๕. โรหนมิคชาดก เล่ม ๒๗

เอเต ยูถา ปติยนฺติ ภีตา มรณสฺส (๑) จิตฺตก

คจฺฉ ตุวํปิ มากงฺขิ ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

พ่อจิตตกะ ฝูงเนื้อเหล่านั้นกลัวตายจึงพากันหลบหนีไป

ถึงเจ้าก็จงหนีไปเถิด อย่าห่วงใยพี่เลย

ฝูงเนื้อเหล่านั้นจักมีชีวิตอยู่ร่วมกับเจ้า

(เนื้อจิตตกะตอบว่า)

นาหํ โรหณ (๑) คจฺฉามิ หทยํ เม อวกสฺสติ

น ตํ อหํ ชหิสฺสามิ อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

พี่โรหณะ ฉันไม่ไป ถึงใครจักควักดวงใจฉันไป

ฉันก็จักไม่ละทิ้งพี่ไป ฉันจักสละชีวิตทิ้งไว้ ณ ที่นี่

(พญาเนื้อโรหณะกล่าวว่า)

เต หิ นูน มริสฺสนฺติ อนฺธา อปริณายกา

คจฺฉ ตุวํปิ มากงฺขิ ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

ก็บิดามารดาผู้ตาบอดของพวกเรา

ท่านทั้ง ๒ นั้นไม่มีผู้นำจักต้องตายแน่

ถึงเจ้าก็จงหนีไปเถิด อย่าห่วงใยพี่เลย

ท่านทั้ง ๒ นั้นจักมีชีวิตอยู่ร่วมกับเจ้า

(เนื้อจิตตกะกล่าวว่า)

นาหํ โรหณ คจฺฉามิ หทยํ เม อวกสฺสติ

น ตํ พทฺธํ ชหิสฺสามิ อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

พี่โรหณะ ฉันไม่ไป ถึงใครจักควักดวงใจฉันไป

ฉันก็จักไม่ละทิ้งพี่ผู้ติดบ่วงไป ฉันจักสละชีวิตทิ้งไว้ ณ ที่นี่

(พระโพธิสัตว์โรหณะเห็นน้องสุตนากลับมา จึงกล่าวว่า)

คจฺฉ ภีรุ ปลายสฺสุ กูเฏ พทฺโธสฺมิ อายเส

คจฺฉ ตุวํปิ มากงฺขิ ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

หนีไปเถิด น้องหญิงผู้มีความกลัว เจ้าจงหนีไป

พี่ติดบ่วงที่ล่ามติดกับเหล็ก ถึงเจ้าก็จงหนีไปเถิด

อย่าห่วงใยพี่เลย ฝูงเนื้อเหล่านั้นจักมีชีวิตอยู่ร่วมกับเจ้า

(เนื้อสุตนากล่าวว่า)

นาหํ โรหณ คจฺฉามิ หทยํ เม อวกสฺสติ

น ตํ อหํ ชหิสฺสามิ อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

พี่โรหณะ ฉันไม่ไป ถึงใครจักควักดวงใจฉันไป

ฉันก็จักไม่ละทิ้งพี่ไป ฉันจักสละชีวิตทิ้งไว้ ณ ที่นี่

(พญาเนื้อโพธิสัตว์โรหณะกล่าวว่า)

เต หิ นูน มริสฺสนฺติ อนฺธา อปริณายกา

คจฺฉ ตุวํปิ มากงฺขิ ชีวิสฺสนฺติ ตยา สห.

ก็บิดามารดาผู้ตาบอดของพวกเรา

ท่านทั้ง ๒ นั้นไม่มีผู้นำจักต้องตายแน่

ถึงเจ้าก็จงหนีไปเถิด อย่าห่วงใยพี่เลย

ท่านทั้ง ๒ นั้นจักมีชีวิตอยู่ร่วมกับเจ้า

(เนื้อสุตนาตอบว่า)

นาหํ โรหณ คจฺฉามิ หทยํ เม อวกสฺสติ

น ตํ พทฺธํ ชหิสฺสามิ อิธ หิสฺสามิ ชีวิตํ.

