พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · มหานิบาต
๗. จันทกุมาร เล่ม ๒๘
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๗๕–๘๓๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในมหานิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๗ จนฺทกุมารชาตกํ ๔
๗. จันทกุมาร
พระจันทกุมาร ทรงบำเพ็ญขันติบารมี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต จันทกุมาร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๘)
ราชาสิ ลุทฺทกกมฺโม
เอกราชา ปุปฺผวติตายํ ๕
โส ปุจฺฉิ พฺรหฺมพนฺธุํ
ขณฺฑหาลํ ปุโรหิตํ มุฬฺหํ
สคฺคานมคฺคมาจิกฺข ๖
ตฺวมสิ พฺราหฺมณ ธมฺมวินยกุสโล
ยถา อิโต วชนฺติ สุคตึ
นรา ปุญฺญานิ กตฺวาน ฯ
พระราชาพระนามว่าเอกราช เป็นผู้มีกรรมอันหยาบช้า อยู่ในพระนครปุบผวดี ท้าวเธอตรัสถามขัณฑหาลปุโลหิต ผู้เป็นเผ่าพันธุ์พราหมณ์ เป็นคนหลงว่า ดูกรพราหมณ์ ท่านเป็นผู้ฉลาดในธรรมวินัย ขอจงบอกทางสวรรค์แก่เราเหมือนอย่างนรชนทำบุญแล้วไปจากภพนี้สู่คติภพ ฉะนั้นเถิด.
อติทานํ ททตฺวาน ๗
อวชฺเฌ เทว ฆาเตตฺวา
เอวํ วชนฺติ สุคตึ
นรา ปุญฺญานิ กตฺวาน ฯ
๑ ม. อีสํ ฯ สี. ยุ. อีโส ขคฺคํว ฯ ๒ ม. จิตฺตสิพฺพนา ฯ ๓ ม. ธตรฏฺฐา หิ
เต นาคา ฯ ๔ สี. ยุ. ขณฺฑหาลชาตกํ ฯ ๕ ม. ปุปผวตียา ฯ ๖ สี. ยุ.
สคฺคมคฺคมาจิกฺข ฯ ๗ ม. ททิตฺวาน ฯ
ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ นรชนให้แล้วซึ่งทานอันล่วงล้ำทาน ฆ่าแล้วซึ่งบุคคลอันไม่พึงฆ่า ชื่อว่าทำบุญแล้ว ย่อมไปสู่สุคติ ด้วยประการฉะนี้.
กึ ปเนตํ ๑ อติทานํ
เก จ อวชฺฌา อิมสฺมึ โลกสฺมึ
เอตญฺจ โข โน อกฺขาหิ
ยชิสฺสามิ ททามิ ๒ ทานานิ ฯ
ก็ทานอันล่วงล้ำทานนั้นคืออะไร และคนจำพวกไหน เป็นผู้อันบุคคลไม่พึงฆ่าในโลกนี้ ขอท่านจงบอกข้อนั้นแก่เรา เราจักบูชายัญ จักให้ทาน.
ปุตฺเตหิ เทว ยชิตพฺพํ
มเหสีหิ เนคเมหิ จ
อุสเภหิ อาชานิเยหิ จตูหิ
สพฺพจตุกฺเกน เทว ยชิตพฺพํ ฯ
ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ยัญพึงบูชาด้วยพระราชโอรส พระราชธิดาพระมเหสี ชาวนิคม โคอุสุภราช ม้าอาชาไนยอย่างละ ๔ ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ยัญพึงบูชาด้วยหมวด ๔ แห่งสัตว์ทั้งปวง.
ตํ สุตฺวา อนฺเตปุเร
กุมารา มเหสิโย จ หญฺญนฺตุ
เอโก อโหสิ นิคฺโฆโส
เภสฺมา ๓ อจฺจุคฺคโต สทฺโท ฯ
ในพระราชวังมีเสียงระเบ็งเซ็งแซ่เป็นอันเดียวน่าหวาดกลัว เพราะได้ฟังคำว่า พระกุมารกุมารีและพระมเหสีจะต้องถูกฆ่า.
คจฺฉถ วเทถ กุมาเร
จนฺทญฺจ สุริยญฺจ ภทฺทเสนญฺจ
สุรญฺจ วามโคตฺตญฺจ
ปจุรา ๔ กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ
เจ้าทั้งหลายจงไปทูลพระกุมารทั้งหลาย คือ พระจันทกุมาร พระสุริยกุมารพระภัททเสนกุมาร พระสุรกุมาร และพระวามโคตตกุมารว่า ขอท่านทั้งหลายจงอยู่เป็นหมู่กันเพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญ.
กุมาริโยปิ วเทถ
อุปเสนญฺจ โกกิลญฺจ
มุทิตญฺจ นนฺทญฺจาปิ กุมาริกํ
ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ
๑ ม. ปน ตํ ฯ ๒ สี. ยุ. ยชิสฺสาม ททาม ฯ ๓ ม. ภิสฺมา ฯ ๔ สี. ยุ. ปสุรา ฯ้
อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
เจ้าทั้งหลายจงไปทูลพระกุมารทั้งหลาย คือ พระอุปเสนากุมารี พระโกกิลากุมารี พระมุทิตากุมารีและพระนันทากุมารีว่า ขอท่านทั้งหลายจงอยู่เป็นหมู่กัน เพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญ.
วิชยมฺปิ มยฺหํ มเหสึ
เอราวตึ ๑ เกสินึ สุนนฺทญฺจ
ลกฺขณวรูปปนฺนา
ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ
อนึ่ง เจ้าทั้งหลายจงไปทูลพระนางวิชยา พระนางเอราวดี พระนางเกศินีและพระนางสุนันทา ผู้เป็นมเหสีของเรา ประกอบด้วยลักษณะอันประเสริฐว่า ขอท่านทั้งหลายจงอยู่เป็นหมู่กัน เพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญ.
คหปตโยปิ ๒ วเทถ
ปุณฺณมุขํ ภทฺทิยํ สิงฺคาลญฺจ
วฑฺฒญฺจาปิ คหปตึ
ปจุรา กิร โหถ ยญฺญตฺถาย ฯ
เจ้าทั้งหลายจงไปบอกคฤหบดีทั้งหลาย คือ ปุณณมุขคฤหบดี ภัททิยคฤหบดี สิงคาลคฤหบดี และวัฑฒคฤหบดีว่า ขอท่านทั้งหลายจงอยู่เป็นหมู่กัน เพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญ.
เต ตตฺถ คหปตโย อโวจยึสุ
สมาคตา ปุตฺตทารปริกิณฺณา
สพฺเพ ๓ สิขิโน เทว กโรหิ
อถวา โน ทาเส สาเวหิ ฯ
คฤหบดีเหล่านั้น เกลื่อนกล่นไปด้วยบุตรภรรยา มาพร้อมกัน ณ ที่นั้นได้กราบทูลพระราชาว่า ขอเดชะ ขอพระองค์ทรงกระทำข้าพระองค์ทุกคนให้เป็นคนมีแหยม หรือขอจงทรงประกาศข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นข้าทาสเถิด พระเจ้าข้า.
อภยงฺกรมฺปิ เม หตฺถึ นาฬาคิรึ อจฺจุคฺคตํ (วรุณทนฺตํ)
อาเนถ โข เต ขิปฺปํ ยญฺญตฺถาย ภวิสฺสติ ฯ
อสฺสรตนมฺปิ เม ๔ เกสึ สุรามุขํ ๕ ปุณฺณกํ วินตกญฺจ
อาเนถ โข เต ขิปฺปํ ยญฺญตฺถาย ภวิสฺสติ ฯ
อุสภมฺปิ เม ยูถปตึ
อโนชํ นิสภํ ควมฺปตึ
เตปิ มยฺหํ อาเนถ สมฺมุขา ๑ กโรนฺตุ สพฺพํ
ยชิสฺสามิ ททามิ ทานานิ ฯ
สพฺพํปิ ปฏิยาเทถ
ยญฺญํ ปน อุคฺคตมฺหิ สุริยมฺหิ
อาณาเปถ จนฺทกุมาเร ๒
อภิรมนฺตุ อิมํ รตฺตึ ฯ
สพฺพํปิ อุปฏฺฐเปถ
ยญฺญํ ปน อุคฺคตมฺหิ สุริยมฺหิ
วเทถทานิ กุมาเร
อชฺช โข ปจฺฉิมา รตฺติ ฯ
๑ ยุ. เอกปตึ ฯ ๒ ม. จ ฯ ๓ ม. สพฺเพว ฯ ๔ สี. ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
๕ สี. สุรํมุขํ ฯ
เจ้าทั้งหลายจงรีบนำช้างของเรา คือ ช้างอภยังกร ช้างนาฬาคิรี ช้างอัจจุคคตะ (ช้างวรุณทันตะ) ช้างเหล่านั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญ เจ้าทั้งหลายจงรีบไปนำมาซึ่งม้าอัสดรของเรา คือ ม้าเกศีม้าสุรามุข ม้าปุณณมุข ม้าวินัตกะ ม้าเหล่านั้นจักเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญ เจ้าทั้งหลายจงรีบไปนำมาซึ่งโคอุสุภราชของเรา คือโคยูถปติ โคอโนชะ โคนิสภะ โคควัมปติ จงต้อนโคเหล่านั้นทั้งหมดเข้าเป็นหมู่กัน เราจักบูชายัญ จักให้ทาน อนึ่ง จงตระเตรียมทุกสิ่งให้พร้อม วันพรุ่งนี้ เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น เราจักบูชายัญ เจ้าทั้งหลายจงนำเอาพระจันทกุมารมา จงรื่นรมย์ตลอดราตรีนี้ เจ้าทั้งหลายจงตั้งไว้แม้ทุกสิ่ง วันพรุ่งนี้ เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น เราจักบูชายัญ เจ้าทั้งหลายจงไปทูลพระกุมาร ณ บัดนี้ วันนี้เป็นคืนที่สุดแล.
