถร.อ. ๑/๘๔)
- ๓สมบูรณ์ด้วยศีลและวัตร คำว่า ศีล โดยความหมายสูงสุด ได้แก่ ปาริสุทธิศีล ๔ คำว่า วัตร โดยควมหมายสูงสุด ได้แก่ ธรรมที่กำจัดกิเลส หรือธุดงควัตร ๑๓ (ขุ.เถร.อ. ๑/๘๖)
๓. วนวัจฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับรมณียสถาน
นัยว่า ท่านพระวนวัจฉเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๐}[๑๓] ภูเขาทั้งหลายมีสีเขียวดังเมฆ ดูรุจิเรขงามดี มีธารวารี เย็นใสสะอาด ดาดาษไปด้วยแมลงค่อมทอง ภูเขา เหล่านั้นย่อมทำให้เรารื่นรมย์ใจ
๔. วนวัจฉเถรสามเณรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการอยู่ป่า
นัยว่า สีวกสามเณรผู้เป็นศิษย์ของท่านพระวนวัจฉเถระได้ภาษิต คาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๑}[๑๔] พระอุปัชฌาย์ของเราได้กล่าวกะเราว่า‘ดูก่อนสีวกะ เราจะไปจากที่นี้ กายของเราอยู่ในบ้าน แต่ใจของเราไป อยู่ในป่า แม้นอนอยู่ เราก็จักไป ความขัดข้องในอะไร ๆ ย่อมไม่มีแก่ผู้รู้แจ้งชัด
- ๑แมลงค่อมทอง (อินทโคปกะ) ชื่อด้วงปีกแข็งชนิดหนึ่ง ลำตัวยาวประมาณ ๑ เซ็นติเมตร หัวยื่นออกไปเป็นงวงสั้น ๆ ตัวและปีกสืเขียวเหลือบทอง ทับเล็ก ก็เรียก (พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ หน้า ๑๗๘)
จบ ๒. มหาวัจฉเถรคาถา