๒. มหาชนกชาดก เล่ม ๒๘

โกยํ มชฺเฌ สมุทฺทสฺมึ อปสฺสนฺตีรมายุเห

กึ ๒ ตฺวํ อตฺถวสํ ญตฺวา เอวํ วายามเส ภุสํ ฯ

ใครนี่ เมื่อมองไม่เห็นฝั่ง ก็ยังกระทำความเพียรว่ายอยู่ในท่ามกลางมหาสมุทร ท่านรู้อำนาจประโยชน์อะไร จึงพยายามว่ายอยู่อย่างนี้นัก.

นิสมฺม วตฺตํ โลกสฺส วายมสฺส จ เทวเต

ตสฺมา มชฺเฌ สมุทฺทสฺมึ อปสฺสนฺตีรมายุเห ฯ

ดูกรเทวดา เราพิจารณาเห็นวัตรของโลกและอานิสงส์แห่งความพยายามเพราะฉะนั้น ถึงจะไม่เห็นฝั่ง เราก็ต้องพยายามว่ายอยู่ในท่ามกลางมหาสมุทร.

คมฺภีเร อปฺปเมยฺยสฺมึ ตีรํ ยสฺส น ทิสฺสติ

โมโฆ เต ปุริสวายาโม อปฺปตฺวาว มริสฺสสิ ฯ

๑ สี. ยุ. โสหํ ฯ ๒ ม. กํ ฯ

ฝั่งมหาสมุทรอันลึกประมาณไม่ได้ ย่อมไม่ปรากฏ ความพยายามอย่างลูกผู้ชายของท่านย่อมเปล่าประโยชน์ ท่านยังไม่ทันจะถึงฝั่งก็จักต้องตายเป็นแน่.

อนโณ ญาตีนํ โหติ เทวานํ ปิตุนญฺจ โส

กรํ ปุริสกิจฺจานิ น จ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

บุคคลผู้กระทำความเพียรอยู่ แม้จะตาย ก็ชื่อว่าไม่เป็นหนี้ คือ ไม่ถูกติเตียนในระหว่างหมู่ญาติ เทวดาและพรหมทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลเมื่อกระทำกิจของบุรุษอยู่ ย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลัง.

อปารเณยฺยํ ยํ กมฺมํ อผลํ กิลมถุทฺทยํ

ตตฺถ โก วายเมนตฺโถ มจฺจุ ยสฺสาภินิปฺผตํ ๑ ฯ

การงานอันใดยังไม่ถึงที่สุดด้วยความพยายาม การงานอันนั้นก็ไร้ผล มีความลำบากเกิดขึ้น ความปรากฏแก่บุคคลผู้กระทำความพยายามในอันมิใช่ฐานะใด จะมีประโยชน์อะไรด้วยความพยายามในอันมิใช่ฐานะนั้น.

อปารเณยฺยมจฺจนฺตํ โย วิทิตฺวาน เทวเต

น รกฺเข อตฺตโน ปาณํ ชญฺญา โส ยทิ หาปเย ฯ

อธิปฺปายผลํ เอเก อสฺมึ โลกสฺมิ เทวเต

ปโยชยนฺติ กมฺมานิ ตานิ อิชฺฌนฺติ วา น วา ฯ

สนฺทิฏฺฐิกํ กมฺมผลํ นนุ ปสฺสสิ เทวเต

สนฺนา อญฺเญ ตรามหํ ตญฺจ ปสฺสามิ สนฺติเก ฯ

โส อหํ วายมิสฺสามิ ยถาสตฺติ ยถาพลํ

คจฺฉํ ปารํ สมุทฺทสฺส กสฺสํ ปุริสการิยํ ฯ

ดูกรเทวดา ผู้ใดรู้แจ้งว่า การงานนี้ยังไม่ถึงที่สุดด้วยความพยายามแล้วไม่ป้องกันอันตราย ชื่อว่าไม่พึงรักษาชีวิตของตน ถ้าผู้นั้นพึงละความเพียรในฐานะเช่นนั้นเสีย ก็จะพึงรู้ผลแห่งความเกียจคร้านนั้น ดูกรเทวดา คนบางพวกในโลกนี้ เห็นอยู่ซึ่งผลแห่งความประสงค์ จึงประกอบการงานทั้งหลาย การงานเหล่านั้นจะสำเร็จก็ตาม ไม่สำเร็จก็ตามดูกรเทวดา ท่านย่อมเห็นผลแห่งการงานอันประจักษ์แก่ตนแล้วมิใช่หรือคนอื่นๆ พากันจมลงในมหาสมุทร เราคนเดียวเท่านั้นพยายามว่ายข้ามอยู่และได้เห็นท่านมาสถิตอยู่ใกล้เรา เรานั้นจักพยายามตามสติกำลังจักทำความเพียรที่บุรุษพึงกระทำ ไปให้ถึงฝั่งแห่งมหาสมุทร.

โย ตฺวํ เอวํ คเต โอเฆ อปฺปเมยฺเย มหณฺณเว

ธมฺมวายามสมฺปนฺโน กมฺมุนา นาวสีทติ

โส ตฺวํ ตตฺเถว คจฺฉาหิ ยตฺถ เต นิรโต มโน ฯ

ท่านใดถึงพร้อมด้วยความพยายามโดยธรรม ไม่จมลงในห้วงมหรรณพทั้งลึก ทั้งกว้างเห็นปานนี้ ด้วยการกระทำความเพียรของบุรุษ ท่านนั้นจงไปในสถานที่ซึ่งใจของท่านยินดีเถิด.

สุริยุคฺคมเน นิธิ อโถ โอคฺคมเน นิธิ

อนฺโต นิธิ พหิ นิธิ น อนฺโต น พหิ นิธิ

อาโรหเน มหานิธิ อโถ โอโรหเน นิธิ

จตูสุ มหาสาเลสุ สมนฺตา โยชเน นิธิ

ทนฺตคฺเคสุ มหานิธิ พาลคฺเคสุ จ เกปุเก ๒

รุกฺขคฺเคสุ มหานิธิ โสฬเสเต มหานิธี

สหสฺสถาโม ปลฺลงฺโก สีวลาราธเนน จ ฯ

๑ ม. ...นิปฺปตํ ฯ ๒ เกพุเกติปิ ฯ

ขุมทรัพย์ใหญ่ ๑๖ ขุมนี้ คือ ขุมทรัพย์ที่อาทิตย์ขึ้น ๑ ขุมทรัพย์ที่อาทิตย์ตก ๑ ขุมทรัพย์ภายใน ๑ ขุมทรัพย์ภายนอก ๑ ขุมทรัพย์ไม่ใช่

ภายในไม่ใช่ภายนอก ๑ ขุมทรัพย์ขาขึ้น ๑ ขุมทรัพย์ขาลง ๑ ขุมทรัพย์

ที่ไม้รังทั้งสี่ ๑ ขุมทรัพย์ในที่หนึ่งโยชน์โดยรอบ ๑ ขุมทรัพย์ที่ปลายงาทั้งสอง ๑ ขุมทรัพย์ที่ปลายทาง ๑ ขุมทรัพย์ที่น้ำ ๑ ขุมทรัพย์ที่ยอดต้นไม้ ๑ ธนูหนักพันแรงคน ๑ บัลลังก์สี่เหลี่ยมหัวนอนอยู่เหลี่ยมไหน ๑ คนผู้ยังเจ้าหญิงสีวลีให้ยินดี ๑.