ตํ ตํ มาตา อโวจ โรทนฺตี อาคตา ๓ วิมานโต ๔
ยญฺโญ กิร เต ปุตฺต ภวิสฺสติ จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ
พระราชมารดาเสด็จมาแต่พระตำหนัก ทรงกรรแสงพลางตรัสถามพระเจ้าเอกราชนั้นว่า พระลูกรัก ได้ยินว่า พ่อจักบูชายัญด้วยพระราชบุตรทั้ง ๔ หรือ.
สพฺเพปิ มยฺหํ ปุตฺตา จตฺตา จนฺทสฺมึ หญฺญมานสฺมึ
ปุตฺเตหิ ยญฺญํ ยชิตฺวาน สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ
เมื่อต้องฆ่าจันทกุมาร บุตรแม้ทุกคน หม่อมฉันก็สละ หม่อมฉันบูชายัญ
ด้วยบุตรทั้งหลายแล้วจักไปสู่สุคติสวรรค์.
มา ตํ ปุตฺต สทฺทเหสิ สุคติ กิร โหติ ปุตฺตยญฺเญน
นิรยาเนโส มคฺโค เนโส มคฺโค หิ สคฺคานํ ฯ
ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ
เอส มคฺโค สุคติยา น จ มคฺโค ปุตฺตยญฺเญน ฯ
๑ ม. สมูห ฯ ๒ ม. -จ กุมาเร ฯ ๓ ม. อาคนฺตฺวา ฯ ๔ สวิมานโตติปิ ฯ
ลูกเอ๋ย พ่ออย่าเชื่อคำนั้น ข่าวที่ว่าสุคติจะมีเพราะเอาบุตรบูชายัญนั้นเป็นทางไปนรก ไม่ใช่ทางไปสวรรค์ ดูกรลูกโกญฑัญญะ พ่อจงให้ทานอย่าได้เบียดเบียนสัตว์ทั้งปวงเลย นี่เป็นทางไปสู่สุคติ ทางไปสู่สุคติมิใช่เพราะเอาบุตรบูชายัญ.
อาจริยานํ วจนา ฆาติสฺสํ ๑ จนฺทญฺจ สุริยญฺจ
ปุตฺเตหิ ยชิตฺวา ๒ ทุจฺจเชหิ สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ
คำของอาจารย์ทั้งหลายมีอยู่ หม่อมฉันจักฆ่าจันทกุมารและสุริยกุมารหม่อมฉันบูชายัญด้วยบุตรทั้งหลายอันสละได้ยากแล้ว จักไปสู่สุคติ
สวรรค์.
ตํ ตํ ปิตาปิ อวจ วสวตฺติ โอรสํ สกํ ปุตฺตํ
ยญฺโญ กิร เต ปุตฺต ภวิสฺสติ จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ
แม้พระเจ้าสวัสดีพระราชบิดา ได้ตรัสถามพระราชโอรสของพระองค์นั้นว่า ลูกรัก ทราบว่า พ่อจักบูชายัญด้วยโอรสทั้ง ๔ หรือ.
สพฺเพปิ มยฺหํ ปุตฺตา จตฺตา จนฺทสฺมึ หญฺญมานสฺมึ
ปุตฺเตหิ ยญฺญํ ยชิตฺวาน สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ
เมื่อต้องฆ่าจันทกุมาร บุตรแม้ทุกคนหม่อมฉันก็สละ หม่อมฉันบูชายัญ
ด้วยบุตรทั้งหลายแล้ว จักไปสู่สุคติสวรรค์.
มา ตํ ปุตฺต สทฺทเหสิ สุคติ กิร โหติ ปุตฺตยญฺเญน
นิรยาเนโส มคฺโค เนโส มคฺโค หิ สคฺคานํ ฯ
ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ
เอส มคฺโค สุคติยา น จ มคฺโค ปุตฺตยญฺเญน ฯ
ลูกเอ๋ย พ่ออย่าเชื่อคำนั้น ข่าวที่ว่า สุคติจะมีเพราะเอาบุตรบูชายัญทางนั้นเป็นทางไปนรก ไม่ใช่ทางไปสวรรค์ ดูกรลูกโกญฑัญญะ พ่อจงให้ทาน อย่าได้เบียดเบียนสัตว์ทั้งปวงเลย นี่เป็นทางไปสู่สุคติ ทางไปสู่สุคติมิใช่เพราะเอาบุตรบูชายัญ.
อาจริยานํ วจนา ฆาติสฺสํ ๑ จนฺทญฺจ สุริยญฺจ
ปุตฺเตหิ ยชิตฺวา ๒ ทุจฺจเชหิ สุคตึ สคฺคํ คมิสฺสามิ ฯ
คำของอาจารย์ทั้งหลายมีอยู่ หม่อมฉันจักฆ่าจันทกุมารและสุริยกุมารหม่อมฉันบูชายัญด้วยบุตรทั้งหลายอันสละได้ยากแล้ว จักไปสู่สุคติ
สวรรค์.
ทานานิ เทหิ โกณฺฑญฺญ อหึสา สพฺพภูตภพฺยานํ
ปุตฺตปริวุโต ตุวํ รฏฺฐํ ชนปทญฺจ ปาเลหิ ฯ
ดูกรลูกโกญฑัญญะ พ่อจงให้ทาน อย่าได้เบียดเบียนสัตว์ทั้งปวงเลยพ่อจงเป็นผู้อันพระราชบุตรห้อมล้อม รักษากาสิกรัฐและชนบทเถิด.
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
ยสฺส โหนฺติ ตว กามา อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา
ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม ฯ
๑ ม. ฆาเตสฺสํ ฯ ๒ ม. - ยญฺญํ ยชิตฺวาน ฯ
ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิด พระเจ้าข้า ถึงแม้ข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะเลี้ยงช้างและม้าให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิดพระเจ้าข้า ถึงแม้ข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะขนมูลช้างให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิดพระเจ้าข้า ถึงแม้ข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะขนมูลม้าให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิต ตามที่พระองค์มีพระประสงค์เถิด พระเจ้าข้า ถึงแม้ข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกขับไล่จากแว่นแคว้น ก็จักเที่ยวภิกขาจารเลี้ยงชีวิต.
ทุกฺขํ โข เม ชนยิตฺถ ๑ วิลปนฺตา ชีวิตสฺส กามา หิ
มุญฺจถทานิ กุมาเร อลํปิ เม โหตุ ปุตฺตยญฺเญน ฯ
เจ้าทั้งหลายพร่ำเพ้ออยู่เพราะรักชีวิต ย่อมก่อทุกข์ให้เกิดแก่เรานักแลจงปล่อยพระกุมารทั้งหลายไป ณ บัดนี้ เราขอเลิกการเอาบุตรบูชายัญ.
ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวํ เจตํ
อถ โน อุปกฺขตสฺส ยญฺญสฺส กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ ฯ
สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ
เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ
ข้าพระองค์ได้ทูลไว้แล้วในกาลก่อนเทียวว่า การบูชายัญนี้ทำได้ยาก ให้ยินดีได้แสนยาก บัดนี้ พระองค์ทรงกระทำยัญที่ข้าพระองค์ตระเตรียมไว้แล้วให้กระจัดกระจายเพราะเหตุไร ชนเหล่าใดบูชายัญเองก็ดี และชนเหล่าใดให้ผู้อื่นบูชายัญก็ดี อนึ่ง ชนเหล่าใด อนุโมทนามหายัญเช่นนี้ของบุคคลผู้บูชาอยู่ก็ดี ชนเหล่านั้นทั้งหมดย่อมไปสู่สุคติ.
