๕. โรหนมิคชาดก เล่ม ๒๗

(พระราชาทรงชื่นชมยินดีต่อการตอบปัญหา จึงตรัสว่า)

{๒๑๐๓} [๒๓๒๑] ดูก่อนมโหสธผู้เห็นธรรมสิ้นเชิงเราได้ถามปัญหาข้อใดกะเจ้า เจ้าได้ประกาศปัญหาข้อนั้นแก่เราแล้วเรายินดีด้วยการแก้ปัญหาของเจ้า เราให้โค ๑,๐๐๐ โคอุสภราช ช้าง รถเทียม ด้วยม้าอาชาไนย ๑๐ คัน และบ้านส่วย ๑๖ ตำบลแก่เจ้า

๕. โรหนมิคชาดก (๕๐๑)

ว่าด้วยความรักในสายเลือด

(พญาเนื้อโรหนะโพธิสัตว์ติดบ่วงอยู่จึงกล่าวกะเนื้อจิตตกะผู้เป็นน้องว่า)

{๒๑๐๔} [๒๓๒๒] ดูก่อนน้องจิตตกะฝูงเนื้อเหล่านั้นกลัวความตายจึงพากันหนีกลับไป ถึงเธอก็จงไปเถิด อย่าห่วงใยพี่เลย เนื้อทั้งหลายจักมีชีวิตอยู่กับเธอ

(เนื้อจิตตกะกล่าวว่า)

{๒๑๐๕} [๒๓๒๓] พี่โรหนะ ฉันจะไม่ไป ถึงใครจะคร่าเอาหัวใจของฉันไป ฉันก็จักไม่ทิ้งพี่ไป ฉันจักยอมทิ้งชีวิตไว้ในที่นี่

(พญาเนื้อโรหนะโพธิสัตว์กล่าวว่า)

[๒๓๒๔] ก็มารดาบิดาทั้งสองของเราซึ่งท่านตาบอดนั้นเมื่อไม่มีผู้นำ จักต้องตายแน่ เธอจงไปเถิด อย่าห่วงใยพี่เลย เนื้อทั้งหลาย จักมีชีวิตอยู่กับเธอ

(เนื้อจิตตกะกล่าวว่า)

[๒๓๒๕] พี่โรหนะ ฉันจะไม่ไป ถึงใครจะมาคร่าเอาหัวใจของฉันไป ฉันจักไม่ทิ้งพี่ผู้ถูกมัดไป ฉันจักยอมทิ้งชีวิตไว้ในที่นี้(พญาเนื้อโรหนะโพธิสัตว์กล่าวกะเนื้อสุตนาผู้เป็นน้องว่า)

{๒๑๐๖} [๒๓๒๖] เธอมีขวัญอ่อน จงหนีไปเสียเถิด พี่ติดอยู่ในบ่วงที่ผูกติดกับหลักเหล็ก เธอจงไปเถิด อย่าห่วงใยพี่เลย เนื้อทั้งหลายจักมี ชีวิตอยู่กับเธอ(นางเนื้อสุตนากล่าวว่า)

{๒๑๐๗} [๒๓๒๗] พี่โรหนะ ฉันจะไม่ไป ถึงใครจะมาคร่าเอาหัวใจของฉันไป ฉันจักไม่ทิ้งพี่ ฉันจักยอมทิ้งชีวิตไว้ในที่นี้(พญาเนื้อโรหนะโพธิสัตว์กล่าวว่า)

[๒๓๒๘] ก็มารดาบิดาทั้งสองของเราซึ่งท่านตาบอดนั้นเมื่อไม่มีผู้นำ จักต้องตายแน่ เธอจงไปเถิด อย่าห่วงใยพี่เลย เนื้อทั้งหลาย จักมีชีวิตอยู่กับเธอ(นางเนื้อสุตนากล่าวว่า)

[๒๓๒๙] พี่โรหนะ ฉันจะไม่ไป ถึงใครจะมาคร่าเอาหัวใจของฉันไป ฉัน จักไม่ทิ้งพี่ผู้ถูกมัดไป ฉันจักยอมทิ้งชีวิตไว้ในที่นี้(พญาเนื้อโรหนะโพธิสัตว์เห็นนายพรานกําลังเดินมาจึงกล่าวว่า)

{๒๑๐๘} [๒๓๓๐] นายพรานคนที่จะฆ่าเราด้วยลูกศรหรือหอกซึ่งเป็นคนโหดร้าย กำลังถืออาวุธเดินมาบัดนี้

