๔. คิชฌชาดก เล่ม ๒๗

๓. สุสีมชาดก (๑๖๓)

ว่าด้วยพระเจ้าสุสีมะ

(ปุโรหิตโพธิสัตว์ทูลถามพระเจ้าสุสีมะถึงข่าวที่ได้ฟังมาว่า)

{๑๗๕} [๑๗๕] ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงพระนามว่าสุสีมะ ช้างดํามีงาขาว ประดับ ด้วยข่ายทองกว่า ๑๐๐ เชือกเศษเหล่านี้เป็นของพระองค์ พระองค์ทรงระลึกถึงพระจริยาวัตรที่พระบิดาและพระอัยยกาทรง ปฏิบัติมา จึงตรัสว่า ‘เราจะให้ช้างเหล่านั้นแก่พราหมณ์เหล่าอื่น’ ดังนี้ เป็นความจริงหรือ พระเจ้าข้า(พระเจ้าสุสีมะตรัสรับว่า)

{๑๗๖} [๑๗๖] ดูก่อนพ่อมาณพ ช้างดำมีงาขาว ประดับด้วยข่ายทองประมาณ ๑๐๐ เชือกเหล่านี้เป็นของเรา เราระลึกถึงพระจริยาวัตรที่พระบิดาและพระอัยยกาทรงปฏิบัติมา จึงพูดว่า ‘เราจะให้ช้างเหล่านั้น แก่พราหมณ์เหล่าอื่น’ ดังนี้ เป็นความจริง

๔. คิชฌชาดก (๑๖๔)

ว่าด้วยสายตาแร้ง

(พระเจ้าพรหมทัตตรัสถามพญาแร้งโพธิสัตว์ว่า)

{๑๗๗} [๑๗๗] ว่ากันว่าแร้งย่อมเห็นซากศพได้ไกลถึง ๑๐๐ โยชน์เหตุไร แม้มาใกล้ข่ายและบ่วงแล้ว ท่านก็ยังไม่รู้สึกเล่า

(พญาแร้งโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๗๘} [๑๗๘] เมื่อใด จะมีความเสื่อม สัตว์ถึงคราวจะสิ้นชีวิต เมื่อนั้น แม้จะมาใกล้ข่ายและบ่วง ก็ไม่รู้สึกตัว

๕. นกุลชาดก (๑๖๕)

ว่าด้วยพังพอนไม่วางใจมิตร

(ฤๅษีโพธิสัตว์เห็นพังพอนกลับมา จึงกล่าวว่า)

{๑๗๙} [๑๗๙] ดูก่อนพังพอน ท่านได้ทำมิตรภาพกับงูผู้เป็นศัตรูแล้ว ไฉนจึง ยังนอนแยกเขี้ยวอยู่อีกเล่า ภัยที่ไหนจะมาถึงแก่ท่านอีก(พังพอนกล่าวว่า)

{๑๘๐} [๑๘๐]บุคคลพึงระแวงในศัตรูไว้ แม้ในมิตรก็ไม่ควรวางใจ ภัยที่เกิดจากสิ่งที่คิดว่าไม่มีภัยย่อมตัดถึงโคนรากทีเดียว

๖. อุปสาฬหกชาดก (๑๖๖)

ว่าด้วยคุณธรรมที่ไม่ตายไปจากโลก

(พราหมณ์โพธิสัตว์พยากรณ์ปัญหาของมาณพแล้วกล่าวว่า)

{๑๘๑} [๑๘๑] พราหมณ์ชื่อว่าอุปสาฬหกะทั้งหลายถูกเผามาในประเทศนี้ประมาณ ๑๔,๐๐๐ คนแล้ว ไม่มีสถานที่ใดในโลกที่ไม่เคยมีคนตาย{๑๘๒} [๑๘๒] สัจจะ ๑ ธรรม ๑ อหิงสา ๑ สัญญมะ ๑ ทมะ ๑ มีอยู่ในบุคคลใด พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมคบหาบุคคลนั้น คุณธรรมดังกล่าวนี้แลชื่อว่า ‘อนามตธรรม ’ ในโลก