อถ กิสฺส จ โน ๒ ปุพฺเพ โสตฺถานํ พฺราหฺมเณ อวาเจสิ
อถ โน อการณสฺมา ยญฺญตฺถาย เทว ฆาเตสิ ฯ
ปุพฺเพว โน ทหรกาเล น หเนสิ น ฆาเตสิ
ทหรมฺหา โยพฺพนปฺปตฺตา อทูสกา ตาต หญฺญาม ฯ
หตฺถิคเต อสฺสคเต สนฺนทฺเธ ปสฺส โน มหาราช
ยุทฺเธ วา ยุชฺฌมาเน วา นหิ มาทิสา [๓] โหนฺติ ยญฺญตฺถาย ฯ
ปจฺจนฺเต วา กุปฺปิเต อฏวีสุ วา มาทิเส นิโยเชนฺติ
อถ โน อการณสฺมา อภูมิยํ ตาต หญฺญาม ฯ
ยากาจิ สกุณิกาโย ๔ วสนฺติ ติณฆรานิ กตฺวาน
ตาสํปิ ปิยา ปุตฺตา อถ โน ตฺวํ เทว ฆาเตสิ ฯ
มา ขฺวสฺส ๕ สทฺทเหสิ น มํ ขณฺฑหาโล ฆาเตยฺย
มมญฺหิ โส ฆาเตตฺวาน อนนฺตรา ตมฺปิ เทว ฆาเตยฺย ฯ
คามวรํ นิคมวรํ ททนฺติ โภคํปิสฺส มหาราช
อถคฺคปิณฺฑิกาปิ กุเล กุเล เหเต ภุญฺชนฺติ ฯ
เตสํปิ ตาทิสานํ อิจฺฉนฺติ ทุพฺภิตุํ มหาราช
เยภุยฺเยน หิ เอเต อกตญฺญุโน พฺราหฺมณา เทว ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
ยสฺส โหนฺติ ตว กามา อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา
ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม ฯ
๑ ม. ชนยถ ฯ ๒ ม. ชโน ฯ ๓ ม. สูรา ฯ ๔ ม. ยาปิ หิตา สกุณิโย ฯ ๕ ม. ตสฺส ฯ
ขอเดชะ เหตุไร ในกาลก่อน พระองค์จึงรับสั่งให้พราหมณ์กล่าวคำเป็นสวัสดีแก่ข้าพระบาททั้งหลาย มาบัดนี้ จะรับสั่งฆ่าข้าพระบาททั้งหลายเพื่อต้องการบูชายัญ โดยหาเหตุมิได้เลย ข้าแต่พระราชบิดา เมื่อก่อนในเวลาที่ข้าพระบาทยังเป็นเด็ก พระองค์มิได้ทรงฆ่าและมิได้ทรงรับสั่งให้ฆ่า บัดนี้ ข้าพระบาททั้งหลาย ถึงความเจริญวัยเป็นหนุ่มแน่นแล้วมิได้คิดประทุษร้ายพระองค์เลย เพราะเหตุไร จึงรับสั่งให้ฆ่าเสีย ข้าแต่พระมหาราชา ขอพระองค์ทรงทอดพระเนตรข้าพระบาททั้งหลาย ผู้ขึ้นคอช้าง ขี่หลังม้า ผูกสอดเครื่องรบ ในเวลาที่รบมาแล้วหรือเมื่อกำลังรบ ก็บุตรทั้งหลายเช่นดังข้าพระบาททั้งหลาย ย่อมไม่ควรจะฆ่าเพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญเลย
ข้าแต่พระราชบิดา เมื่อเมืองชายแดนหรือเมื่อพวกโจรในดงกำเริบ เขาย่อมใช้คนเช่นดังข้าพระบาททั้งหลาย แต่ข้าพระบาททั้งหลายจะถูกฆ่าให้ตายโดยมิใช่เหตุ ในมิใช่ที่ ขอเดชะแม่นกเหล่าไร ๆ เมื่อทำรังแล้วย่อมอยู่ ลูกทั้งหลายเป็นที่รักของแม่นกเหล่านั้น ส่วนพระองค์ได้ตรัสสั่งให้ฆ่าข้าพระบาททั้งหลาย เพราะเหตุไรขอเดชะ อย่าได้ทรงเชื่อขัณฑหาลปุโรหิต ขัณฑหาลปุโรหิตไม่พึงฆ่าข้าพระองค์ เพราะว่าเขาฆ่าข้าพระองค์แล้ว ก็จะพึงฆ่าแม้พระองค์ในลำดับต่อไป ข้าแต่พระมหาราชา พระราชาทั้งหลายย่อมพระราชทานบ้านอันประเสริฐ นิคมอันประเสริฐ แม้โภคะ แก่พราหมณ์นั้น
อนึ่งพวกพราหมณ์ แม้ได้ข้าวน้ำอันเลิศในตระกูล บริโภคในตระกูล ยังปรารถนาจะประทุษร้ายต่อผู้ให้ข้าวน้ำเช่นนั้นอีก เพราะพราหมณ์เหล่านั้นโดยมากเป็นคนอกตัญญู ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิด พระเจ้าข้า ถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะเลี้ยงช้างและม้าให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิด พระเจ้าข้า ถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะขนมูลช้างให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิด พระเจ้าข้า ถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะขนมูลม้าให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลายให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิต ตามที่พระองค์มีพระราชประสงค์เถิด พระเจ้าข้า
ถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกขับไล่จากแว่นแคว้น ก็จักเที่ยว
ภิกขาจารเลี้ยงชีวิต.
ทุกฺขํ โข เม ชนยิตฺถ ๑ วิลปนฺตา ชีวิตสฺส กามา หิ
มุญฺจถทานิ ๒ กุมาเร อลํปิ เม โหติ ปุตฺตยญฺเญน ฯ
เจ้าทั้งหลายพร่ำเพ้ออยู่เพราะรักชีวิต ย่อมก่อทุกข์ให้เกิดแก่เรานักแลจงปล่อยพระกุมารทั้งหลายไป ณ บัดนี้ เราขอเลิกการเอาบุตรบูชายัญ.
ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวํ เจตํ
อถ โน อุปกฺขตสฺส ยญฺญสฺส กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ ฯ
สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ ๓
เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ
๑ ม. ชนยถ ฯ ๒ ม. มุญฺเจถ - ฯ ๓ ม. เยปิ ยาเปนฺติ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
ข้าพระองค์ได้ทูลไว้แล้วในกาลก่อนเทียว การบูชายัญนี้ทำได้ยาก ให้ยินดีได้แสนยาก บัดนี้ พระองค์ทรงกระทำยัญที่ข้าพระองค์ตระเตรียมไว้แล้วให้กระจัดกระจาย เพราะเหตุไร ชนเหล่าใดบูชายัญเองก็ดี และชนเหล่าใดให้ผู้อื่นบูชายัญก็ดี อนึ่ง ชนเหล่าใด อนุโมทนามหายัญเช่นนี้ของบุคคลผู้บูชายัญอยู่ก็ดี ชนเหล่านั้นย่อมไปสู่สุคติ.
ยทิ กิร ยชิตฺวา ปุตฺเตหิ เทวโลกํ อิโต จุตา ยนฺติ
พฺราหฺมโณ ตาว ยชตุ ปจฺฉาปิ ยชิสฺสสิ ราช ๑ ฯ
ยทิ กิร ยชิตฺวา ปุตฺเตหิ เทวโลกํ อิโต จุตา ยนฺติ
เอเสว ขณฺฑหาโล ยชตุ สเกหิ ปุตฺเตหิ ฯ
เอวํ ชานํ เจ ๒ ขณฺฑหาโล กึ ปุตฺตเก น ฆาเตสิ
สพฺพญฺจ ญาติชนํ อตฺตานญฺจ น ฆาเตสิ ฯ
สพฺเพ วชนฺติ นิรยํ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ
เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ
[๓]
ข้าแต่พระราชา ถ้าชนทั้งหลายบูชายัญด้วยบุตรทั้งหลาย จุติจากโลกนี้แล้วย่อมไปสู่เทวโลกดังได้ยินมาไซร้ พราหมณ์จงบูชายัญก่อน พระองค์จักทรงบูชายัญในภายหลัง ถ้าชนทั้งหลายบูชายัญด้วยบุตรทั้งหลาย จุติจากโลกนี้แล้วย่อมไปสู่เทวโลกดังได้ยินมาไซร้ ขัณฑหาลพราหมณ์ผู้นี้แล จงบูชายัญด้วยบุตรทั้งหลายของตน ถ้าว่าขัณฑหาลพราหมณ์รู้อยู่อย่างนี้ เหตุไรจึงไม่ฆ่าบุตรทั้งหลาย ไม่ฆ่าคนที่เป็นญาติทุกคนและตนเองเล่า ชนเหล่าใดบูชายัญเองก็ดี และชนเหล่าใดให้ผู้อื่นบูชายัญก็ดีอนึ่ง ชนเหล่าใด อนุโมทนามหายัญเช่นนี้ของบุคคลผู้บูชาอยู่ก็ดีชนเหล่านั้นย่อมไปสู่นรกทั้งหมด.
กถญฺจ กิร ปุตฺตกามาโย
คหปตโย ฆรณิโย จ
นครมฺหิ น อุปวทนฺติ ราชานํ
มา ฆาตยิ โอรสํ ปุตฺตํ ฯ
กถญฺจ กิร ปุตฺตกามาโย
คหปตโย ฆรณิโย จ
นครมฺหิ น อุปวทนฺติ ราชานํ
มา ฆาตยิ อตฺรชํ ปุตฺตํ ฯ
รญฺโญ จมฺหิ อตฺถกาโม
หิโต จ สพฺพชนปทสฺส ๔
น โกจิ อสฺส ปฏิฆํ มยา
ชนปโท น ปเวเทติ ฯ
๑ สี. ปจฺฉาปิ ยขิสฺสเต ราชา ฯ ม. ปจฺฉาปิ ยชสิ ตุวํ ราชา ฯ ๒ ม. ชานนฺโต ฯ
๓ ม. สเจ หิ โส สฺชฺฌติ โย หนาติ หโตปิ โส สคฺคมุเปติ ฐานํ
โภวาทิ โภวาทิน มารเยยฺยุํ เย จาปิ เตสํ อภิสทฺทเหยฺยุํ ฯ
๔ สี. ยุ. สพฺพทา ชนปทสฺส ฯ
ได้ยินว่า พ่อเจ้าเรือนและแม่เจ้าเรือนทั้งหลาย ผู้รักบุตร ซึ่งมีอยู่ในพระนครนี้ ไฉนจึงไม่ทูลพระราชา อย่าให้ทรงฆ่าพระราชบุตรอันเกิดแต่พระอุระ ได้ยินว่า พ่อเจ้าเรือนและแม่เจ้าเรือนทั้งหลาย ผู้รักบุตรซึ่งมีอยู่ในพระนครนี้ ไฉนจึงไม่ทูลทัดทานพระราชา อย่าให้ทรงฆ่าพระราชบุตรอันเกิดแต่พระองค์ เราปรารถนาประโยชน์แก่พระราชาด้วยทำประโยชน์แก่ชาวชนบททั้งปวงด้วย ใครๆ จะมีความแค้นเคืองกับเราไม่พึงมี ชาวชนบทไม่ช่วยกราบทูลให้ทรงทราบเลย.
คจฺฉถ โว ฆรณิโย ตาตญฺจ วเทถ ขณฺฑหาลญฺจ
มา ฆาเตถ กุมาเร อทูสเก สีหสงฺกาเส
คจฺฉถ โว ฆรณิโย ตาตญฺจ วเทถ ขณฺฑหาลญฺจ
มา ฆาเตถ กุมาเร อเปกฺขิเต สพฺพโลกสฺส ฯ
ดูกรแม่เจ้าเรือนทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงไปกราบทูลพระราชบิดาและวิงวอนขัณฑหาลพราหมณ์ว่า ขอจงอย่าฆ่าพระราชกุมารทั้งหลายผู้ไม่คิดประทุษร้าย ผู้องอาจดังราชสีห์ ดูกรแม่เจ้าเรือนทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงไปกราบทูลพระราชบิดา และวิงวอนขัณฑหาลพราหมณ์ว่าขอจงอย่าฆ่าพระราชกุมารทั้งหลาย ผู้เป็นที่เพ่งที่หวังของโลกทั้งปวง.
ยนฺนูนาหํ ชาเยยฺยํ รถการกุเล ๑ วา
ปุกฺกุสกุเล ๒ วา เวสฺเสสุ วา ชาเยยฺยํ
น หชฺช มํ ราชา ยญฺเญ ๓ ฆาเตยฺย ฯ
ไฉนหนอ เราพึงเกิดในตระกูลนายช่างรถ ในตระกูลปุกกุสะ หรือพึงเกิดในหมู่พ่อค้า พระราชาก็ไม่พึงรับสั่งให้ฆ่าในการบูชายัญวันนี้.