{๒๑๐๙} [๒๓๓๑] นางเนื้อสุตนานั้นถูกความกลัวบีบคั้นคุกคามหนีไปครู่หนึ่ง แล้วก็ย้อนกลับเข้ามาหาความตาย ถึงนางจะมีขวัญอ่อน แต่ ก็ได้ทำสิ่งที่ทำได้แสนยาก(นายพรานถามเนื้อทั้งสองที่ไม่ยอมหนีไป)

{๒๑๑๐} [๒๓๓๒] เนื้อทั้งสองนี้เป็นอะไรกับเจ้าหนอพ้นไปได้แล้วยังหวนกลับ เข้ามาหาเจ้าที่ติดบ่วงอยู่อีก ไม่ปรารถนาจะทิ้งเจ้าไปแม้เพราะ เหตุแห่งชีวิต(พญาเนื้อโรหนะโพธิสัตว์ตอบนายพรานว่า)

[๒๓๓๓] ข้าแต่นายพราน เนื้อทั้งสองนี้เป็นน้องชายน้องสาวของข้าพเจ้า ร่วมท้องมารดาเดียวกันมาจึงไม่ปรารถนาทอดทิ้งข้าพเจ้าไป แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต(เนื้อจิตตกะทราบว่านายพรานมีจิตอ่อนโยน จึงกล่าวว่า)

{๒๑๑๑} [๒๓๓๔] ข้าแต่นายพรานมารดาบิดาทั้งสองของพวกเราท่านตาบอด เมื่อไม่มีผู้นำ จักต้องตายแน่ โปรดให้ชีวิตแก่เราทั้งห้าด้วยเถิด โปรดปล่อยพี่ชายด้วยเถิด

(นายพรานได้ฟังดังนั้นก็เลื่อมใส จึงปลอบใจว่า)

{๒๑๑๒} [๒๓๓๕] ข้าพเจ้าจะปล่อยเนื้อที่เลี้ยงมารดาบิดาไป ขอให้มารดาบิดาจง ได้พบพญาเนื้อที่หลุดจากบ่วงได้แล้วชื่นชมยินดีกันเถิด(เนื้อจิตตกะจึงอนุโมทนาต่อนายพรานว่า)

{๒๑๑๓} [๒๓๓๖] ข้าแต่นายพราน ถึงท่านก็จงยินดีเพลิดเพลินกับพวกญาติทั้งปวง เหมือนข้าพเจ้าเห็นพญาเนื้อที่หลุดจากบ่วงมาได้แล้วชื่นชม ยินดีในวันนี้เถิด

(พ่อเนื้อแม่เนื้อถามว่า)

{๒๑๑๔} [๒๓๓๗] ดูก่อนลูกรัก เมื่อชีวิตเข้าไปใกล้ความตายแล้ว เจ้าหลุดมาได้ อย่างไร ไฉนนายพรานจึงได้ปล่อยจากบ่วงเหล็กมาเล่า(พญาเนื้อโรหนะโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๒๑๑๕} [๒๓๓๘] น้องจิตตกะกล่าววาจาไพเราะหูเป็นที่จับอกจับใจดื่มด่ำ ในหทัย ช่วยลูกให้หลุดมาได้ด้วยวาจาสุภาษิต{๒๑๑๖} [๒๓๓๙] น้องสุตนาได้กล่าววาจาไพเราะหูเป็นที่จับอกจับใจ ดื่มดํ่าในหทัย ช่วยลูกให้หลุดมาได้ด้วยวาจาสุภาษิต[๒๓๔๐] นายพรานได้ฟังวาจาไพเราะหู เป็นที่จับอกจับใจ ดื่มด่ำในหทัย ได้ฟังวาจาสุภาษิตจงได้ปล่อยลูกมา(พ่อเนื้อแม่เนื้อให้พรนายพรานว่า)

{๒๑๑๗} [๒๓๔๑] พวกเราได้เห็นลูกโรหนะมาได้แล้วย่อมชื่นชมยินดีในวันนี้ ฉันใด ขอให้นายพรานพร้อมทั้งบุตรและภรรยาก็จงมีความชื่นชมยินดี ฉันนั้นเถิด(พระราชาตรัสถามนายพรานผู้มาเข้าเฝ้าว่า)

[๒๓๔๒] ดูก่อนนายพรานเจ้าได้พูดไว้ว่าจะนำเอาเนื้อและหนังมามิใช่ หรือ เออก็เหตุใดเล่าเจ้าจึงไม่นำเนื้อและหนังมา(นายพรานกราบทูลว่า)

{๒๑๑๘} [๒๓๔๓] พญาเนื้อนั้นได้มาติดบ่วงเหล็กถึงมือแล้ว แต่มีเนื้ออีก ๒ ตัว รอดไปได้แล้วยังหวนกลับมาหาพญาเนื้อนั้นอีก

