๓. สุวรรณสามชาดก เล่ม ๒๘

โก นุ มํ อุสุนา วิชฺฌิ ปมตฺตํ อุทหาริกํ ๒

ขตฺติโย พฺราหฺมโณ เวสฺโส โก มํ วิทฺธา นิลียสิ ฯ

น เม มํสานิ ขชฺชานิ จมฺเมนตฺโถ น วิชฺชติ

อถ เกน นุ วณฺเณน วิทฺเธยฺยํ มํ อมญฺญถ ฯ

โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ กึ มํ วิทฺธา นิลียสิ ฯ

ใครหนอยิงเราผู้มัวประมาทกำลังแบกหม้อน้ำ ด้วยลูกศร กษัตริย์พราหมณ์ แพศย์ คนไหนยิงเราแล้วแอบอยู่ เนื้อของเราก็กินไม่ได้ประโยชน์ด้วยหนังก็ไม่มี เมื่อเป็นอย่างนี้ คนที่ยิงนี้ เข้าใจว่าเราเป็นผู้อันจะพึงยิง ด้วยเหตุอะไรหนอ ท่านเป็นใคร หรือเป็นบุตรใคร เราจะรู้จักท่านได้อย่างไร ดูกรสหาย เราถามแล้วขอท่านจงบอกเถิด ท่านยิงเราแล้วแอบอยู่ทำไมเล่า.

ราชาหมสฺมิ กาสีนํ ปิลยกฺโขติ มํ วิทู

โลภา รฏฺฐํ ปหิตฺวาน มิคเมสํ จรามหํ

อิสฺสตฺเถ จสฺมิ กุสโล ทฬฺหธมฺโมติ วิสฺสุโต

นาโคปิ เม น มุญฺเจยฺย อาคโต อุสุปาตนํ ฯ

โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต ๓ กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ

ปิตุโน อตฺตโน จาปิ นามโคตฺตํ ปเวทย ฯ

เราเป็นพระราชาของชนชาวกาสี ชนทั้งหลายเรียกเราว่า พระเจ้าปิลยักข์เราละแว่นแคว้นมาเที่ยวแสวงหามฤคเพราะความโลภ อนึ่ง เราเป็นผู้ฉลาดในธนูศิลป์ ปรากฏว่าแม่นยำ หนักแน่น แม้ช้างมาสู่ระยะลูกศรของเรา ก็ไม่พึงพ้นไปได้ ท่านเป็นใคร หรือเป็นบุตรใคร เราจักรู้จักท่านได้อย่างไร ขอท่านจงบอกนาม และโคตรของบิดาท่าน และตัวของท่านเถิด.