สพฺพาปิ มนฺตินิโย ๔ คจฺฉถ อยฺยสฺส ขณฺฑหาลสฺส
ปาเทสุ นิปตถ อปราธาหํ น ปสฺสามิ ฯ
สพฺพาปิ ฆรณิโย ๕ คจฺฉถ อยฺยสฺส ขณฺฑหาลสฺส
ปาเทสุ นิปตถ กินฺเต ภนฺเต มยํ อทูเสม ฯ
เจ้าผู้มีความคิดแม้ทั้งปวง จงไปหมอบลงแทบเท้าของผู้เป็นเจ้าขัณฑหาละเรียนว่า เรามิได้เห็นโทษเลย ดูกรแม่เจ้าเรือนแม้ทั้งปวง เจ้าจงไปหมอบลงแทบเท้าของผู้เป็นเจ้าขัณฑหาละเรียนว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญถ้าเราทั้งหลายได้ประทุษร้ายอะไรในท่าน ขอท่านจงอดโทษเถิด.
กปณา ๖ วิลปติ เสลา ทิสฺวาน ภาตโร อุปนีตตฺเต
ยญฺโญ กิร เม อุกฺขิปิโต ตาเตน สคฺคกาเมน ฯ
พระเสลาราชกุมารีผู้ควรการุญ ทรงเห็นพระภาดาทั้งหลายอันเขานำมาเพื่อบูชายัญ ทรงคร่ำครวญว่า ดังได้สดับมา พระราชบิดาของเราทรง
ปรารถนาสวรรค์ รับสั่งให้ตั้งยัญขึ้น.
อาวตฺติ จ ปริวตฺติ จ วสุโล สมฺมุขา รญฺโญ
มา โน เทว ปิตรํ อวธิ ทหรมฺหา อโยพฺพนปฺปตฺตา ฯ
พระวสุลราชนัดดา กลิ้งไปกลิ้งมาเฉพาะพระพักตร์พระราชากราบทูลว่าขอเดชะ ข้าพระบาทยังเป็นเด็ก ไม่ถึงความเป็นหนุ่ม ขอพระองค์ได้ทรงโปรด อย่าได้ฆ่าพระบิดาของข้าพระบาทเลย.
เอโส เต วสุล ปิตา สเมหิ ปิตรา สห
ทุกฺขํ โข เม ชนยสิ วิลปนฺโต อนฺเตปุรสฺมึ
มุญฺจถทานิ กุมาเร อลํปิ เม โหตุ ปุตฺตยญฺเญน ฯ
ดูกรวสุละ นั่นพ่อเจ้า เจ้าจงไปพร้อมกับบิดา เจ้าพร่ำเพ้ออยู่ในพระราชวัง ย่อมให้เกิดทุกข์แก่ข้านัก จงปล่อยพระราชกุมารทั้งหลายณ บัดนี้ เราขอเลิกการเอาบุตรบูชายัญ.
ปุพฺเพว โขสิ เม วุตฺโต ทุกฺกรํ ทุรภิสมฺภวํ เจตํ
อถ โน อุปกฺขตสฺส ยญฺญสฺส กสฺมา กโรสิ วิกฺเขปํ
สพฺเพ วชนฺติ สุคตึ เย ยชนฺติ เยปิ เจว ยชาเปนฺติ
เย จาปิ อนุโมทนฺติ ยชนฺตานํ เอทิสํ มหายญฺญํ ฯ
๑ ม. รถการกุเลสุ วา ฯ ๒ ม. ปุกฺกุสกุเลสุ วา ฯ ๓ สี. ยุ. ยญฺญตฺถาย ฯ
๔-๕ ม. สพฺพา สีมนฺตินิโย ฯ ๖ สี. ยุ. กปณํ ฯ
ข้าพระองค์ได้ทูลไว้แล้วในกาลก่อนเทียว การบูชายัญนี้ทำได้ยาก ให้ยินดีได้แสนยาก บัดนี้ พระองค์ทรงกระทำยัญที่ข้าพระองค์ตระเตรียมไว้แล้วให้กระจัดกระจาย เพราะเหตุไร ชนเหล่าใดบูชายัญเองก็ดี และชนเหล่าใดให้ผู้อื่นบูชายัญก็ดี อนึ่ง ชนเหล่าใด อนุโมทนามหายัญเช่นนี้ ของบุคคลผู้บูชาอยู่ก็ดี ชนเหล่านั้นทั้งหมดย่อมไปสู่สุคติ.
สพฺพรตนสฺส ยญฺโญ อุปกฺขโต เอกราช ตว ปฏิยตฺโต
อภินิกฺขมสฺสุ เทว สคฺคํ คโต ตฺวํ ปโมทิสฺสสิ ฯ
ข้าแต่สมเด็จพระเอกราช ข้าพระบาทตระเตรียมยัญแล้วด้วยแก้วทุกอย่างตบแต่งไว้แล้วเพื่อพระองค์ ขอเดชะ เชิญเสด็จออกเถิด พระองค์ทรง
บูชายัญแล้วเสด็จสู่สวรรค์ จักทรงบันเทิงพระหฤทัย.
ทหรา สตฺตสตา เอตา จนฺทกุมารสฺส ภริยาโย
เกเส วิกิริตฺวาน โรทนฺติโย มคฺคมนุยายนฺติ ๑ ฯ
อปรา ปน โสเกน นิกฺขนฺตา นนฺทเน วิย เทวา
เกสา วิกิริตฺวาน ๒ โรทนฺติโย มคฺคมนุยายนฺติ ๓ ฯ
หญิงสาว ๗๐๐ คน ผู้เป็นชายาของจันทกุมาร ต่างสยายผมแล้วร้องไห้ดำเนินไปตามทาง ส่วนพวกหญิงอื่นๆ ออกแล้วด้วยความเศร้าโศกเหมือนเทวดาในนันทวัน ต่างก็สยายผมร้องไห้ไปตามทาง.
กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นียนฺติ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ
กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นียนฺติ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ
กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นียนฺติ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ
มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา ๔ กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นียนฺติ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ
มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นียนฺติ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ
มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นียนฺติ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ
ยสฺสุ ปุพฺเพ หตฺถิวรธุรคเต หตฺถิกา ๑ อนุวชนฺติ
ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ
ยสฺสุ ปุพฺเพ อสฺสวรธุรคเต อสฺสกา ๒ อนุวชนฺติ
ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ
ยสฺสุ ปุพฺเพ รถวรธุรคเต รถิกา ๓ อนุวชนฺติ
ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ
เย หิสฺสุ ปุพฺเพ นียึสุ ตปนียกปฺปเนหิ ตุรงฺเคหิ
ตฺยชฺช จนฺทสุริยา อุโภว ปตฺติกา ยนฺติ ฯ
๑-๓ ม. มคฺคมนุยายึสุ ฯ สี. ยุ. มคฺคมนุยนฺติ ฯ ๒ ม. ปกิริตฺวาน ฯ
๔ ม. สุนฺหาปิตา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ทรงผ้าแคว้นกาสีอันขาวสะอาดประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ ถูกราชบุรุษนำไปเพื่อบูชายัญของสมเด็จพระเจ้าเอกราช พระจันทกุมารและพระสุริยกุมารทรงผ้าแคว้นกาสีอันขาวสะอาด ประดับกุณฑล ไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ ถูกราชบุรุษนำไปทำความเศร้าพระหฤทัยให้แก่พระชนนีพระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ทรงผ้าแคว้นกาสีอันขาวสะอาดประดับกุณฑล ไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ ถูกราชบุรุษนำไปทำความเศร้าใจให้แก่ประชุมชน พระจันทกุมารและพระสุริยกุมารเสวยกระยาหารอันปรุงด้วยรสเนื้อ ช่างสนานสระสรงพระกายให้ดีแล้วประดับกุณฑล ไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ ถูกราชบุตรนำไปบูชายัญของพระเจ้าเอกราช
พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร เสวยกระยาหารอันปรุงด้วยรสเนื้อ ช่างสนานสระสรงพระกายดีแล้ว ประดับกุณฑล ไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ ถูกราชบุรุษนำไป ทำความเศร้าพระหฤทัยให้แก่พระชนนี พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร เสวยกระยาหารอันปรุงด้วยรสเนื้อ ช่างสนานสระสรงพระกายดีแล้ว ประดับกุณฑล ไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ ถูกราชบุรุษนำไป ทำความเศร้าใจให้แก่ประชุมชน ในกาลก่อน พวกพลช้างย่อมตามเสด็จพระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ผู้เสด็จขึ้นคอช้างตัวประเสริฐ วันนี้พระจันทกุมารและพระสุริยกุมารทั้งสองพระองค์เสด็จดำเนินด้วยพระบาทเปล่า ในกาลก่อน พวกพลม้าย่อมตามเสด็จพระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร
ผู้เสด็จขึ้นหลังม้าตัวประเสริฐ วันนี้ พระจันทกุมารและพระสุริยกุมารทั้งสองพระองค์เสด็จดำเนินด้วยพระบาทเปล่า ในกาลก่อน พวกพลรถย่อมตามเสด็จพระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ผู้เสด็จขึ้นทรงรถอันประเสริฐ วันนี้ พระจันทกุมารและพระสุริยกุมารทั้งสองพระองค์เสด็จดำเนินด้วยพระบาทเปล่า ในกาลก่อน พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ราชบุรุษเชิญเสด็จออกด้วยม้าทั้งหลายอันตบแต่งเครื่องทองวันนี้ ทั้งสองพระองค์ต้องเสด็จดำเนินด้วยพระบาทเปล่า.