พี่โรหณะ ฉันไม่ไป ถึงใครจักควักดวงใจฉันไป

ฉันก็จักไม่ละทิ้งพี่ผู้ติดบ่วงไป ฉันจักสละชีวิตทิ้งไว้ ณ ที่นี่

(พญาเนื้อโพธิสัตว์โรหณะเห็นนายพรานกำลังเดินมา จึงกล่าวว่า)

อยํ โส ลุทฺทโก เอติ ลุทฺทรูโป สหาวุโธ

โย โน วธิสฺสติ อชฺช อุสุนา สตฺติยามปิ. (๑)

นั่นไง นายพรานผู้โหดร้ายพร้อมทั้งอาวุธ

ผู้จักใช้ลูกศรหรือหอกฆ่าพวกเราในวันนี้กำลังเดินมา

(พระศาสดาทรงประกาศข้อความนั้นว่า)

สา มุหุตฺตํ ปลายิตฺวา ภยฏฺฏา (๑) ภยตชฺชิตา

สุทุกฺกรํ อกรา ภีรุ มรณายูปนิวตฺตถ.

นางลูกเนื้อนั้น ถูกภัยบีบคั้นคุกคามวิ่งหนีไปครู่หนึ่ง

ถึงจะมีความกลัวแต่ก็ได้ทำสิ่งที่ทำได้แสนยาก

ได้กลับมาเผชิญหน้าต่อความตาย

(นายพรานถามเหตุผลที่เนื้อ ๒ ตัวเป็นอะไรกับพญาเนื้อว่า)

กินฺนุ เตเม มิคา โหนฺติ มุตฺตา พทฺธํ อุปาสเร

น ตํ จชิตุมิจฺฉนฺติ ชีวิตสฺสาปิ การณา.

เนื้อทั้ง ๒ นี้เป็นอะไรกับเจ้าหนอ

พ้นไปแล้วยังกลับมาหาเจ้าผู้ติดบ่วงอีก

พวกเขาไม่ปรารถนาจะทิ้งเจ้าไปแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต

เนื้อทั้ง ๒ นี้เป็นอะไรกับเจ้าหนอ

พ้นไปแล้วยังกลับมาหาเจ้าผู้ติดบ่วงอีก

พวกเขาไม่ปรารถนาจะทิ้งเจ้าไปแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต

(ลำดับนั้น พระโพธิสัตว์ได้บอกแก่นายพรานนั้นว่า)

ภาตโร โหนฺติ เม ลุทฺท โสทริยา เอกมาตุกา

น มํ จชิตุมิจฺฉนฺติ ชีวิตสฺสาปิ การณา.

นายพราน เขาทั้ง ๒ เป็นพี่น้อง

ร่วมท้องมารดาเดียวกันกับข้าพเจ้า

พวกเขาจึงไม่ปรารถนาจะทิ้งข้าพเจ้าไปแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต

(พญาเนื้อจิตตกะรู้ว่านายพรานมีจิตอ่อนโยนจึงกล่าวเหตุผลต่าง ๆ ว่า)

เต หิ นูน มริสฺสนฺติ อนฺธา อปริณายกา

ปญฺจนฺนํ ชีวิตํ เทหิ ภาตรํ มุญฺจ ลุทฺทก.

ก็บิดามารดาผู้ตาบอดของพวกเรา

ท่านทั้ง ๒ นั้นไม่มีผู้นำจักต้องตายแน่

ขอท่านจงให้ชีวิตแก่พวกเราทั้ง ๕

โปรดปล่อยพี่ชายของพวกเราเถิด พ่อพราน

(นายพรานนั้นฟังธรรมของเนื้อจิตตกะแล้วมีจิตเลื่อมใส จึงกล่าวปลอบโยนว่า)

โส โว อหํ ปโมกฺขามิ มาตาเปติภรํ มิคํ

นนฺทนฺตุ มาตาปิตโร มุตฺตํ ทิสฺวา มหามิคํ.