อาสึเสเถว ๑ ปุริโส น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ ฯ

อาสึเสเถว ๑ ปุริโส น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ อุทกา ถลมุพฺภตํ ฯ

วายเมเถว ปุริโส น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ ยถา อิจฺฉึ ตถา อหุ ฯ

วายเมเถว ปุริโส น นิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต

ปสฺสามิ โวหํ อตฺตานํ อุทกา ถลมุพฺภตํ ฯ

ทุกฺขูปนีโตปิ นโร สปญฺโญ

อาสํ น ฉินฺเทยฺย สุขาคมาย

พหู หิ ผสฺสา อหิตา หิตา จ

อวิตกฺกิตาโร มจฺจุมุปฺปชฺชนฺติ ๒ ฯ

อจินฺติตมฺปิ ภวติ จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ

น หิ จินฺตามยา โภคา อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา ฯ

บุรุษผู้เป็นบัณฑิตพึงหวังร่ำไป ไม่พึงเบื่อหน่าย เราเห็นตนได้เป็นพระราชาตามที่เราปรารถนา บุรุษเป็นบัณฑิต พึงหวังร่ำไป ไม่พึงเบื่อหน่ายเราเห็นตนอันน้ำพัดไปสู่บก บุรุษผู้เป็นบัณฑิตพึงพยายามร่ำไป ไม่พึงเบื่อหน่าย เราเห็นตนได้เป็นพระราชาตามที่เราปรารถนา บุรุษผู้เป็นบัณฑิตพึงพยายามร่ำไป ไม่พึงเบื่อหน่าย เราเห็นตนอันน้ำพัดไปสู่บกนรชนผู้มีปัญญาแม้อันทุกข์ถูกต้องแล้ว ไม่พึงตัดความหวังเพื่อการมาแห่งความสุขเสีย จริงอยู่ บุคคลเป็นอันมาก อันผัสสะที่ไม่เป็นประโยชน์กระทบกระทั่งก็ดี อันผัสสะที่เป็นประโยชน์กระทบกระทั่งก็ดีบุคคลเหล่านั้นไม่ตรึกถึงความข้อนี้ จึงเข้าถึงความตาย ความคิดที่ยังมิได้คิดก็มีอยู่บ้าง ความคิดที่คิดแล้วเสื่อมหายไปบ้าง โภคะทั้งหลายของสตรีหรือบุรุษ หาสำเร็จด้วยความคิดไม่.

อโปราณํ ๓ วต โภ ราชา สพฺพภุมฺโม ทิสํปติ

นาชฺช นจฺเจ นิสาเมติ น คีเต กุรุเต มโน ฯ

น มิเค นปิ อุยฺยาเน นปิ หํเส อุทิกฺขติ

มูโคว ตุณฺหีมาสีโน น อตฺถมนุสาสติ ฯ

๑ ม. อาสีเสเถว ฯ ๒ ม. อวิตกฺกิตา มจฺจุมุปพฺพชนฺติ ฯ ๓ สี. ยุ. อปุราณํ ฯ

ดูกรท่านผู้เจริญ พระราชาผู้ครอบครองภาคพื้นทั้งปวง ผู้เป็นใหญ่ในทิศไม่ทรงเป็นเหมือนแต่ก่อน บัดนี้ไม่ทอดพระเนตรการฟ้อนรำ ไม่ทรงใส่พระทัยในการขับร้อง ไม่ทอดพระเนตรฝูงเนื้อ ไม่เสด็จประพาสพระราชอุทยาน ไม่ทอดพระเนตรฝูงหงส์ พระองค์ประทับนิ่งเฉยเหมือนคนใบ้ ไม่ทรงว่าราชการอะไรๆ.

สุขกามา รโหสีลา วคฺคพนฺธา อปารุตา ๑

กสฺส ๒ นุ อชฺช อาราเม ทหรา วุฑฺฒา จ อจฺฉเร

อติกฺกนฺตวนถา ธีรา นโม เตสํ มเหสินํ

เย อุสฺสุกฺกมฺหิ โลกมฺหิ วิหรนฺติ อนุสฺสุกา

เต เฉตฺวา มจฺจุโน ชาลํ ตนฺตํ ๓ มายาวิโน ทฬฺหํ

สนฺทาลยนฺตา ๔ คจฺฉนฺติ โก เตสํ คติมาปเย ฯ

นักปราชญ์ทั้งหลายผู้ใคร่ความสุข มีศีลอันปกปิด ปราศจากเครื่องผูกคือ กิเลส ทั้งหนุ่มทั้งแก่ มีตัณหาอันก้าวล่วงแล้ว อยู่ ณ อารามของใครหนอในวันนี้ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมนักปราชญ์เหล่านั้น ผู้แสวงหาคุณใหญ่ นักปราชญ์เหล่าใดเป็นผู้ไม่ขวนขวายอยู่ในโลก อันถึงซึ่งความขวนขวาย นักปราชญ์เหล่านั้นตัดเสียซึ่งข่าย คือ ตัณหาอันมั่นคงแห่งมฤตยูผู้มีมารยาอย่างยิ่ง ทำลายเสียด้วยญาณไปอยู่ ใครจะพึงนำเราไปให้ถึงสถานที่อยู่แห่งนักปราชญ์เหล่านั้นได้.

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา ๕ สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ วิสาลํ สพฺพโต ปภํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ พหุปาการโตรณํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ ทฬฺหมฏฺฏาลโกฏฺฐกํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ สุวิภตฺตํ มหาปถํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ สุวิภตฺตนฺตราปณํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ ควสฺสรถปีฬิตํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ อารามวนมาลินึ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ อุยฺยานวนมาลินึ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ ปาสาทวรมาลินึ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิถิลํ ผีตํ ติปุรํ ราชพนฺธุนึ

มาปิตํ โสมนสฺเสน เวเทเหน ยสสฺสินา

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ วิเทเห ๑ ผีเต นิจิเต ธมฺมรกฺขิเต

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ วิเทเห ผีเต อเชยฺเย ธมฺมรกฺขิเต

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อนฺเตปุรํ รมฺมํ วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อนฺเตปุรํ รมฺมํ สุธามตฺติกเลปนํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อนฺเตปุรํ รมฺมํ สุจิคนฺธํ มโนรมํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ กูฏาคาเร จ วิภตฺเต ภาคโส มิเต

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ กูฏาคาเร จ สุธามตฺติกเลปเน

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ กูฏาคาเร จ สุจิคนฺเธ มโนรเม

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ กูฏาคาเร จ ลิตฺเต จนฺทนโผสิเต

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สุวณฺณปลฺลงฺเก โคณเก จิตฺตสนฺถเต

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มณิปลฺลงฺเก โคณเก จิตฺตสนฺถเต

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ กปฺปาสโกเสยฺยํ โขมโกทุมฺพรานิ จ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ โปกฺขรณี รมฺมา จากวากปกูชิตา ๑

มณฺฑาลเกหิ สญฺฉนฺนา ปทุมุปฺปลเกหิ จ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ หตฺถิคุมฺเพ จ สพฺพาลงฺการภูสิเต

สุวณฺณกจฺเฉ มาตงฺเค เหมกปฺปนิวาสเส

อารุเฬฺห คามนีเยภิ โตมรงฺกุสปาณิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อสฺสคุมฺเพ จ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อาชานีเยว ชาติยา สินฺธเว สีฆวาหเน

อารุเฬฺห คามนีเยภิ อินฺทิยาจาปธาริภิ ๑

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ รถเสนิโย สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ ๒

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ โสวณฺณรเถ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สชฺฌุรเถ จ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อสฺสรเถ จ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ โอฏฺฐรเถ จ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ โคณรเถ จ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อชรเถ จ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ เมณฺฑรเถ จ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ มิครเถ จ สนฺนทฺเธ อุสฺสิตทฺธเช

ทีเป อโถปิ เวยฺยคฺเฆ สพฺพาลงฺการภูสิเต

อารุเฬฺห คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ หตฺถาโรเห จ สพฺพาลงฺการภูสิเต

นีลจมฺมธเร สูเร โตมรงฺกุสปาณิโน

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อสฺสาโรเห จ สพฺพาลงฺการภูสิเต

นีลจมฺมธเร สูเร อินฺทิยาจาปธาริโน ๑

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ รถาโรเห จ สพฺพาลงฺการภูสิเต