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ๔ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ ๕
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ กญฺญาหิ ฯ
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ มเหสีหิ ฯ้
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ คหปตีหิ ฯ
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ หตฺถีหิ ฯ
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ อสฺเสหิ ฯ
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห จตูหิ อุสเภหิ ฯ
ยทิ สกุณิ มํสมิจฺฉสิ อุยฺยสฺสุ ปุพฺเพน ปุปฺผวติยายํ
ยชเตตฺถ เอกราชา สมฺมุโฬฺห สพฺพจตุกฺเกน ฯ
๑ ม. หตฺถีหิ ฯ ๒ ม. อสฺเสหิ ฯ ๓ ม. รเถหิ ฯ ๔ ม. ฑยสฺสุ ฯ
๕ ม. ปุปฺผวติยา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนครณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหล จะทรงบูชายัญด้วยพระราชโอรส ๔พระองค์นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนคร ณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหล จะทรงบูชายัญด้วยพระราชธิดา ๔ พระองค์ นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนคร ณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหล จะทรงบูชายัญด้วยพระมเหสี ๔
พระองค์ นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนคร ณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหล จะทรงบูชายัญด้วยคฤหบดี ๔ คน นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนคร ณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหล จะทรงบูชายัญด้วยช้าง ๔ เชือก นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนคร ณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหลจะทรงบูชายัญด้วยม้า ๔ ตัว นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนคร ณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหล จะทรงบูชายัญด้วยโคอุสุภราช ๔ ตัว นกเอ๋ย ถ้าเจ้าปรารถนาเนื้อ เจ้าจงบินไปทางทิศบูรพาแห่งปุบผวดีนคร ณ ที่นั้น พระเจ้าเอกราชผู้หลงใหลจะทรงบูชายัญด้วยสัตว์ทั้งปวงอย่างละ ๔.
อยมสฺส ปาสาโท โสวณฺโณ ปุปฺผมาลฺยาภิกิณฺโณ ๑
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อิทมสฺส กูฏาคารํ โสวณฺณํ ปุปฺผมาลฺยาภิกิณฺณํ ๒
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อิทมสฺส อุยฺยานํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อิทมสฺส อโสกวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อิทมสฺส กณิการวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อิทมสฺส ปาฏลิวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อิทมสฺส อมฺพวนํ สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อยมสฺส โปกฺขรณี สญฺฉนฺนา ปทุมปุณฺฑรีเกหิ
นาวา จ โสวณฺณวิกตา ปุปฺผวลฺลิยา ๑ จิตฺตา สุรมฺมณียา
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
๑ สี. ม. อิทํ อนฺเตปุรํ สุรมฺมณียํ ฯ ๒ ม. ปุปฺผมลฺยวิกิณฺณํ ฯ
นี่ปราสาทของท่านล้วนด้วยทองคำ เกลื่อนกล่นด้วยพวงมาลัย บัดนี้พระลูกเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่เรือนยอดของท่านล้วนด้วยทองคำ เกลื่อนกล่นด้วยพวงมาลัย บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่พระอุทยานของท่าน มีดอกไม้บานสะพรั่งตลอดกาลทั้งปวง น่ารื่นรมย์ใจ บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่ป่าอโศกของท่าน มีดอกบานสะพรั่งตลอดกาลทั้งปวง น่ารื่นรมย์ใจ บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่ป่ากรรณิการ์ของท่าน มีดอกบานสะพรั่งตลอดกาลทั้งปวงน่ารื่นรมย์ใจ บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่านี่ป่าแคฝอยของท่าน มีดอกบานสะพรั่งตลอดกาลทั้งปวง น่ารื่นรมย์ใจบัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่สวนมะม่วงของท่าน มีดอกบานสะพรั่งตลอดกาลทั้งปวง น่ารื่นรมย์ใจ บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่สระโบกขรณีของท่าน ดารดาษไปด้วยดอกบัวหลวงและบัวขาบ มีเรือทองอันงดงามวิจิตรด้วยลายเครือวัลย์ เป็นที่รื่นรมย์เป็นอันดี บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ พระองค์ถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า.
อิทมสฺส หตฺถิรตนํ เอราวโณ คโช พลี ทนฺตี
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อิทมสฺส อสฺสรตนํ เอกขุโร เวโค อสฺโส ๒
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
อยมสฺส อสฺสรโถ สาลิยา วิย นิคฺโฆโส ๓
สุโภ รตนวิจิตฺโต ยตฺถสฺสุ อยฺยปุตฺตาโสภึสุนนฺทเนวิยเทวา
เตทานิ อยฺยปุตฺตา จตฺตาโร วธาย นินฺนีตา ฯ
กถนฺนาม สามสมสุนฺทเรหิ จนฺทนมุทุกคตฺเตหิ
ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ ปุตฺเตหิ ฯ
กถนฺนาม สามสมสุนฺทราหิ จนฺทนมุทุกคตฺตาหิ
ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ กญฺญาหิ ฯ
กถนฺนาม สามสมสุนฺทราหิ จนฺทนมุทุกคตฺตาหิ
ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ มเหสีหิ ฯ
กถนฺนาม สามสมสุนฺทเรหิ จนฺทนมุทุกคตฺเตหิ
ราชา ยชิสฺสเต ยญฺญํ สมฺมุโฬฺห จตูหิ คหปตีหิ ฯ
ยถา โหนฺติ คามนิคมา สุญฺญา อมนุสฺสกา พฺรหารญฺญา
ตถา เหสฺสติ ปุปฺผวติยา ยิฏฺเฐสุ จนฺทสุริเยสุ ฯ
๑ สี. ยุ. ปุปฺผาวลิยา ฯ ๒ ม. เอกขูโร อสฺโส ฯ ๓ ม. สาฬิย นิคฺโฆโส ฯ
นี่ช้างแก้วของท่าน ชื่อเอราวัณ เป็นช้างงามมีกำลัง บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ นั้นถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่ม้าแก้วของท่าน เป็นม้ามีกีบไม่แตกเป็นม้าวิ่งได้เร็ว บัดนี้ พระลูกเจ้าทั้ง ๔ นั้นถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า นี่รถม้าของท่าน มีเสียงไพเราะเหมือนเสียงนกสาลิกา เป็นรถงดงามวิจิตรด้วยแก้ว พระลูกเจ้าเสด็จไปในรถนี้ ย่อมงดงามดังเทพเจ้าในนันทวันบัดนี้ พระเจ้าลูกทั้ง ๔ นั้นถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า อย่างไร พระราชาผู้หลงใหล จึงจักทรงบูชายัญด้วยพระราชโอรส ๔ พระองค์ ผู้งามเสมอด้วยทอง มีพระกายไล้ทาด้วยจุรณแก่นจันทน์ อย่างไร พระราชาผู้หลงใหล จึงจักทรงบูชายัญด้วยพระราชธิดา ๔ พระองค์ ผู้งามเสมอด้วยทองมีพระวรกายไล้ทาด้วยจุรณแก่นจันทน์ อย่างไร พระราชาผู้หลงใหลจักทรงบูชายัญด้วยพระมเหสี ๔
พระองค์ ผู้งามเสมอด้วยทอง มีพระวรกายไล้ทาด้วยจุรณแก่นจันทน์ อย่างไร พระราชาผู้หลงใหล จึงจักบูชายัญด้วยคฤหบดี ๔ คน ผู้งดงามเสมอด้วยทอง มีร่างกายไล้ทาด้วยจุรณแก่นจันทน์ คามนิคมทั้งหลายจะว่างเปล่า ไม่มีมนุษย์ กลายเป็นป่าใหญ่ไป ฉันใด เมื่อพระราชารับสั่งให้เอาพระจันทกุมารและพระสุริยกุมารบูชายัญ พระนครปุบผวดีก็จักร้างว่างเปล่า ไม่มีมนุษย์ กลายเป็นป่าใหญ่ไปฉันนั้น.
อุมฺมตฺติกา ภวิสฺสามิ ภูนหตา ปํสุนาว ๑ ปริกิณฺณา
สเจ จนฺทกุมารํ ๒ หนฺติ ปาณา เม เทว ภิชฺชนฺติ ๓ ฯ
อุมฺมตฺติกา ภวิสฺสามิ ภูนหตา ปํสุนาว ๑ ปริกิณฺณา
สเจ สุริยกุมารํ หนฺติ ปาณา เม เทว ภิชฺชนฺติ ๔ ฯ
ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ข้าพระบาทจักเป็นบ้า มีความเจริญถูกขจัดแล้ว มีสรีระเกลือกกลั้วด้วยธุลี ถ้าเขาฆ่าจันทกุมาร ลมปราณของข้าพระบาทก็จะแตกทำลาย ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ข้าพระบาทจักเป็นผู้มีความเจริญถูกขจัดแล้ว มีสรีระเกลือกกลั้วด้วยธุลี ถ้าเขาฆ่าสุริยกุมารลมปราณของข้าพระบาทก็จะแตกทำลาย.
กินฺนุมา น รมาเปยฺยุํ อญฺญมญฺญํ ปิยํวทา
ฆฏฺฏิกา อุปริกฺขี จ โปกฺขรณี จ คายิกา
จนฺทสุริเยสุ นจฺจนฺติโย สมา ตาสํ น วิชฺชติ ฯ
สะใภ้เราเหล่านี้ คือ นางฆัฏฏิกา นางอุปรักขี นางโปกขรณี และนางคายิกา ล้วนกล่าววาจาเป็นที่รักแก่กันและกันเพราะเหตุไร จึงไม่ฟ้อนรำขับร้องให้จันทกุมารและสุริยกุมาร รื่นรมย์เล่า ใครอื่นที่จะเสมอด้วยนางทั้ง ๔ นั้นไม่มี.
อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว มาตา
โย มยฺหํ หทยโสโก จนฺทสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ
อิมํ มยฺหํ หยทโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว มาตา
โย มยฺหํ หทยโสโก สุริยสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ
อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว ชายา
โย มยฺหํ หทยโสโก จนฺทสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ
อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ขณฺฑหาล ตว ชายา
โย มยฺหํ หทยโสโก สุริยสฺมึ วธาย นินฺนีเต ฯ
มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว มาตา
โย ฆาเตสิ กุมาเร อทูสเก สีหสงฺกาเส ฯ
มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว มาตา
โย ฆาเตสิ กุมาเร อเปกฺขิเต สพฺพโลกสฺส ฯ
มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว ชายา
โย ฆาเตสิ กุมาเร อทูสเก สีหสงฺกาเส ฯ
มา จ ปุตฺเต มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ขณฺฑหาล ตว ชายา
โย ฆาเตสิ กุมาเร อเปกฺขิเต สพฺพโลกสฺส ฯ
๑ ม. - จ ฯ ๒ ม. จนฺทวรํ ฯ ๓-๔ ม. รุชฺฌนฺติ ฯ
ดูกรเจ้าขัณฑหาละ ความโศกเศร้าใจใดย่อมเกิดมีแก่เรา ในเมื่อจันทกุมารถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า แม่ของเจ้าจงได้ประสบความโศกเศร้าใจของเรานี้ ดูกรเจ้าขัณฑหาละ ความโศกเศร้าใจใดย่อมเกิดมีแก่เรา ในเมื่อสุริยกุมารถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า แม่ของเจ้าจงได้ประสบความโศกเศร้าใจของเรานี้ ดูกรเจ้าขัณฑหาละ ความโศกเศร้าใจใดย่อมเกิดมีแก่เรา ในเมื่อจันทกุมารถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า ภรรยาของเจ้าจงประสบความโศกเศร้าใจของเรานี้ ดูกรขัณฑหาละ ความโศกเศร้าใจใดย่อมเกิดมีแก่เรา ในเมื่อสุริยกุมารถูกเขานำไปเพื่อจะฆ่า ภรรยาของเจ้าจงได้ประสบความโศกเศร้าใจของเรานี้ ดูกรเจ้าขัณฑหาละ เจ้าได้ให้ฆ่าพระกุมารทั้งหลายผู้ไม่คิดประทุษร้าย ผู้องอาจดังราชสีห์ แม่ของเจ้าจงอย่าได้เห็นพวกลูกๆ และอย่าได้เห็นสามีเลย
ดูกรเจ้าขัณฑหาละ เจ้าได้ให้ฆ่าพระกุมารทั้งหลาย ผู้เป็นที่มุ่งหวังของโลกทั้งปวง แม่ของเจ้าจงอย่าได้เห็นพวกลูกๆ และอย่าได้เห็นสามีเลย ดูกรเจ้าขัณฑหาละเจ้าได้ให้ฆ่าพระกุมารทั้งหลาย ผู้ไม่คิดประทุษร้าย ผู้องอาจดังราชสีห์ภรรยาของเจ้า จงอย่าได้เห็นพวกลูกๆ และอย่าได้เห็นสามีเลย ดูกรเจ้าขัณฑหาละ เจ้าได้ให้ฆ่าพระกุมารทั้งหลาย ผู้เป็นที่มุ่งหวังของโลกทั้งปวง ภรรยาของเจ้าจงอย่าได้เห็นพวกลูกๆ และอย่าได้เห็นสามีเลย.
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถี อสฺเส จ ปาเลม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ หตฺถิฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
อปิ นิคฬพนฺธกาปิ อสฺสฉกณานิ อุชฺเฌม ฯ
มา โน เทว อวธิ ทาเส โน เทหิ ขณฺฑหาลสฺส
ยสฺส โหนฺติ ตว กามา อปิ รฏฺฐา ปพฺพาชิตา
ภิกฺขาจริยํ จริสฺสาม ฯ
ทิพฺยํ เทว อุปยาจนฺติ ปุตฺตตฺถิกา ทลิทฺทาปิ
ปฏิภาณานิปิ หิตฺวา ปุตฺเต น ลภนฺติ เอกจฺจา
อาสาสิกานิ ๑ กโรนฺติ ปุตฺตา โน ชายนฺตุ ตโต ปปุตฺตา
อถ โน อการณสฺมา ยญฺญตฺถาย เทว ฆาเตสิ ฯ
อุปยาจิตเกน ปุตฺตํ ลภนฺติ มา ตาต โน อฆาเตสิ
มา กิจฺฉลทฺธเกหิ ปุตฺเตหิ ยชิตฺโถ อิมํ ยญฺญํ ฯ
อุปยาจิตเกน ปุตฺตํ ลภนฺติ มา ตาต โน อฆาเตสิ
มา กปณลทฺธเกหิ ปุตฺเตหิ อมฺมาย โน วิปฺปวาเสสิ ฯ
๑ ม. อาสีสิกานิ ฯ
ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลาย ให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิด พระเจ้าข้าถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะเลี้ยงช้างและม้าให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลาย ให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิดพระเจ้าข้า ถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะขนมูลช้างให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลย โปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลาย ให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตเถิดพระเจ้าข้า ถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลายจะถูกจองจำด้วยโซ่ใหญ่ ก็จะขนมูลม้าให้เขา ขอเดชะ อย่าได้ทรงฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเสียเลยโปรดพระราชทานข้าพระองค์ทั้งหลาย ให้เป็นทาสของขัณฑหาลปุโรหิตตามที่พระองค์มีพระประสงค์เถิด พระเจ้าข้า ถึงแม้ว่าข้าพระองค์ทั้งหลาย
จะถูกขับไล่จากแว่นแคว้น ก็จักเที่ยวภิกขาจารเลี้ยงชีวิต ขอเดชะ หญิง
ทั้งหลายผู้ปรารถนาบุตร แม้จะเป็นคนยากจน ย่อมวอนขอบุตรต่อเทพเจ้า หญิงบางพวกละปฏิภาณแล้ว ไม่ได้บุตรก็มี หญิงเหล่านั้นย่อมกระทำความหวังว่า ขอลูกทั้งหลายจงเกิดแก่เรา แต่นั้นขอหลานจงเกิดอีก ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ พระองค์รับสั่งให้ฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเพื่อต้องการทรงบูชายัญ โดยเหตุอันไม่สมควร ข้าแต่สมเด็จพระบิดาคนทั้งหลายเขาได้ลูกเพราะความวิงวอนเทพเจ้า ขอพระองค์อย่ารับสั่งให้ฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเลย อย่าทรงบูชายัญนี้ด้วยบุตรทั้งหลายที่ได้มาโดยยากเลย พระเจ้าข้า ข้าแต่สมเด็จพระบิดา คนทั้งหลายเขาได้บุตรเพราะความวิงวอนเทพเจ้า ขอพระองค์อย่ารับสั่งให้ฆ่าข้าพระองค์ทั้งหลายเลย พระเจ้าข้า ขอได้ทรงพระกรุณาโปรด อย่าได้พรากข้าพระองค์ทั้งหลายผู้เป็นบุตรที่ได้มาด้วยความยากจากมารดาเลย พระเจ้าข้า.
พหุทุกฺขํ ๑ โปสิยา จนฺทํ อมฺม ตุวํ ชียเส ปุตฺตํ
วนฺทามิ โข เต ปาเท ลภตํ ตาโต ปรโลกํ
หนฺท จ มํ อุปคูห ๒ ปาเท เต อมฺม วนฺทิตุํ เทหิ
คจฺฉามิทานิ ปวาสํ ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ
หนฺท จ มํ อุปคูห ๓ ปาเท เต อมฺม วนฺทิตุํ เทหิ
คจฺฉามิทานิ ปวาสํ มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ
หนฺท จ มํ อุปคูห ๔ ปาเท เต อมฺม วนฺทิตุํ เทหิ
คจฺฉามิทานิ ปวาสํ ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ
ข้าแต่พระมารดา พระมารดาย่อมย่อยยับ เพราะทรงเลี้ยงลูกจันทกุมารมาด้วยความลำบากมาก ลูกขอกราบพระบาทพระมารดา ขอพระราชบิดาจงทรงได้ปรโลกอันสมบูรณ์เถิด เชิญพระมารดาทรงสวมกอดลูก แล้วประทานพระยุคลบาทให้ลูกกราบไหว้ ลูกจะจากไป ณ บัดนี้ เพื่อประโยชน์แก่ยัญของสมเด็จพระราชบิดาเอกราช เชิญพระมารดาทรงสวมกอดลูก แล้วประทานพระยุคลบาทให้ลูกกราบไหว้ ลูกจะจากไป ณบัดนี้ ทำความโศกเศร้าพระทัยให้พระมารดา เชิญพระมารดาทรงสวมกอดลูก แล้วประทานพระยุคลบาทให้ลูกกราบไหว้ ลูกจะจากไป ณบัดนี้ ทำความโศกเศร้าใจให้แก่ประชุมชน.
หนฺท จ ปทุมปตฺตานํ โมลึ พนฺธสฺสุ โคตมิปุตฺต
จมฺปกทลมิสฺสาโย เอสา เต โปราณิกา ปกติ ฯ
หนฺท จ วิเลปนนฺเต ปจฺฉิมกํ จนฺทนํ วิลิมฺปสฺสุ
เยหิ จ สุวิลิตฺโต โสภสิ ราชปริสายํ ฯ
หนฺท จ มุทุกานิ วตฺถานิ ปจฺฉิมํ กาสิกํ นิวาเสหิ
เยหิ จ สุนิวตฺโถ โสภสิ ราชปริสายํ ฯ
มุตฺตามณิกนกวิภูสิตานิ คณฺหสฺสุ หตฺถาภรณานิ
เยหิ จ หตฺถาภรเณหิ โสภสิ ราชปริสายํ ฯ
ดูกรลูกโคตมี มาเถิด เจ้าจงรัดเมาลีด้วยใบบัว จงประดับดอกไม้อันแซมด้วยกลีบจำปา นี่เป็นปกติของเจ้ามาเก่าก่อน มาเถิด เจ้าจงไล้ทาเครื่องลูบไล้ คือ จุรณจันทน์แดงของเจ้าเป็นครั้งสุดท้าย เจ้าลูบไล้ด้วยจุรณจันทน์แดงนั้นดีแล้ว ย่อมงดงามในราชบริษัท มาเถิด เจ้าจงนุ่งผ้ากาสิกพัสตร์อันเป็นผ้าเนื้อละเอียดเป็นครั้งสุดท้าย เจ้านุ่งผ้ากาสิกพัสตร์นั้นแล้ว ย่อมงดงามในราชบริษัท เชิญเจ้าประดับหัตถาภรณ์อันเป็นเครื่องประดับทองคำฝังแก้วมุกดาและแก้วมณี เจ้าประดับด้วยหัตถาภรณ์นั้นแล้ว ย่อมงดงามในราชบริษัท.