{๒๑๑๙} [๒๓๔๔] ข้าพระองค์ได้เกิดความสังเวชใจ ความอัศจรรย์ใจ ขนพองสยองเกล้าว่า ‘ถ้าเราฆ่าเนื้อตัวนี้ เราจักต้องสละชีวิตในวันนี้’(พระราชาตรัสถามว่า)

{๒๑๒๐} [๒๓๔๕] ดูก่อนนายพรานเนื้อเหล่านั้นเป็นเช่นไรเป็นเนื้อมีธรรม อย่างไร มีสีสันอย่างไร มีศีลอย่างไร ท่านจึงได้สรรเสริญ เนื้อเหล่านั้นนัก(นายพรานกราบทูลว่า)

{๒๑๒๑} [๒๓๔๖] เนื้อเหล่านั้นมีเขาขาว ขนสะอาด มีหนังเปรียบเหมือนทอง เท้าแดง ตาสุกใส เป็นที่น่ารื่นรมย์ใจ

{๒๑๒๒} [๒๓๔๗] ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพเนื้อเหล่านั้นเป็นเช่นนี้ เป็น เนื้อมีธรรมเช่นนี้ เป็นเนื้อเลี้ยงบิดามารดา ข้าพระพุทธเจ้า จึงมิได้นำพญาเนื้อนั้นมาถวายพระองค์ พระเจ้าข้า(พระราชาทรงพอพระทัย ตรัสปูนบำเหน็จแก่นายพรานว่า)

{๒๑๒๓} [๒๓๔๘] ดูก่อนนายพราน เราให้ทอง ๑๐๐ แท่ง กุณฑลแก้วมณีอันมี ค่ามาก เตียง ๔ เหลี่ยมมีสีคล้ายดอกผักตบ

[๒๓๔๙] และภรรยาผู้มีรูปร่างเหมือนกัน ๒ คนกับโค ๑๐๐ ตัวแก่ท่าน เราจักปกครองราชสมบัติโดยธรรมท่านเป็นผู้มีอุปการะแก่เรามาก

[๒๓๕๐] ดูก่อนนายพราน ท่านจงเลี้ยงดูบุตรและภรรยาด้วยกสิกรรม พาณิชกรรมการให้กู้หนี้และด้วยการแสวงหาอันเป็นสัมมาชีพเถิด อย่าได้ทำบาปอีกเลย

๖. หังสชาดก (๕๐๒)

ว่าด้วยหงส์สุมุขะผู้ภักดี

(พญาหงส์ธตรัฏฐะโพธิสัตว์หวังลองใจหงส์สุมุขะ จึงกล่าวว่า)

{๒๑๒๔} [๒๓๕๑] หงส์เหล่านี้ถูกภัยคุกคามแล้วพากันบินหนีไปหมด ดูก่อนสุมุขะ ผู้มีขนเหลือง มีผิวพรรณดังทอง ท่านก็จงบินหนีไปตามความปรารถนาเถิด

[๒๓๕๒] หมู่ญาติทั้งหลายพากันทิ้งเราให้ติดอยู่ในบ่วงผู้เดียว หนีกันไปหมด ไม่ห่วงใยเลย ท่านผู้เดียวจะมาห่วงอยู่ทำไม

[๒๓๕๓] ดูก่อนสุมุขะผู้ประเสริฐกว่าหงส์ทั้งหลายท่านควรจะบินหนี เอาตัวรอดไปเสีย เพราะความเป็นสหายในเราผู้ติดบ่วงย่อมไม่มี ท่านอย่าทำความเพียรเพื่อความไม่มีทุกข์ให้เสียไปเลยจงรีบ บินหนีไปตามความปรารถนาเถิด(หงส์สุมุขะผู้เป็นเสนาบดีกล่าวว่า)

{๒๑๒๕} [๒๓๕๔] ข้าแต่ธตรฐมหาราชข้าพระองค์จักไม่ทิ้งพระองค์ไปด้วยคิด ว่ามีความทุกข์รออยู่ข้างหน้าความเป็นหรือความตายของ ข้าพระองค์จักมีพร้อมกับพระองค์

(พญาหงส์ธตรัฏฐะกล่าวว่า)

{๒๑๒๖} [๒๓๕๕] ดูก่อนสุขุมะคำที่ท่านกล่าวมานั้นเป็นคำดีงามของอารยชน แท้จริงเราเมื่อจะทดลองท่านดู จึงได้พูดกะท่านว่าจงบินหนี เอาตัวรอดไปเสีย