นีลจมฺมธเร สูเร จาปหตฺเถ กลาปิโน ๒

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ ธนุคฺคเห จ สพฺพาลงฺการภูสิเต

นีลจมฺมธเร สูเร จาปหตฺเถ กลาปิโน ๒

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ ราชปุตฺเต จ สพฺพาลงฺการภูสิเต

จิตฺรจมฺมธเร ๓ สูเร กญฺจนาเวฬุธาริโน ๔

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ อริยคเณ วตฺถวนฺเต ๕ อลงฺกเต

หริจนฺทนลิตฺตงฺเค กาสิกุตฺตมธาริโน ๖

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯโ

กทาหํ อมจฺจคเณ สพฺพาลงฺการภูสิเต

ปีตจมฺมธเร สูเร ปุรโต คจฺฉมาลิโน ๗

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สตฺตสตา ภริยา สพฺพาลงฺการภูสิตา

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สตฺตสตา ภริยา สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สตฺตสตา ภริยา อสฺสวา ปิยภาณินี

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สตปลกํสํ โสวณฺณํ สตราชิกํ

ปหาย ปพฺพชิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ หตฺถิคุมฺพา สพฺพาลงฺการภูสิตา

สุวณฺณกจฺฉา มาตงฺคา เหมกปฺปนิวาสสา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ โตมรงฺกุสปาณิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ อสฺสคุมฺพา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อาชานียาว ชาติยา สินฺธวา สีฆวาหนา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ อินฺทิยาจาปธาริภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ รถเสนิโย สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ สุวณฺณรถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ สชฺฌุรถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ อสฺสรถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ โอฏฺฐรถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ โคณรถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ อชรถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ เมณฺฑรถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ มิครถา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สพฺพาลงฺการภูสิตา

อารุฬฺหา คามนีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ หตฺถาโรหา สพฺพาลงฺการภูสิตา

นีลจมฺมธรา สูรา โตมรงฺกุสปาณิโน

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ อสฺสาโรหา สพฺพาลงฺการภูสิตา

นีลจมฺมธรา สูรา อินฺทิยาจาปธาริโน

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ รถาโรหา สพฺพาลงฺการภูสิตา

นีลจมฺมธรา สูรา จาปหตฺถา กลาปิโน

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ ธนุคฺคหา สพฺพาลงฺการภูสิตา

นีลจมฺมธรา สูรา จาปหตฺถา กลาปิโน

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ ราชปุตฺตา สพฺพาลงฺการภูสิตา

จิตฺรจมฺมธรา สูรา กญฺจนาเวฬธาริโน

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ อริยคณา วตฺถวนฺตา ๑ อลงฺกตา

หริจนฺทนลิตฺตงฺคา กาสิกุตฺตมธาริโน

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ อมจฺจคณา สพฺพาลงฺการภูสิตา

ปีตจมฺมธรา สูรา ปุรโต คจฺฉมาลินี ๒

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ สตฺตสตา ภริยา สพฺพาลงฺการภูสิตา

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ สตฺตสตา ภริยา สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทา สุ มํ สตฺตสตา ภริยา อสฺสวา ปิยภาณินี

ยนฺตํ มํ นานุยิสฺสนฺติ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ ปตฺตํ คเหตฺวาน มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต

ปิณฺฑิกาย จริสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ ปํสุกูลานํ อุชฺฌิตานํ มหาปเถ

สงฺฆาฏึ ธารยิสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สตฺตาหํ เมเฆ ๑ โอวุฏฺเฐ อลฺลจีวโร

ปิณฺฑิกาย จริสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ สพฺพณฺหํ ๒ คนฺตฺวา รุกฺขา รุกฺขํ วนา วนํ

อนเปกฺโข จริสฺสามิ ๓ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ คิริทุคฺเคสุ ปหีนภยเภรโว

อทุติโย คมิสฺสามิ ๔ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ วีณรุชฺชโกว ๕ สตฺตตนฺตึ มโนรมํ

จิตฺตํ อุชุํ กริสฺสามิ ตํ กทา สุ ภวิสฺสติ ฯ

กทาหํ รถกาโรว ปริกนฺตํ อุปาหนํ

กามสํโยชเน เฉจฺฉํ เย ทิพฺเพ เย จ มานุเส ฯ

๑ ม. วธพนฺธา อปารตา ฯ ๒ สี. ยุ. เกสํ ฯ ๓ ม. ตตํ ฯ ๔ ม. ฉินฺนาลยตฺตา ฯ

๕ ม. กุทาสฺสุ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. เวเทเห ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. จกฺกวากปกูชิตา ฯ

๑ ม. อิลฺลิยาจาปธาริภิ ฯ ๒ ม. วมฺมิภิ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. อิลฺลิยาจาปธาริเน ฯ ๒ ม. กลาปิเน ฯ ๓ ม. จิตฺรวมฺมธเร ฯ ๔-๖ ม. ...

ธาริเน ฯ ๕ ม. วตวนฺเต ฯ ๗ ม. คจฺฉมาลิเน ฯ

๑ ม. วตวนฺตา ฯ ๒ ม. คจฺฉมาลิโน ฯ

เมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ ซึ่งนายช่างผู้ฉลาดจัดการสร้างแบ่งไว้เป็นส่วนๆ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์กว้างขวางรุ่งเรืองโดยประการทั้งปวง ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันสมบูรณ์ ซึ่งมีปราการและเสาค่ายเรียงราย

ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละ

พระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ ซึ่งมีป้อมคูและซุ้มประตูมั่นคง ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ มีทางหลวงหลายสายตัดไว้เรียบร้อย ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ ซึ่งจัดร้านตลาดไว้เรียบร้อย ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ ซึ่งมีโค ม้า และรถเบียดเสียดกัน ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จเมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ มีสวนสาธารณะและวนสถานเป็นระเบียบเรียบร้อย ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอเมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์

มีหมู่ไม้ในพระราชอุทยานเป็นระเบียบเรียบร้อย ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอเมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ มีปราสาทราชมนเทียรอันงดงาม เป็นระเบียบเรียบร้อย ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระนครมิถิลาอันบริบูรณ์ มีปราการสามชั้น พรั่งพร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ อันพระเจ้าวิเทหราชผู้เรืองยศพระนามว่าโสมนัสทรงสร้างไว้ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละวิเทหรัฐอันบริบูรณ์ มีการสะสมธัญญาหารเป็นต้นไว้พร้อมมูล อันพระเจ้าวิเทหราชทรงปกครองโดยธรรม ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละวิเทหรัฐอันบริบูรณ์ อันอริราชศัตรูไม่สามารถผจญได้ อันพระเจ้าวิเทหราชทรงปกครองโดยธรรม ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอเมื่อไรเราจึงจักละพระราชมนเทียรอันน่ารื่นรมย์ ที่นายช่างผู้ชาญฉลาดจัดสร้างไว้เป็นส่วนๆ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอเมื่อไรเราจึงจักละพระราชมนเทียรอันน่ารื่นรมย์ ที่ฉาบทาด้วยปูนขาวและดินเหนียว ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อ

ไรเราจึงจักละพระราชมนเทียรอันรื่นรมย์ มีกลิ่นหอมฟุ้งจรุงใจ ออก

บวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระ

ตำหนักยอด อันนายช่างผู้ชาญฉลาดจัดสร้างไว้เป็นส่วนๆ ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระตำหนักยอดอันฉาบทาด้วยปูนขาวและดินเหนียว ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระตำหนักยอด อันมีกลิ่นหอมฟุ้งจรุงใจ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละพระตำหนักยอด อันนายช่างผู้ชาญฉลาดทาสีไว้สวยงาม ประพรมด้วยจุรณแก่นจันทน์ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอเมื่อไรเราจึงจักละบัลลังก์ทองอันลาดด้วยผ้าโกเชาว์อย่างวิจิตร ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละบัลลังก์แก้วมณีอันลาดด้วยผ้าโกเชาว์อย่างวิจิตร

ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละผ้าฝ้าย ผ้าไหม ผ้าโขมพัสตร์ ออกบวชได้ ผ้าโกทุมพรพัสตร์ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละสระโบกขรณีอันน่ารื่นรมย์ มีนกจากพรากมาส่งเสียงพร่ำเพรียกอยู่ ดาดาษด้วยดอกมณฑา ดอกปทุม และดอกอุบล ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละกองช้างอันประดับประดาด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง มีสายรัดทองคำ เป็นช้างตระกูลมาตังคะมีเครื่องปกตระพองและตาข่ายทอง มีนายควาญผู้ถือโตมรและของ้าวขึ้นขี่ประจำ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรจึงจักละกองม้าอันประดับประดาด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง

เป็นม้าต้นตระกูลสินธพชาติอาชาไนย เป็นพาหนะเร็ว อันนายสารถีถือแส้และธนูขึ้นขี่ประจำ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละกองรถอันผูกสอดเครื่องรบ ติดธงประจำหุ้มด้วยหนังเสือเหลืองและเสือโคร่ง ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง อันนายสารถีสวมเกราะถือธนูขึ้นขี่ประจำ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละรถทองมีเครื่องครบครัน ติดธงประจำหุ้มด้วยหนังเสือเหลืองและเสือโคร่ง ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวงอันนายสารถีสวมเกราะถือธนูขึ้นขี่ประจำ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละรถเงิน ... รถม้า ... รถอูฐ ...

รถโค ... รถแกะ ... รถแพะ ... รถมฤค ซึ่งมีเครื่องครบครัน ติดธงประจำหุ้มด้วยหนังเสือเหลืองและเสือโคร่ง ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวงอันนายสารถีสวมเกราะถือธนูขึ้นประจำ ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละกองฝึกช้างผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะเขียว กล้าหาญ ถือโตมรและของ้าว ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละกองม้า ... กองฝึกรถอันประดับเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะเขียว กล้าหาญ ถือธนูและแล่ง ... กองธนู อันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะเขียวกล้าหาญ ถือธนูและแล่ง ... พวกราชบุตรผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง

สวมเกราะอันวิจิตร กล้าหาญ ถือกฤตทอง ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละหมู่พราหมณ์ผู้ครองผ้า ประดับประดา ลูบไล้ตัวด้วยจุรณ์จันทน์เหลือง ทรงผ้าเนื้อดีอันมาแต่แคว้นกาสี ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอเมื่อไรเราจึงจักละหมู่อำมาตย์ผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะเหลือง กล้าหาญ เดินไปข้างหน้าเป็นระเบียบเรียบร้อย ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละนางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คน อันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละนางสนมกำนัลประมาณ

๗๐๐ คน ผู้ละมุนละไมสะโอดสะอง ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละนางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คน ผู้ว่านอนสอนง่าย เจรจาไพเราะน่ารัก ออกบวชได้ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักละถาดทองคำหนักร้อยปัลละ จำหลักลวดลายตั้งร้อย ออกบวชได้ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรหนอกองช้างอันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวงมีสายรัดทองคำ เป็นช้างตระกูลมาตังคะ มีเครื่องปกกะพองและตาข่ายทอง อันนายควาญผู้ถือโตมรและของ้าวขึ้นขี่ประจำ ที่เคยขี่ติดตามเราจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรกองม้าอันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง

เป็นม้าต้นตระกูลสินธพชาติอาชาไนยเป็นพาหนะเร็ว อันนายสารถีถือแส้และธนูขึ้นขี่ประจำ ที่เคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรกองรถ ซึ่งผูกสอดเครื่องรบติดธงประจำ หุ้มด้วยหนังเสือเหลืองและเสือโคร่ง ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง อันนายสารถีสวมเกราะถือธนูขึ้นขี่ประจำ ที่เคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรรถทองซึ่งมีเครื่องครบครัน ติดธงประจำหุ้มด้วยหนังเสือเหลืองและเสือโคร่ง ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง อันนายสารถีสวมเกราะถือธนูขึ้นขี่ประจำ ที่เคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเราความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ

เมื่อไรรถเงิน ... รถม้า ... รถอูฐ ... รถโค... รถแพะ ... รถแกะ ... รถมฤค ซึ่งมีเครื่องครบครัน ติดธงประจำหุ้มด้วยหนังเสือเหลืองและเสือโคร่ง ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง อันนายสารถีสวมเกราะถือธนูขึ้นขี่ประจำ ที่เคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเราความดำรินั้นจึงจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรกองฝึกช้าง ผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะเขียว กล้าหาญ ถือโตมรและของ้าวซึ่งเคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรกองฝึกม้า อันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะเขียว กล้าหาญ ถือแส้และธนู ... กองฝึกรถ อันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะเขียว กล้าหาญ ถือธนูและแล่งธนู ... กองฝึกธนู ... พวกราชบุตร ผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะอันวิจิตร กล้าหาญ ถือกฤตทอง ซึ่งเคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเราความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรหมู่พราหมณ์ผู้ครองผ้า ประดับประดา ลูบไล้ตัวด้วยจุรณจันทน์เหลือง ทรงผ้าเนื้อดีแคว้นกาสีซึ่งเคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไร

หนอ เมื่อไรหมู่อำมาตย์ผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมเกราะ

เหลือง กล้าหาญ เดินไปข้างหน้าเป็นระเบียบเรียบร้อย ซึ่งเคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรนางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คน ผู้ประดับประดาด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ซึ่งเคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรนางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คน ผู้ละมุนละไมสะโอดสะอง ที่เคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเรา ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรนางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คน ผู้ว่านอนสอนง่าย เจรจาไพเราะน่ารัก ซึ่งเคยติดตามเรา จึงจักไม่ติดตามเราความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักได้ปลงผมห่มผ้าสังฆาฏิอุ้มบาตรเที่ยวบิณฑบาต ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอเมื่อไรเราจักได้ทรงผ้าสังฆาฏิอันทำด้วยผ้าบังสุกุล ซึ่งเขาทิ้งไว้ที่หนทางใหญ่ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรฝนตกตลอด ๗ วันเราจึงจักมีจีวรเปียกชุ่มเที่ยวบิณฑบาต ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักได้จาริกไปตามต้นไม้ตามราวป่า ตลอดทั้งกลางวัน

กลางคืน เที่ยวไปโดยไม่ต้องห่วงหลัง ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไร

หนอ เมื่อไรเราจึงจักละความกลัวและความขลาดได้เด็ดขาด เที่ยวไปผู้เดียว ไม่มีเพื่อนสอง ตามซอกเขาและลำธาร ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักได้ทำจิตให้ตรง ดังคนดีดพิณ ดีดสายพิณทั้ง ๗ สายให้เป็นเสียงรื่นรมย์ใจ ความดำรินั้นจักสำเร็จได้เมื่อไรหนอ เมื่อไรเราจึงจักตัดเสียได้ซึ่งกามสังโยชน์ ทั้งที่เป็นของทิพย์ทั้งที่เป็นของมนุษย์ เหมือนช่างหนังตัดรองเท้าโดยรอบ ฉะนั้น.