น หิ นูนายํ รฏฺฐปาโล ภูมิปติ ชนปทสฺส ทายาโท
โลกิสฺสโร มหนฺโต ปุตฺเต สิเนหํ ชนยติ ฯ
๑ ม. พทุทุกฺขา ฯ ๒-๓-๔ ม. อุปคุยฺห ฯ
พระเจ้าแผ่นดินผู้ครองรัฐ ผู้เป็นทายาทของชนบท เป็นเจ้าโลกองค์นี้จักไม่ทรงยังความสิเนหาให้เกิดในบุตรแน่ละหรือ.
มยฺหํ ปิยา ๑ ปุตฺตา อโถปิ ปิยา ๒ ตุเมฺห จ ภริยาโย
สคฺคญฺจ ปตฺถยมาโน ๓ เตนาหํ ฆาตยิสฺสามิ ฯ
ลูกทั้งหลายเป็นที่รักของเรา อนึ่ง แม้เจ้าทั้งหลายผู้เป็นภรรยาก็เป็นที่รักของเรา แต่เราปรารถนาสวรรค์ เหตุนั้นจึงได้ให้ฆ่าลูกทั้งหลาย.
มํ ปฐมํ ฆาเตหิ มา เม หทยํ ทุกฺขํ อผาเลสิ
อลงฺกโต สุนฺทรโก ปุตฺโต เทว ตว สุขุมาโล ฯ
หนฺทยฺย มํ หนสฺสุ สโสกา ๔ จนฺทเกน ๕ เหสฺสามิ
ปุญฺญํ กรสฺสุ วิปุลํ วิจราม อุโภ ปรโลเก ฯ
ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ขอจงทรงพระกรุณาโปรดรับสั่งให้ฆ่าข้าพระบาทเสียก่อน ขอความทุกข์อย่าได้ทำลายหทัยของข้าพระบาทเลย พระราชโอรสของพระองค์เป็นสุขุมาลชาติ ประดับแล้วงดงาม ข้าแต่เจ้าชีวิตขอได้โปรดฆ่าข้าพระบาทเสียก่อน ข้าพระบาทจักเป็นผู้มีความเศร้าโศกกว่าจันทกุมาร ขอพระองค์จงทรงทำบุญให้ไพบูลย์ ข้าพระบาททั้งสองจะเที่ยวไปในปรโลก.
มา ตฺวํ จนฺเท รุจฺจิ (มรณํ) พหุกา ตว เทวรา วิสาลกฺขิ
เต ตํ รมยิสฺสนฺติ ยิฏฺฐสฺมึ โคตมิปุตฺเต ฯ
ดูกรจันทาผู้มีตางาม เจ้าอย่าชอบใจความตายเลย เมื่อโคตมีบุตรผู้อันเราบูชายัญแล้ว พี่ผัว น้องผัวของเจ้าเป็นอันมาก จักยังเจ้าให้รื่นรมย์ยินดี.
เอวํ วุตฺเต จนฺทา อตฺตานํ หนฺติ หตฺถตลเกหิ
อลเมตฺถ ๖ ชีวิเตน ปิสฺสามิ วิสํ มริสฺสามิ ฯ
น หิ นูนิมสฺส รญฺโญ ญาติมิตฺตา ๗ จ วิชฺชเร
สุหทา เยน วทนฺติ ราชานํ มา ฆาตยิ โอรเส ปุตฺเต
น หิ นูนิมสฺส รญฺโญ ญาติมิตฺตา ๗ จ วิชฺชเร
สุหทา เยน วทนฺติ ราชานํ มา ฆาตยิ อตฺรเช ปุตฺเต ฯ
อิเม เตปิ มยฺหํ ปุตฺตา คุณิโน กายุรธาริโน
ราชา เตหิปิ ยชสฺสุ ยญฺญํ อถ มุญฺจตุ โคตมิปุตฺเต ฯ
วิลสตมฺปิ มํ กตฺวา ยชสฺสุ สตฺตธา มหาราช
มา เชฏฺฐปุตฺตํ อวธิ อทูสกํ สีหสงฺกาสํ ฯ
วิลสตมฺปิ มํ กตฺวา ยชสฺสุ สตฺตธา มหาราช
มา เชฏฺฐปุตฺตํ อวธิ อเปกฺขิตํ สพฺพโลกสฺส ฯ
๑ ม. มยฺหมฺปิ ฯ ๒ อตฺตาปิ ปิโยติปิ ปาโฐ ฯ ม. อตฺตา จ ปิโย ฯ ๓ ม. ปตฺถยาโน ฯ
๔ ม. ปรโลเก ฯ ๕ สี. ยุ. จนฺทิเยน ฯ ๖ สี. ยุ. อลมตถุ ฯ ๗ ม. มิตฺตามจฺจา จ ฯ
เมื่อพระราชาตรัสอย่างนี้แล้ว พระนางจันทาเทวีก็ร่ำตีพระองค์ด้วยฝ่าพระหัตถ์ ทรงรำพันว่า ไม่มีประโยชน์ด้วยชีวิต เราจักดื่มยาพิษตายเสียในที่นี้ พระญาติ พระมิตรของพระราชาพระองค์นี้ ผู้มีพระทัยดี ซึ่งจะกราบทูลทัดทานพระราชาว่า อย่าได้รับสั่งให้ฆ่าพระราชโอรสอันเกิดแต่พระอุระเลย ย่อมไม่มีแน่แท้เทียว พระญาติ พระมิตรของพระราชาพระองค์นี้ ผู้มีพระทัยดี ซึ่งจะกราบทูลทัดทานพระราชาว่า อย่าได้รับสั่งให้ฆ่าพระราชโอรส อันเกิดแต่พระองค์เลย ย่อมไม่มีเป็นแน่แท้เทียว บุตรของข้าพระบาทเหล่านี้ ประดับพวงดอกไม้ สวมกำไลทองต้นแขน ขอพระราชาจงเอาบุตรของข้าพระบาทเหล่านั้นบูชายัญ แต่ขอพระราชทานปล่อยโคตมีบุตรเถิด ข้าแต่พระมหาราชา ขอจงทรงตัดแบ่งข้าพระบาทให้เป็นร้อยส่วนแล้ว ทรงบูชายัญในสถานที่เจ็ดแห่ง อย่าได้ทรงฆ่าพระราชบุตรองค์ใหญ่ ผู้ไม่คิดประทุษร้าย ผู้องอาจดังราชสีห์เลย ข้าแต่พระมหาราชา ขอจงตัดแบ่งข้าพระบาทให้เป็นร้อยส่วนแล้ว ทรงบูชายัญในสถานที่เจ็ดแห่ง อย่าได้ทรงฆ่าพระราชบุตรองค์ใหญ่ผู้เป็นที่มุ่งหวังของโลกทั้งปวงเลย.
พหุกา ตว ทินฺนา อาภรณา อุจฺจาวจา สุภณิตมฺหิ
มุตฺตา มณิ เวฬุริยา เอตนฺเต ปจฺฉิมกํ ทานํ ฯ
เครื่องประดับเป็นอันมากล้วนแต่ของดีๆ คือ มุกดา มณี แก้วไพฑูรย์เราให้แก่เจ้า เมื่อเจ้ากล่าวคำดี นี้เป็นของที่เราให้แก่เจ้าครั้งสุดท้าย.
เยสํ ปุพฺเพ ขนฺเธสุ ผุลฺลา มาลาคุณา วิวตฺตึสุ
เตสชฺชปิ สุนิสิโต ๑ เนตฺตึโส วิวตฺติสฺสติ ขนฺเธสุ ฯ
เยสํ ปุพฺเพ ขนฺเธสุ จิตฺตา มาลาคุณา วิวตฺตึสุ
เตสชฺชปิ สุนิสิโต ๑ เนตฺตึโส วิวตฺติสฺสติ ขนฺเธสุ ฯ
อจิรา วต เนตฺตึโส วิวตฺติสฺสติ ราชปุตฺตานํ ขนฺเธสุ
อถ มม หทยํ น ผลติ ตาว ทฬฺหพนฺธนญฺจ เม อาสิ ฯ
กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ
กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นิยฺยาถ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ
กาสิกสุจิวตฺถธรา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ
มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ยญฺญตฺถาย เอกราชสฺส ฯ
มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นิยฺยาถ จนฺทสุริยา มาตุ กตฺวา หทยโสกํ ฯ
มํสรสโภชนา นฺหาปกสุนฺหาตา กุณฺฑลิโน อคฺคลุจนฺทนวิลิตฺตา
นิยฺยาถ จนฺทสุริยา ชนสฺส กตฺวา หทยโสกํ ฯ
๑ สี. ยุ. ปีตนิสิโต ฯ ๒ ม. อจิรํ ฯ
เมื่อก่อน พวงมาลาบานเคยสวมที่พระศอของพระกุมารเหล่าใด วันนี้ดาบที่เขาลับคมดีแล้ว จักฟันที่พระศอของพระกุมารเหล่านั้น เมื่อก่อนพวงมาลาอันวิจิตรเคยสวมที่พระศอของพระกุมารเหล่าใด วันนี้ ดาบอันเขาลับคมดีแล้ว จักฟันที่พระศอของพระกุมารเหล่านั้น ไม่ช้าแล้วหนอ ดาบจักฟันที่พระศอของพระราชบุตรทั้งหลาย ก็หทัยของเราจะไม่แตก แต่จะต้องมีเครื่องรัดอย่างมั่นคงเหลือเกิน พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ทรงผ้าแคว้นกาสีอันสะอาดประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ เสด็จออกเพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญของพระเจ้าเอกราช พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ทรงผ้าแคว้นกาสีอันขาวสะอาด ประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์
เพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญของพระเจ้าเอกราช พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร ทรงผ้าแคว้นกาสีอันขาวสะอาดประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ เสด็จออกทำความเศร้าพระหฤทัยแก่พระชนนีพระจันทกุมารและพระสุริยกุมารทรงผ้าแคว้นกาสีอันขาวสะอาด ประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ เสด็จออกทำความเศร้าใจให้แก่ประชุมชน พระจันทกุมารและพระสุริยกุมารเสวยพระกระยาหารอันปรุงด้วยรสเนื้อ ช่างสนานสระสรงพระกายดีแล้ว ประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ เสด็จออกเพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญของพระเจ้าเอกราช พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร เสวยพระกระยาหารอันปรุงด้วยรสเนื้อ ช่างสนานสระสรงพระกายดีแล้ว ประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ เสด็จออกกระทำความเศร้าพระทัยให้แก่พระชนนี พระจันทกุมารและพระสุริยกุมาร เสวยพระกระยาหารอันปรุงด้วยรสเนื้อ ช่างสนานสระสรงพระกายดีแล้ว ประดับกุณฑลไล้ทากฤษณาและจุรณแก่นจันทน์ เสด็จออกกระทำความเศร้าใจให้แก่ประชุมชน.