เรานั้นจะปล่อยเนื้อที่เลี้ยงบิดามารดา

ขอบิดามารดาของพวกเจ้าจงรื่นเริงบันเทิงใจ

เพราะได้เห็นพญาเนื้อหลุดพ้นจากบ่วงแล้วเถิด

(เนื้อจิตตกะพบพระโพธิสัตว์แล้วดีใจจึงอนุโมทนาแก่นายพรานว่า)

เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ สห สพฺเพหิ ญาติภิ

ยถาหมชฺช นนฺทามิ มุตฺตํ ทิสฺวา มหามิคํ.

นายพราน วันนี้ข้าพเจ้าเห็นพญาเนื้อ

พ้นจากอันตรายแล้วย่อมร่าเริงฉันใด

ขอท่านพร้อมกับญาติทั้งหมดจงร่าเริงฉันนั้นเถิด

(บิดามารดาถามถึงเหตุที่พญาเนื้อโรหณะหลุดจากบ่วงว่า)

กถํ ตฺวํ ปโมกฺโข อาสิ อุปนีตสฺมิ ชีวิเต

กถํ ปุตฺต อโมเจสิ กูฏปสมฺห ลุทฺทโก.

เมื่อชีวิตเข้ามาใกล้ความตาย เจ้าหลุดพ้นมาได้อย่างไร

ลูกรัก ทำไมนายพรานจึงได้ปลดปล่อยเจ้าออกจากบ่วงเสียเล่า

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

ภณํ กณฺณสุขํ วาจํ หทยงฺคํ หทยสฺสิตํ

สุภาสิตาหิ วาจาหิ จิตฺตโก มํ อโมจยิ.

น้องจิตตกะ เมื่อกล่าววาจาอันไพเราะหู จับจิตจับใจ

ซาบซึ้งตรึงใจ ช่วยให้ลูกหลุดพ้นมาได้ด้วยวาจาสุภาษิต

ภณํ กณฺณสุขํ วาจํ หทยงฺคํ หทยสฺสิตํ

สุภาสิตาหิ วาจาหิ สุตนา มํ อโมจยิ.

น้องสุตนา เมื่อกล่าววาจาอันไพเราะหู จับจิตจับใจ

ซาบซึ้งตรึงใจ ช่วยให้ลูกหลุดพ้นมาได้ด้วยวาจาสุภาษิต

สุตฺวา กณฺณสุขํ วาจํ หทยงฺคํ หทยสฺสิตํ

สุภาสิตานิ สุตฺวาน ลุทฺทโก มํ อโมจยิ.

เพราะฟังวาจาไพเราะหู จับจิตจับใจ ซาบซึ้งตรึงใจ

และเพราะได้ฟังวาจาสุภาษิต นายพรานจึงได้ปล่อยลูกมา

(บิดามารดาอนุโมทนาต่อนายพรานว่า)

เอวํ อานนฺทิโต โหตุ สห ทาเรหิ ลุทฺทโก

ยถา มยชฺช นนฺทาม ทิสฺวา โรหณมาคตํ.

ขอให้นายพรานจงรื่นเริงบันเทิงใจพร้อมกับบุตรและภรรยา

เหมือนพวกเรารื่นเริงบันเทิงใจในวันนี้

เพราะได้เห็นพ่อโรหณะกลับมา

(พระราชาทรงเห็นนายพรานมาเฝ้า จึงตรัสว่า)

นนุ ตฺวํ อวจ ลุทฺท มิคจมฺมานิ อาหรึ

อถ เกน นุ วณฺเณน มิคจมฺมานิ นาหริ.

นายพราน เจ้าได้กล่าวไว้แล้วว่า

จักนำตัวเนื้อหรือหนังมามิใช่หรือ

ก็เพราะเหตุอะไรเล่า เจ้าจึงไม่นำตัวเนื้อหรือหนังมาเลย

(นายพรานกราบทูลว่า)

อาคมา เจว หตฺถตฺถํ กูฏปาสญฺจ โส มิโค

อพชฺฌิ ตํ มิคราชํ ตญฺจ มุตฺตา อุปาสเร.

