พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๒
๗. ทาสกเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ ทาสกเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๒๖–๓๒๗
๖. เพลัฏฐสีสเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับวันคืน
นัยว่า ท่านพระเพลัฏฐสีสเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๓}[๑๖] โคอาชาไนยตัวงามเทียมไถแล้ว ย่อมลากไถไปได้โดย ไม่ลำบาก ฉันใด เมื่อเราได้ความสุขอันไม่เจือด้วยอามิส คืนและวันทั้งหลายย่อมผ่านพ้นเราไปโดยไม่ยาก ฉันนั้น
๗. ทาสกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความเกียจคร้าน
นัยว่า ท่านพระทาสกเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๔}[๑๗] เมื่อบุคคลรับประทานมากจึงมักง่วง สัปหงก นอนพลิกไปมา เหมือนสุกรใหญ่ที่เขาปรนปรือด้วยอาหาร ย่อมมึนซึมเข้าห้องนอนบ่อย ๆ
- ๑โคอาชาไนย หมายถึงโคแสนรู้คือมีความสามารถรู้เหตุที่ควรและไม่ควร ได้แก่ โคอุสภะ อนึ่ง สัตว์อาชาไนยมี ๓ ประเภท คือ โคอาชาไนย ม้าอาชาไนย และช้างอาชาไนย (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๐๒)
- ๒ความสุขอันไม่เจือด้วยอามิส หมายถึงความสุขที่เกิดจากผลสมาบัติที่สงบ ประณีต ไม่ระคนด้วยอามิส ๓ คือ อามิสคือกาม อามิสของชาวโลก และอามิสในวัฏฏะ (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๐๒)
- ๓คาถานี้มีความหมายว่า บุคคลที่มักง่วง กินจุ ชอบหลับไม่เลือกที่ ย่อมไม่สามารถมนสิการ ไตรลักษณ์คือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตาได้ เมื่อเป็นเช่นนั้น จึงชื่อว่ามึนซึมคือมีปัญญาถดถอย เข้าห้องนอน บ่อย ๆ คือไม่สามารถที่จะหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดได้เลย (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๐๔)
๘. สิงคาลปิตาเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับพุทธทายาท
นัยว่า ท่านพระสิงคาลปิตาเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๕}[๑๘] ภิกษุผู้อยู่ในป่าเภสกฬาวัน แผ่อัฏฐิกสัญญาไปตลอด แผ่นดินคืออัตภาพทั้งสิ้นนี้ จักได้เป็นทายาทของพระพุทธเจ้า เราเข้าใจว่าภิกษุนั้นจะละกามราคะได้โดยเร็วพลัน
๙. กุฬเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับหน้าที่บัณฑิต
นัยว่า ท่านพระกุฬเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๖}[๑๙] แท้จริง พวกคนไขนํ้าย่อมไขนํ้า พวกช่างศรย่อมดัดลูกศร พวกช่างถากย่อมถากไม้ พวกมีวัตรงามย่อมฝึกฝนตน
- ๑ป่าเภสกฬาวัน หมายถึงป่าที่ยักษ์ชื่อเภสกครอบครอง หรือป่าที่มีสิงสาราสัตว์ร้ายที่น่ากลัวอาศัย อยู่มากมาย (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๐๖)
- ๒อัฏฐิกสัญญา หมายถึงความกำหนดหมายความไม่งามแห่งร่างกายในซากศพที่ยังเหลือแต่ท่อนกระดูก หรือการเจริญกัมมัฏฐานที่พิจารณาท่อนกระดูกเป็นอารมณ์ (นัย ขุ.เถร.อ. ๑/๑๐๗)
- ๓พวกมีวัตรงามย่อมฝึกตน หมายถึงเหล่าคนที่มีปัญญาผู้มีข้อวัตรปฏิบัติดีงามด้วยคุณธรรมมีศีล เป็นต้นตามที่สมาทานไว้ เมื่อพยายามให้อริยมรรคมีโสดาปัตติมรรคเป็นต้นเกิดขึ้น ชื่อว่าย่อมฝึกตน (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๑๐)
จบ ๗. ทาสกเถรคาถา