ตา จ สตฺตสตา ภริยา สพฺพาลงฺการภูสิตา

พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ กสฺมา โน วิชหิสฺสสิ ฯ

ตา จ สตฺตสตา ภริยา สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา

พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ กสฺมา โน วิชหิสฺสสิ ฯ

ตา จ สตฺตสตา ภริยา อสฺสวา ปิยภาณินี

พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ กสฺมา โน วิชหิสฺสสิ ฯ

ตา จ สตฺตสตา ภริยา สพฺพาลงฺการภูสิตา

หิตฺวา สมฺปทวี ๑ ราชา ปพฺพชฺชาย ปุรกฺขิโต ฯ

ตา จ สตฺตสตา ภริยา สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา

หิตฺวา สมฺปทวี ๑ ราชา ปพฺพชฺชาย ปุรกฺขิโต ฯ

ตา จ สตฺตสตา ภริยา อสฺสวา ปิยภาณินี

หิตฺวา สมฺปทวี ๑ ราชา ปพฺพชฺชาย ปุรกฺขิโต ฯ

หิตฺวา สตปลฺลกํสํ โสวณฺณํ สตราชิกํ

อคฺคหิ มตฺติกาปตฺตํ ตํ ทุติยาภิเสจนํ ฯ

๑ ม. สตฺตาหสมฺเมเฆ ฯ ๒ สี. ม. สพฺพหํ ฐานํ ฯ ยุ. สพฺพาหํ ฐานํ ฯ

๓ ม. คมิสฺสามิ ฯ สี. ยุ. วิหริสฺสามิ ฯ ๔ สี. ยุ. วิหริสฺสามิ ฯ

๕ ม. วีณํว รุชฺชโก ฯ

นางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คนนั้น ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวงต่างประคองพาหารำพันว่า เพราะเหตุไร พระองค์จึงทรงละทิ้งพวกเกล้ากระหม่อมฉันไว้ นางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คน ล้วนละมุนละไมสะโอดสะอง ต่างประคองพาหารำพันว่า เพราะเหตุไร พระองค์จึงทรงละทิ้งพวกเกล้ากระหม่อมฉันไว้ นางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คน ล้วนว่านอนสอนง่าย เจรจาไพเราะน่ารัก ต่างประคองพาหารำพันว่า เพราะ

เหตุไร พระองค์จึงทรงละทิ้งพวกเกล้ากระหม่อมฉันไว้ พระราชาทรง

ละนางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คนเหล่านั้น ล้วนประดับประดาด้วยอลังการทั้งปวง เสด็จมุ่งผนวชแต่พระองค์เดียว พระราชาทรงละนางสนมกำนัลประมาณ ๗๐๐ คนเหล่านั้น ผู้ละมุนละไม สะโอดสะองเสด็จมุ่งผนวชแต่พระองค์เดียว พระราชาทรงละนางสนมกำนัลประมาณ๗๐๐ คนเหล่านั้น ผู้ว่านอนสอนง่าย เจรจาไพเราะน่ารัก เสด็จมุ่งผนวชแต่พระองค์เดียว ทรงละถาดทองคำหนักประมาณ ๑๐๐ ปัลละ จำหลักลวดลายตั้งร้อย ทรงอุ้มบาตรดิน เป็นการอภิเษกครั้งที่ ๒.

เภสฺมา อคฺคิสมา ชาลา โกสา ฑยฺหนฺติ ภาคโส

รชตํ ชาตรูปญฺจ มุตฺตา เวฬุริยา พหู

มณโย สงฺขมุตฺตา จ วตฺถกํ ๒ หริจนฺทนํ

อชินํ ทนฺตภณฺฑญฺจ โลหํ กาฬายสํ พหุํ

เอหิ ราช นิวตฺตสฺสุ มา เต ตํ วินสฺสา ๓ ธนํ ฯ

คลังทั้งหลาย คือ คลังเงิน คลังทอง คลังแก้วมุกดา คลังแก้วไพฑูรย์คลังแก้วมณี คลังสังข์ คลังไข่มุกด์ คลังผ้า คลังจันทน์เหลืองคลังหนัง คลังงาช้าง คลังพัสดุ คลังทองแดง คลังเหล็ก เป็นอันมาก มีเปลวไฟเสมอเป็นอันเดียวกัน น่ากลัว แม้จัดไว้คนละส่วนไฟก็ไหม้หมด ข้าแต่พระราชาขอเชิญเสด็จกลับก่อนเถิด พระราชทรัพย์ของพระองค์อย่าพินาศเสียเลย.

สุสุขํ วต ชีวาม เยสนฺโน นตฺถิ กิญฺจนํ

มิถิลาย ฑยฺหมานาย น เม กิญฺจิ อฑยฺหถ ฯ

เราทั้งหลายผู้ไม่มีความกังวล เป็นสุขดีจริงหนอ เมื่อกรุงมิถิลาถูกเพลิงเผาอยู่ อะไรหน่อยหนึ่งของเรามิได้ถูกเพลิงเผา.

อฏวิโย สมุปฺปนฺนา รฏฺฐํ วิทฺธํสยนฺติ เต

เอหิ ราช นิวตฺตสฺสุ มา รฏฺฐํ วินสฺสา ๓ อิทํ ฯ

เกิดพวกโจรในดงขึ้นแล้ว พากันมาปล้นแว่นแคว้นของพระองค์ ข้าแต่พระราชา ขอเชิญเสด็จกลับเถิด แว่นแคว้นนี้อย่าพินาศเสียเลย.

สุสุขํ วต ชีวาม เยสนฺโน นตฺถิ กิญฺจนํ

รฏฺเฐ วิลุมฺปมานมฺหิ น เม กิญฺจิ อหารถ

สุสุขํ วต ชีวาม เยสนฺโน นตฺถิ กิญฺจนํ

ปีติภกฺขา ภวิสฺสาม เทวา อาภสฺสรา ยถา ฯ

๑ สี. สมฺปทฺทยี ฯ ม. สมฺปทฺทวี ฯ ๒ ม. วตฺถิกํ ฯ ๓ ม. วินสา ฯ

เราทั้งหลายผู้ไม่มีความกังวล เป็นสุขดีจริงหนอ เมื่อแว่นแคว้นถูกปล้นอะไรหน่อยหนึ่งของเรามิได้ถูกปล้น เราทั้งหลายผู้ไม่มีความกังวล เป็นสุขดีจริงหนอ เราทั้งหลายจักมีปีติเป็นภักษา เหมือนดังเทพเจ้าเหล่าอาภัสสระ ฉะนั้น.

กิเมฺหโส มหโต โฆโส กา นุ คาเมว กีฬิยา

สมณ เตฺวว ปุจฺฉามิ กตฺเถโสภิสโฏ ชโน ฯ

เสียงอันกึกก้องของหมู่ชนเป็นอันมากนี้ เพราะอะไร นั่นใครหนอมากับท่านเหมือนเล่นกันอยู่ในบ้าน ดูกรสมณะ อาตมภาพขอถามท่านมหาชนนี้ติดตามท่านมาเพื่อประโยชน์อะไร.

มมํ โอหาย คจฺฉนฺตํ เอตฺเถโสภิสโฏ ชโน

สีมาติกฺกมนํ ยนฺตํ มุนิโมนสฺส ปตฺติยา

มิสฺสํ นนฺทีหิ คจฺฉนฺตํ กึ ชานมนุปุจฺฉสิ ฯ

มหาชนนี้ติดตามข้าพเจ้าผู้ละทิ้งพวกเขาไปในที่นี้ ข้าพเจ้าผู้ล่วงเสียซึ่งเขตแดน คือ กิเลส ออกบวชเพื่อบรรลุถึงมโนธรรม คือ ญาณของพระมุนี แต่ยังเจือด้วยความเพลิดเพลินทั้งหลายอยู่ พระผู้เป็นเจ้ารู้อยู่จะถามทำไม.

มาสฺสุ ติณฺโณ อมญฺญิตฺโถ ๑ สรีรํ ธารยํ อิมํ

อตีรเณยฺยมิทํ กมฺมํ พหู หิ ปริปนฺถโย ฯ

พระองค์เพียงแต่ทรงสรีระอันครองผ้ากาสาวะนี้ อย่าได้สำคัญว่าเราข้ามพ้นเขตแดน คือ กิเลสแล้ว กรรม คือ กิเลสนี้ จะพึงข้ามได้ด้วยการทรงเพศบรรพชิตก็หาไม่ เพราะอันตราย คือ กิเลสของพระองค์ยังมีอยู่มาก.