พญาเนื้อได้มาสู่เงื้อมมือและได้ติดบ่วงแล้ว

แต่เนื้อที่ไม่ติดบ่วง ๒ ตัวได้เข้ามาหาพญาเนื้อนั้น

ตสฺส เม อหุ สํเวโค อพฺภูโต โลมหํสโน

อิมญฺจาหํ มิคํ หญฺเญ อชฺช หิสฺสามิ ชีวิตํ.

ข้าพระองค์นั้นได้มีความสังเวช

ขนพองสยองเกล้า ไม่เคยเป็นมาก่อนว่า

ถ้าเราฆ่าเนื้อตัวนี้ เราจักเสียชีวิตในวันนี้

(พระราชาทรงสดับดังนั้นแล้ว ตรัสว่า)

กีทิสา เต มิคา ลุทฺท กีทิสา ธมฺมิกา มิคา

กถํวณฺณา กถํสีลา พาฬฺหํ โข เน ปสํสสิ.

นายพราน เนื้อเหล่านั้นเป็นเช่นไร มีธรรมเช่นไร

มีสีสันอย่างไร มีปกติอย่างไร

เจ้าจึงสรรเสริญพวกมันเสียหนักหนา

(นายพรานกราบทูลว่า)

โอทาตสิงฺคา สุจิวาฬา ชาตรูปตจูปมา

ปาทา โลหิตกา เตสํ อญฺชิตกฺขา มโนรมา.

เนื้อเหล่านั้นมีเขาสีขาว ขนหางสะอาด

ผิวหนังประดุจทองคำ

เท้าแดง ดวงตาเยิ้ม เป็นที่น่ารื่นรมย์ใจ

(นายพรานประกาศสีกายของเนื้อเหล่านั้นว่า)

เอทิสา เต มิคา เทว เอทิสา ธมฺมิกา มิคา

มาตาเปติภรา เทว น เต โส อภิหาริยึ. (๑)

ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ เนื้อเหล่านั้นเป็นเช่นนี้

มีธรรมเช่นนี้ เป็นผู้เลี้ยงดูบิดามารดา

ขอเดชะ ข้าพระพุทธเจ้าจึงมิได้นำมาถวายพระองค์

(พระราชาทรงพอพระทัยแล้วทรงรับสั่งปูนบำเหน็จชุบเลี้ยงบุตรนายพรานด้วยยศ ใหญ่โดยตรัสว่า)

ทมฺมิ นิกฺขสตํ ลุทฺท ถูลญฺจ มณิกุณฺฑลํ

จตุรสฺสญฺจ (๑) ปลฺลงฺกํ อุมาปุปฺผสิรินฺนิภํ. (๒)

พ่อพราน เราจะให้ทองคำแก่ท่าน ๑๐๐ แท่ง

ต่างหูแก้วมณีที่มีค่ามาก และบัลลังก์ ๔ เหลี่ยม

มีสีอันเป็นสิริคล้ายดอกสามหาว

เทฺว จ สาทิสิโย ภริยา อุสภญฺจ ควํ สตํ

ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสฺสํ พหุกาโร เมสิ ลุทฺทก.

ภรรยาที่เหมาะสมกัน ๒ คน และโคอุสภะอีก ๑๐๐ ตัว

เราจักครอบครองราชสมบัติโดยธรรม

พ่อพราน ท่านมีอุปการะแก่เรามาก

กสิวณิชฺชา อิณทานํ อุญฺฉาจริยา จ ลุทฺทก

เอเตน ทารํ โปเสหิ มา ปาปํ อกริ (๑) ปุนาติ.

โรหณมิคชาตกํ (๒) ปญฺจมํ.

พ่อพราน ท่านจงเลี้ยงดูภรรยาด้วยกสิกรรม พาณิชกรรม

การให้กู้หนี้ และการเที่ยวแสวงหาโดยธรรมเถิด

อย่าได้กระทำบาปอีกเลย

โรหณมิคชาดกที่ ๕ จบ