สพฺพสฺมึ อุปกฺขตสฺมึ นิสีทิเต จนฺทสุริยสฺมึ ๑ ยญฺญตฺถาย
ปญฺจาลราชธีตา ปญฺชลิกา สพฺพปริสนฺตรมนุปริยาสิ ๒ ฯ
เยน สจฺเจน ขณฺฑหาโล ปาปกมฺมํ กโรติ ทุมฺเมโธ
เอเตน สจฺจวชฺเชน สมงฺคินี สามิเกน โหมิ ฯ
เย อิธตฺถิ อมนุสฺสา ยานิ จ ยกฺขภูตภพฺยานิ
กโรนฺตุ เม เวยฺยาวฏิกํ สมงฺคินี สามิเกน โหมิ ฯ
ยา เทวตา อิธาคตา ยานิ จ สพฺพภูตภพฺยานิ ๓
สรเณสินึ อนาถํ ตายถ มํ ยาจามิ โว ปติมาหํ อเชยฺยํ ฯ
เมื่อเขาตกแต่งเครื่องบูชายัญทุกสิ่งแล้ว เมื่อพระจันทกุมารและพระสุริยกุมารประทับนั่ง เพื่อประโยชน์แก่การบูชายัญ พระราชธิดาของพระเจ้าปัญจาลราช ประนมอัญชลีเสด็จดำเนินเวียนในระหว่างบริษัททั้งปวง ทรงกระทำสัจจกิริยาว่า ขัณฑหาละผู้มีปัญญาทราม ได้กระทำกรรมอันชั่ว ด้วยความสัจจริงอันใด ด้วยสัจจวาจานี้ ขอให้ข้าพระเจ้าได้อยู่ร่วมกับพระสวามี อมนุษย์เหล่าใดมีอยู่ในที่นี้ ยักษ์ สัตว์ที่เกิดแล้วและสัตว์ที่จะมาเกิดก็ดี ขอจงกระทำความขวนขวายช่วยเหลือข้าพเจ้า ขอให้ข้าพเจ้าได้อยู่ร่วมกับพระสวามี เทวดาทั้งหลายที่มาแล้วในที่นี้ ปวงสัตว์ที่เกิดแล้วและสัตว์ที่จะมาเกิด ขอจงคุ้มครองข้าพเจ้าผู้แสวงหาที่พึ่ง ผู้ไร้ที่พึ่ง ข้าพเจ้าขอวิงวอนท่านทั้งหลาย ขออย่าให้พวกข้าศึกชนะพระสวามีของข้าพเจ้าเลย.
ตํ สุตฺวา อมนุสฺโส อโยกุฏํ ปริพฺภมิตฺวาน
ภยมสฺส ชนยนฺโต ราชานํ อิทมโวจ ฯ
พุชฺฌสฺสุ โข ราชกลิ มา เตหํ มตฺถกํ นิตาเฬสึ
มา เชฏฺฐปุตฺตํ อวธิ อทูสกํ สีหสงฺกาสํ ฯ
โก เต ทิฏฺโฐ ราชกลิ ปุตฺตภริยาโย หญฺญมานาโย
เสฏฺฐี จ คหปตโย อทูสกา สคฺคกามา หิ ฯ
ท้าวสักกเทวราชได้ทรงสดับเสียงคร่ำครวญของพระนางจันทานั้นแล้วทรงกวัดแกว่งฆ้อน ยังความกลัวให้เกิดแก่พระเจ้าเอกราชนั้นแล้ว ได้ตรัสกะพระราชาว่า พระราชากาลี จงรู้ไว้ อย่าให้เราตีเศียรของท่านด้วยฆ้อนเหล็กนี้ ท่านอย่าได้ฆ่าบุตรองค์ใหญ่ผู้ไม่คิดประทุษร้าย ผู้องอาจดังราชสีห์ พระราชกาลี ท่านเคยเห็นที่ไหน คนผู้ปรารถนาสวรรค์ ฆ่าบุตร ภรรยา เศรษฐี และคฤหบดี ผู้ไม่คิดประทุษร้าย.
ตํ สุตฺวา ขณฺฑหาโล ราชา จ อพฺภูตมิทํ ทิสฺวาน
สพฺเพสํ พนฺธนานิ โมเจสุํ ยถา ตํ อนุปฆาตํ ๔ ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
สพฺเพ เอเกกเลฑฺฑุมทํสุ เอส วโธ ขณฺฑหาลสฺส ฯ
๑ ม. จนฺทสฺมึ ฯ ๒ ม. สพฺพปริสาย สมนปริยายิ ฯ ๓ ม. ยกฺขภูตภพฺยานิ ฯ
๔ สี. อปาปานํ ฯ
ขัณฑหาลปุโรหิตและพระราชา ได้ฟังพระดำรัสของท้าวสักกะ ได้เห็นรูปอันอัศจรรย์แล้ว ให้เปลื้องเครื่องพันธนาการของสัตว์ทั้งปวง เหมือนดังเปลื้องเครื่องพันธนาการของคนผู้ไม่มีความชั่ว เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ผู้ที่ประชุมอยู่ ณ ที่นั้นในกาลนั้นทุกคน เอาก้อนดินคนละก้อนทุ่มลง การฆ่าซึ่งขัณฑหาลปุโรหิตได้มีแล้ว ด้วยประการดังนี้.
สพฺเพ ปวิฏฺฐา ๑ นิรยํ ยถา ตํ ปาปกมฺมํ กริตฺวาน
น หิ ปาปกมฺมํ กตฺวา ลพฺภา สุคติ ๒ อิโต คนฺตุํ ฯ
คนผู้กระทำกรรมชั่วฉันใดนั้นแล้ว ต้องเข้านรกทั้งหมด คนทำกรรมชั่วแล้ว ไม่พึงได้จากโลกนี้ไปสู่สุคติเลย.
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา ราชปุริสา ๓ จ ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา ราชกญฺญาโย ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา เทวปุริสา ๕ จ ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
จนฺทํ อภิสิญฺจึสุ สมาคตา เทวกญฺญาโย ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา ราชปุริสา ๓ จ ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา ราชกญฺญาโย ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ เย ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา เทวปุริสา ๕ จ ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ ยา ๔ ตตฺถ สมาคตา ตทา อาสุํ
เจลุกฺเขปมกรุํ สมาคตา เทวกญฺญาโย ฯ
สพฺเพสุ วิปฺปมุตฺเตสุ พหู อานนฺทิโน อหุ ๖
วาทึสุ นนฺทิปฺปเวสนครํ ๑ พนฺธนา โมกฺโข อโฆสิตฺถาติ ฯ
จนฺทกุมารชาตกํ สตฺตมํ ฯ
๑ สี. ปตีสุ ฯ ยุ. ปติตฺวา ฯ ๒ ม. สุคตึ ฯ ๓ ม. ราชปริสา ฯ ๔ ม. เย ฯ
๕ ม. เทวปริสา ฯ ๖ ม. พหู อานนฺทิตา อหุํ ฯ
เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ผู้ที่มาประชุมกันอยู่ ณ ที่นั้น ในกาลนั้น คือพระราชาทั้งหลาย ประชุมกันอภิเษกจันทกุมาร เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ผู้ที่มาประชุมกันอยู่ ณ ที่นั้นในกาลนั้น คือ เทวดาทั้งหลายประชุมพร้อมกันอภิเษกพระจันทกุมารเมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ผู้ที่มาประชุมพร้อมกันณ ที่นั้น ในกาลนั้น คือ เทพกัญญาทั้งหลาย ประชุมพร้อมกันอภิเษกพระจันทกุมาร เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ผู้ที่ประชุมพร้อมกัน ณ ที่นั้น ในกาลนั้น คือ พระราชาทั้งหลายประชุมพร้อมกันต่างแกว่งผ้าและโบกธง เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว
ผู้ที่มาประชุมพร้อมกัน ณ ที่นั้นในการนั้น คือ ราชกัญญาทั้งหลาย ประชุมพร้อมกันต่างก็แกว่งผ้าและโบกธง เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ผู้ที่มาประชุมพร้อมกัน ณ ที่นั้น ในกาลนั้น คือ เทพบุตรทั้งหลาย ประชุมพร้อมกันต่างแกว่งผ้าและโบกธง เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ผู้ที่มาประชุมพร้อมกัน ณ ที่นั้น ในกาลนั้นคือ เทพกัญญาทั้งหลาย ประชุมพร้อมกันต่างแกว่งผ้าและโบกธง เมื่อสัตว์ทั้งปวงหลุดพ้นจากเครื่องจองจำแล้ว ชนเป็นอันมากต่างก็รื่นรมย์ยินดี พวกเขาได้ประกาศความยินดีในเวลาที่พระจันทกุมารเสด็จเข้าสู่พระนคร และได้ประกาศความหลุดพ้นจากเครื่องจองจำของสัตว์ทั้งปวง.
จบ จันทกุมารชาดกที่ ๗
จบ ๗. จันทกุมาร