โก นุ เม ปริปนฺถสฺส มม เอวํวิหาริโน

โย เนว ทิฏฺเฐ นาทิฏฺเฐ กามานมภิปตฺถเย ฯ

อันตรายอะไรหนอ จะพึงมีแก่ข้าพเจ้าผู้มีปกติอยู่ผู้เดียวอย่างนี้ ไม่ปรารถนากามทั้งหลายในมนุษยโลกและในเทวโลก.

นิทฺทา ตนฺทิ วิชมฺภิตา อรติ ภตฺตสมฺมโท

อาวสนฺติ สรีรฏฺฐา พหู หิ ปริปนฺถโย ฯ

อันตรายเป็นอันมากแล คือ ความหลับ ความเกียจคร้าน ความง่วงเหงา ความไม่ยินดี ความเมาอาหาร ตั้งอยู่ในสรีระของพระองค์.

กลฺยาณํ วต มํ ภวํ พฺราหฺมณ อนุสาสสิ

พฺราหฺมณ เตฺวว ปุจฺฉามิ โก นุ ตฺวมสิ มาริส ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ท่านพร่ำสอนข้าพเจ้าดีหนอ ข้าพเจ้าขอถามท่านผู้นิรทุกข์ ท่านเป็นใครหนอ.

นารโท อิติ นาเมน กสฺสโป อิติ มํ วิทู

โภโต สงฺกาเส อาคจฺฉึ สาธุ สพฺภิ สมาคโม ฯ

ตสฺส เต สพฺโพ อานนฺโท วิหาโร อุปวตฺตตุ

ยทูนํ ตํ ปริปูเรหิ ขนฺติยา อุปสเมน จ ฯ

ปสารย สนฺนตญฺจ อุนฺนตญฺจ ปหารย ๒

กมฺมํ วิชฺชญฺจ ธมฺมญฺจ สกฺกตฺวาน ปริพฺพช ฯ

๑ ม. อมญฺญิตฺถ ฯ ๒ ม. ปสารยุ ฯ

ชนทั้งหลายรู้จักอาตมาโดยชื่อว่านารทะ โดยโคตรว่ากัสสปะ อาตมามาในสำนักของพระองค์ด้วยความสำคัญว่าการสมาคมกับสัตบุรุษทั้งหลายเป็นความดี พระองค์จงทรงมีความยินดีในบรรพชานี้ วิหารธรรมจงเกิดแก่พระองค์ กิจอันใดยังพร่องด้วยศีล การบริกรรมและฌาน พระองค์จงทรงบำเพ็ญกิจนั้น ให้บริบูรณ์ด้วยความอดทนและความสงบระงับอย่าถือพระองค์ว่าเป็นกษัตริย์ จงทรงคลายออกเสียซึ่งความยุบลงและความฟูขึ้น จงทรงกระทำโดยเคารพซึ่งกุศลกรรมบถวิชชาและสมณธรรมแล้วบำเพ็ญพรหมจรรย์.

พหู หตฺถี จ อสฺเส จ นคเร ชนปทานิ จ

หิตฺวา ชนก ปพฺพชิโต กปาเล ๑ รติมชฺฌคา

กจฺจิ นุ เต ชานปทา มิตฺตามจฺจา จ ญาตกา

ทูภึ อกํสุ ชนก กสฺมา เต ตํ อรุจฺจถ ฯ

ดูกรพระชนก พระองค์ทรงละช้าง ม้า ชาวนครและชนบทเป็นอันมากเสด็จออกผนวชทรงยินดีแล้วในบาตร ชาวชนบท มิตรอำมาตย์และพระประยูรญาติเหล่านั้น ได้กระทำความผิดให้แก่พระองค์หรือหนอเพราะเหตุไร พระองค์จึงทรงชอบพระทัยบาตรนั้น.

น มิคาชิน ชาตุจฺเฉ อหํ กิญฺจิ กุทาจนํ

อธมฺเมน ชิเน ญาตึ น จาปิ ญาตโย มมํ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ครองหนังสัตว์ผู้เจริญ ข้าพเจ้ามิได้เคยเอาชนะพระประยูรญาติอะไรๆ โดยส่วนเดียวในกาลไหนๆ โดยอธรรมเลย แม้พระยูรญาติก็มิได้เคยเอาชนะข้าพเจ้าโดยอธรรม.

ทิสฺวาน โลกวตฺตนฺตํ ขชฺชนฺตํ กทฺทมีกตํ

หญฺญเร วชฺฌเร เจตฺถ ยตฺถ สนฺโน ๒ ปุถุชฺชโน

เอตาหํ อุปมํ กตฺวา ภิกฺขโกสฺมิ มิคาชิน ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ครองหนังสัตว์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้เห็นประเพณีของโลก เห็นโลกถูกกิเลสขบกัด ถูกกิเลสทำให้เป็นดังเปือกตม จึงได้ทำเหตุนี้ให้เป็นเครื่องเปรียบเทียบว่า ปุถุชนจมอยู่แล้วในกิเลสวัตถุใด สัตว์เป็นอันมากย่อมถูกประหาร และถูกฆ่าในกิเลสวัตถุนั้น ดังนี้ จึงได้บวชเป็นภิกษุ.

โก นุ เต ภควา สตฺถา กสฺเสตํ วจนํ สุจึ ๓

น หิ กปฺปํ วา วิชฺชํ วา ปจฺจกฺขาย รเถสภ

สมณมาหุ วตฺตนฺตํ ยถา ทุกฺขสฺสติกฺกโม ฯ

ใครหนอเป็นผู้จำแนกแจกอรรถสั่งสอนพระองค์ คำอันสะอาดนี้เป็นคำของใคร ดูกรพระองค์ผู้เป็นจอมทัพ เพราะพระองค์หาได้ตรัสบอกดาบสผู้เป็นกรรมวาทีหรือสมณะคือพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้ประกอบด้วยวิชชาซึ่งเป็นไปล่วงทุกข์ไม่.

น มิคาชน ชาตุจฺเฉ อหํ กิญฺจิ กุทาจนํ

สมณํ พฺราหฺมณํ วาปิ สกฺกตฺวา อนุปาวิสึ ฯ

มหตา จานุภาเวน คจฺฉนฺโต สิริยา ชลํ

คียมาเนสุ คีเตสุ วชฺชมาเนสุ วคฺคุสุ

ตูริยตาลิตสงฺฆุฏฺเฐ ๔ สมฺมตาลสมาหิเต

ส มิคาชิน มทฺทกฺขึ ผลึ อมฺพํ ติโรจฺฉทํ

ตุทมานํ ๕ มนุสฺเสหิ ผลกาเมหิ ชนฺตุภิ

โส โขหตํ สิรึ หิตฺวา โอโรหิตฺวา มิคาชิน

มูลํ อมฺพสฺสุปาคญฺฉึ ผลิโน นิปฺผลสฺส จ

ผลึ อมฺพํ หตํ ทิสฺวา วิทฺธสฺตํ วินลีกตํ ๑

อเถกํ อิตรํ อมฺพํ นีโลภาสํ มโนรมํ

เอวเมว นูนเมฺหปิ อิสฺสเร พหุกณฺฏเก

อมิตฺตา โน วธิสฺสนฺติ ยถา อมฺโพ ผลี หโต

อชินมฺหิ หญฺญเต ทีปิ นาโค ทนฺเตหิ หญฺญติ

ธนมฺหิ ธนิโน หนฺติ อนิเกตมสนฺถวํ

ผลี อมฺโพ อผโล จ เต สตฺถาโร อุโภ มม ฯ

๑ สี. ยุ. กปลฺเล ฯ ๒ สี. สตฺโต ฯ ๓ ม. สุจิ ฯ ๔ ม. ตูริยตาฬสงฺฆุฏฺเฐ ฯ

๕ สี. ตุชฺชมานํ ฯ ม. หญฺญมานํ ฯ ยุ. ตทฺทมานํ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ครองหนังสัตว์ แม้ข้าพเจ้าจะสักการะสมณะและพราหมณ์โดยส่วนเดียว แต่ไม่เคยเข้าใกล้ไต่ถามอะไรๆ ในกาลไหนๆ เลยข้าแต่ท่านผู้ครองหนังสัตว์ ข้าพเจ้ารุ่งเรืองด้วยศิริ ไปยังราชอุทยานด้วยอานุภาพใหญ่ เมื่อชาวพนักงานกำลังขับเพลงประโคมดนตรีอยู่ ข้าพเจ้านั้นได้เห็นต้นมะม่วงกำลังมีผลอยู่ภายนอกกำแพง ในพระราชอุทยานอันกึกก้องด้วยการประโคมดนตรี ประกอบด้วยคนขับและคนประโคมข้าพเจ้าละต้นมะม่วงอันมีศิรินั้น ที่มนุษย์ทั้งหลายผู้ปรารถนาผลฟาดตีอยู่ลงจากคอช้างเข้าไปยังโคนต้นมะม่วงที่มีผลและไม่มีผล ข้าพเจ้าเห็นต้นมะม่วงอันมีผล ที่บุคคลเบียดเบียนหักแล้วปราศจากใบและก้าน และได้เห็นต้นมะม่วงอีกต้นหนึ่งมีใบเขียวสดงดงาม ศัตรูทั้งหลายย่อมกำจัดแม้พวกเราผู้เป็นอิสระ ผู้มีศัตรูดุจหนามเป็นอันมาก เปรียบเหมือนต้นมะม่วงมีผลอันมนุษย์ทั้งหลายเบียดเบียนแล้ว ฉะนั้นคนย่อมฆ่าเสือเหลืองเพราะหนัง ย่อมฆ่าช้างเพราะงา ย่อมฆ่าคนมั่งคั่งเพราะทรัพย์ใครเล่าจักฆ่าคนที่ไม่มีเรือน ไม่มีสันถวะคือตัณหา ต้นมะม่วง ๒ ต้นคือ ต้นหนึ่งมีผลและต้นหนึ่งไม่มีผล เป็นผู้สั่งสอนข้าพเจ้า.

สพฺโพ ชโน สพฺยาธิโต ๒ ราชา ปพฺพชิโต อิติ

หตฺถาโรหา อนีกฏฺฐา รถิกา ปตฺติการกา

อสฺสาสยิตฺวา ชนตํ ฐปยิตฺวา ปฏิจฺฉทํ

ปุตฺตํ รชฺเช ฐเปตฺวาน อถ ปจฺฉา ปพฺพชิสฺสสิ ฯ

คนทั้งปวง คือ กองช้าง กองม้า กองรถ กองเดินเท้า ตกใจว่าพระราชาทรงผนวชเสียแล้ว ขอพระองค์ทรงปลอบประชุมชนให้เบาใจทรงตั้งความคุ้มครอง ทรงอภิเษกพระราชโอรสในราชสมบัติแล้ว จึงทรงผนวชในภายหลังเถิด.

จตฺตา มยา ชานปทา มิตฺตามจฺจา จ ญาตกา

สนฺติ ปุตฺตา วิเทหานํ ทีฆาวุ รฏฺฐวฑฺฒโน

เต รชฺชํ การยิสฺสนฺติ มิถิลายํ ปชาปติ ฯ

เราได้สละชาวชนบท มิตร อำมาตย์และพระประยูรญาติทั้งหลายแล้วทีฆาวุราชกุมารผู้ผดุงรัฐ เป็นบุตรของชาววิเทหรัฐมีอยู่ ประชาบดีชาววิเทหรัฐ จักอภิเษกบุตรเหล่านั้นให้เสวยราชสมบัติในกรุงมิถิลา.

เอหิ ตํ อนุสิกฺขามิ ยํ วากฺยํ มม รุจฺจติ

รชฺชํ ตุวํ การยนฺตี ๓ ปาปํ ทุจฺจริตํ พหุํ

กาเยน วาจา มนสา เยน คจฺฉสิ ทุคฺคตึ

ปรทินฺนเกน ปรนิฏฺฐิเตน

ปิณฺเฑน ยาเปติ ๔ ส ธีรธมฺโม ฯ

๑ ม. วินฬีกตํ ฯ ๒ ม. ปพฺยาธิโต ฯ ๓ ม. การยสิ ฯ ๔ ม. ยาเปหิ ฯ

มาเถิด อาตมาจักให้เธอศึกษาตามคำที่อาตมาชอบ เมื่อเธอให้โอรสครองราชสมบัติแล้วพร่ำสอนเรื่องราชสมบัติด้วยคิดว่าลูกของเราเป็นพระราชา ก็จะทำบาปทุจริตเป็นอันมากด้วยกาย วาจาและใจ อันเป็นเหตุให้ไปสู่ทุคติ การยังอัตตภาพให้เป็นไปด้วยก้อนข้าวที่ผู้อื่นให้ซึ่งสำเร็จมาแต่ผู้อื่นนี้ เป็นธรรมของนักปราชญ์.

โยปิ จตุตฺเถ ภตฺตกาเล น ภุญฺเช

อชฺฌุฏฺฐมาริว ๑ ขุทาย มิยฺเย

น เตฺวว ปิณฺฑํ ลุลิตํ อนริยํ

กุลปุตฺตรูโป สปฺปุริโส นุ เสเว

ตยิทํ น สาธุ ตยิทํ น สุฏฺฐุ

สุนขุจฺฉิฏฺฐกํ ชนก ภุญฺชเส ตุวํ ฯ

กุลบุตรผู้ฉลาดแม้ใด ไม่พึงบริโภคอาหารในภัตตกาลที่ ๕ เพียงดังใกล้จะตาย หรือพึงตายด้วยความหิว กุลบุตรผู้ฉลาดนั้น ก็ไม่พึงบริโภคก้อนข้าวอันคลุกฝุ่นไม่สะอาดเลยมิใช่หรือ ข้าแต่พระมหาชนก พระองค์เสวยได้ซึ่งก้อนเนื้อ อันเป็นเดนสุนัข ไม่สะอาดน่าเกลียดนัก.

น จาปิ เม สีวลิ โส อภกฺโข

ยํ โหติ จตฺตํ คิหิโน สุนขสฺส วา

เยเกจิ โภคา อิธ ธมฺมลทฺธา

สพฺโพ โส ภกฺโข อนวโยติ ๒ วุตฺโต ฯ

ดูกรพระนางสีวลี บิณฑบาตใด เป็นของอันบุคคลผู้ครองเรือนหรือสุนัขสละแล้ว บิณฑบาตนั้น ชื่อว่าไม่เป็นอาหารของอาตมาก็หามิได้ของบริโภคเหล่าใดเหล่าหนึ่งในโลกนี้ ที่ได้มาแล้วโดยธรรม ของบริโภคทั้งหมดนั้นกล่าวกันว่าไม่มีโทษ.

กุมาริเก อุปเสนิเย นิจฺจํ นิคฺคลมณฺฑิเต

กสฺมา เต เอโก ภุโช ชนติ ๓ เอโก เต น ชนตี ๓ ภุโช ฯ

ดูกรนางกุมาริกาผู้นอนใกล้มารดา ผู้ประดับประดาเป็นนิตย์ เพราะเหตุไรกำไลมือ ของเธอข้างหนึ่งจึงมีเสียงดัง อีกข้างหนึ่งไม่มีเสียงดัง.

อิมสฺมึ เม สมณ หตฺเถ ปฏิมุกฺกา ทุนีวรา ๔

สงฺฆฏฺฏา ชายเต สทฺโท ทุติยสฺเสว สา คติ

อิมสฺมึ เม สมณ หตฺเถ ปฏิมุกฺโก เอกนีวโร ๕

โส อทุติโย น ชนติ มุนิภูโตว ติฏฺฐติ

วิวาทปฺปตฺโต ทุติโย เกเนโก วิวทิสฺสติ

ตสฺส เต สคฺคกามสฺส เอกตฺตมุปโรจตํ ฯ

ข้าแต่สมณะ กำไลมือสองอันซึ่งสวมอยู่ที่มือของดิฉันนี้ เพราะกำไลสองอันกระทบกันจึงมีเสียงดัง กำไลมือสองอันจึงมีเสียงดัง กำไลมืออันหนึ่งสรวมอยู่ที่ข้อมือของดิฉัน ไม่มีอันที่สอง จึงไม่เกิดเสียงดังราวกะว่ามุนีสงบนิ่งอยู่ บุคคลสองคนถึงความวิวาทกัน บุคคลคนเดียวจักวิวาทกับใคร ท่านผู้ปรารถนาสวรรค์จงชอบความเป็นผู้เดียวเถิด.

สุณสิ สีวลิ คาถา กุมาริยา ปเวทิตา

เปสิยา มํ ครหิตฺโถ ทุติยสฺเสว สา คติ

อยํ เทฺวธา ปโถ ภทฺเท อนุจิณฺโณ ปถาวิหิ

เตสํ ตฺวํ เอกํ คณฺหาหิ อหเมกํ ปุนาปรํ

มา จ ๑ มํ ตฺวํ ปติ เมติ นาหํ ภริยาติ ตํ ปุน ๒ ฯ

อิมเมว กถยนฺตา ถูณํ นครมุปาคมม ฯ

โกฏฺฐเก อุสุการสฺส ภตฺตกาเล อุปฏฺฐิเต

ตตฺร จ โส อุสุกาโร เอกํ ทณฺฑํ อุชุํ กตํ

เอกญฺจ จกฺขุํ นิคฺคยฺห ชิมฺหเมเกน เปกฺขติ ฯ

๑ สี. อชทฺธุมารีว ฯ ม. อชฺฏฺฐมารีว ฯ ยุ. อชทฺธุมาริว ฯ ๒ สี. ยุ. อนวชฺโชติ ฯ

๓ สณติ ... สณตี อิติปิ ฯ ๔ สี. ยุ. ทุนีธุรา ฯ ๕ สี. ยุ. เอกนีธุโร ฯ

ดูกรพระนางสีวลี เธอได้ยินคาถาที่นางกุมาริกากล่าวแล้วหรือ นางกุมาริกาเป็นเพียงสาวใช้มาติเตียนเรา ความประพฤติของเราทั้งสอง อาตมาเป็นบรรพชิต เธอเป็นสตรีเดินตามกันมา ย่อมเป็นเหตุแห่งคำติเตียนดูกรนางผู้เจริญ ทางสองแพร่งนี้ อันเราทั้งสองผู้เดินทางสัญจรมาแล้วเธอจงถือเอาทางหนึ่ง อาตมาก็จักถือเอาอีกทางหนึ่ง เธออย่าเรียกอาตมาว่า เป็นพระสวามีของเธอและอาตมาก็จะไม่เรียกเธอว่า เป็นพระมเหสีของอาตมาอีก เมื่อกษัตริย์ทั้งสองตรัสข้อความนี้ ต่างก็เสด็จเข้าไปยังถูณนคร เมื่อใกล้เวลาภัตตกาล พระราชาประทับอยู่ ณ ซุ้มประตูของนายช่างศร นายช่างศรหลับตาข้างหนึ่ง เล็งลูกศรอันคดที่ตนดัดให้ตรงด้วยตาข้างหนึ่ง.

เอวนฺโน สาธุ ปสฺสสิ อุสุการ สุโณหิ เม

ยเทกํ จกฺขุํ นิคฺคยฺห ชิมฺหเมเกน เปกฺขสิ ฯ

ดูกรนายช่างศร ท่านจงฟังอาตมา ท่านหลับตาข้างหนึ่งเล็งดูลูกศรอันคดด้วยนัยน์ตาข้างหนึ่งด้วยประการใด ท่านเห็นความสำเร็จประโยชน์ด้วยประการนั้นหรือหนอ.

ทฺวีหิ สมณ จกฺขูหิ วิสาลํ วิย ขายติ

อปฺปตฺวา ๓ ปรมํ ๔ ลิงฺคํ นุชุภาวาย กปฺปติ ฯ

เอกญฺจ จกฺขุํ นิคฺคยฺห ชิมฺหเมเกน เปกฺขโต

สมฺปตฺวา ปรมํ ลิงฺคํ อุชุภาวาย กปฺปติ ฯ

วิวาทปฺปตฺโต ทุติโย เกเนโก วิวทิสฺสติ

ตสฺส เต สคฺคกามสฺส เอกตฺตมุปโรจตํ ฯ

ข้าแต่สมณะ การเล็งด้วยนัยน์ตาทั้งสองปรากฏว่าเหมือนพร่าไปไม่ถึงคดข้างหน้า ย่อมไม่สำเร็จความดัดให้ตรง ถ้าหลับนัยน์ตาข้างหนึ่งเล็งดูที่คดด้วยนัยน์ตาข้างหนึ่ง เล็งได้ถึงที่คดข้างหน้า ย่อมสำเร็จความดัดให้ตรง บุคคลสองคนถึงความวิวาทกัน บุคคลคนเดียวจักวิวาทกับใคร

ท่านผู้ปรารถนาสวรรค์ จงชอบความเป็นผู้เดียวเถิด.

สุณสิ สีวลิ คาถา อุสุกาเรน เวทิตา

เปสิยา มํ ครหิตฺโถ ทุติยสฺเสว สา คติ

อยํ เทฺวธา ปโถ ภทฺเท อนุจิณฺโณ ปถาวิหิ

เตสํ ตฺวํ เอกํ คณฺหาหิ อหเมกํ ปุนาปรํ

เนว มํ ๕ ตฺวํ ปติ เมติ นาหํ ภริยาติ ตํ ปุน ๖

มุญฺชา อิสกา ปพฺยูฬฺหา ๑ เอกา วิหร สีวลีติ ฯ

มหาชนกชาตกํ ทุติยํ ฯ

๑-๕ ม. มา วจ ฯ ๒-๖ ม. วา ปุน ฯ ๓ ม. อสมฺปตฺวา ฯ ๔ สี. ยุ. ปรํ ฯ

ดูกรพระนางสีวลี เธอได้ยินคาถาที่นายช่างศรกล่าวแล้วหรือยัง นายช่างศรเป็นเพียงคนใช้มาติเตียนเรา ความประพฤติของเราทั้งสอง คือ อาตมาเป็นบรรพชิต เธอเป็นสตรีเดินตามกันมา ย่อมเป็นเหตุแห่งคำติเตียนดูกรนางผู้เจริญ ทางสองแพร่งนี้ อันเราทั้งสองผู้เดินทางสัญจรมาแล้วเธอจงถือเอาทางหนึ่ง อาตมาก็จะถือเอาอีกทางหนึ่ง เธออย่าเรียกอาตมาว่า เป็นพระสวามีของเธอและอาตมาก็จะไม่เรียกเธอว่า เป็นพระมเหสีของอาตมาอีก หญ้ามุงกระต่ายที่เราถอนขึ้นแล้วนี้ ไม่อาจจะสืบต่อกันอีกได้ ฉันใด แม้เราก็ไม่สามารถจะอยู่ร่วมกันได้ ฉันนั้น เพราะฉะนั้นอาตมาจักอยู่ผู้เดียว เธอก็จงอยู่ผู้เดียวเถิด พระนางสีวลี.

จบ มหาชนกชาดกที่ ๒