เนสาทปุตฺโต ภทฺทนฺเต สาโม อิติ มํ ญาตโย

อามนฺตยึสุ ชีวนฺตํ สฺวาชฺเชวงฺคโต ๔ สเย

วิทฺโธสฺมิ ปุถุสลฺเลน สวิเสน ยถา มิโค

สกมฺหิ โลหิเต ราช ปสฺส เสมิ ปริปฺลุโต

ปฏิวามคตํ สลฺลํ ปสฺส ถิมฺหามิ ๑ โลหิตํ

อาตุโร ตฺยานุปุจฺฉามิ กึ มํ วิทฺธา นิลียสิ

อชินมฺหิ หญฺญเต ทีปิ นาโค ทนฺเตหิ หญฺญเต

อถ เกน นุ วณฺเณน วิทฺเธยฺยํ มํ อมญฺญถ ฯ

๑ ม. มุญฺชาเวสิกา ปวาฬฺหา ฯ ๒ ม. อุทหารกํ ฯ ๓ สี. ยุ. ตฺวํ จ กสฺส วา

ปุตฺโตสิ ฯ ๔ ม. สฺวชฺเชวาหํ คโต ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นบุตรของฤาษีผู้เป็นบุตรของนายพรานญาติทั้งหลายเรียกข้าพระองค์เมื่อยังมีชีวิตอยู่ว่า สามะ วันนี้ ข้าพระองค์ถึงปากมรณะนอนอยู่อย่างนี้ ถูกพระองค์ยิงด้วยลูกศรอันใหญ่ซาบยาพิษเหมือนมฤคที่ถูกพรานป่ายิงแล้ว ข้าแต่พระราชา เชิญพระองค์ทอดพระเนตร ข้าพระองค์ผู้นอนเปื้อนโลหิตของตน เชิญทอดพระเนตรดูลูกศรอันแล่นเข้าข้างขวาทะลุออกข้างซ้าย ข้าพระองค์กำลังบ้วนเลือดอยู่เป็นผู้กระสับกระส่าย ขอทูลถามพระองค์ว่า พระองค์ยิงข้าพระองค์แล้วจะแอบอยู่ทำไม เสือเหลืองถูกเขาฆ่าเพราะหนัง ช้างถูกเขาฆ่าเพราะงาเมื่อเป็นอย่างนี้ พระองค์เข้าพระทัยว่า ข้าพระองค์อันพระองค์ควรยิงด้วยเหตุไรหนอ.

มิโค อุปฏฺฐิโต อาสิ อาคโต อุสุปาตนํ

ตํ ทิสฺวา อุพฺพิชฺชิ สาม เตน โกโธ มมาวิสิ ฯ

ดูกรสามะ มฤคปรากฏแล้ว มาสู่ระยะลูกศร เห็นท่านเข้าแล้วก็หนีไปเพราะเหตุนั้น เราจึงเกิดความโกรธ.

ยโต สรามิ อตฺตานํ ยโต ปตฺโตสฺมิ วิญฺญุตํ

น มํ มิคา อุตฺราสนฺติ ๒ อรญฺเญ สาปทานิปิ ฯ

ยโต นิธึ ปริหารึ ยโต ปตฺโตสฺมิ โยพฺพนํ

น มํ มิคา อุตฺราสนฺติ อรญฺเญ สาปทานิปิ ฯ

ภีรู กึปุริสา ราช ปพฺพเต คนฺธมาทเน

สมฺโมทมานา คจฺฉาม ปพฺพตานิ วนานิ จ

อถ เกน นุ วณฺเณน อุตฺราสนฺติ มิคา มมํ ฯ

จำเดิมแต่ข้าพระองค์จำความได้ รู้จักถูกและผิด ฝูงมฤคในป่าแม้ดุร้ายย่อมไม่สะดุ้งกลัวข้าพระองค์ จำเดิมแต่ข้าพระองค์นุ่งผ้าเปลือกไม้ตั้งอยู่ในปฐมวัย ฝูงมฤคในป่าดุร้าย ย่อมไม่สะดุ้งกลัวข้าพระองค์ ข้าแต่พระราชา ฝูงกินนรผู้ขลาดอยู่ที่ภูเขาคันธมาทน์ เห็นข้าพระองค์ย่อมไม่สะดุ้งกลัว เราทั้งหลายชื่นชมต่อกันไปสู่ภูเขาและป่า เมื่อเป็นเช่นนี้เพราะเหตุไรหนอ ฝูงมฤคจึงสะดุ้งกลัวข้าพระองค์.

น ตํ ตส ๓ มิโค สาม กินฺตาหํ อลิกํ ภเณ

โกธโลภาภิภูตาหํ อุสุํ เต ตํ อวิสฺสชึ ๔ ฯ

กุโต นุ สาม อาคมฺม กสฺส วา ปหิโต ตุวํ

อุทหาโร นทึ คจฺฉ อาคโต มิคสมฺมตํ ฯ

ดูกรพ่อสามะ เนื้อหาได้สะดุ้งกลัวท่านไม่ เรากล่าวเท็จแก่ท่านดอกเราเป็นผู้อันความโกรธและความโลภครอบงำแล้ว จึงยิงท่านด้วยลูกศรนั้นดูกรพ่อสามะ ท่านมาจากไหนหรือใครใช้ให้ท่านมา ท่านผู้จะตักน้ำจึงไปยังแม่น้ำมิคสัมมตาแล้วกลับมา.

อนฺธา มาตาปิตา มยฺหํ เต ภรามิ พฺรหาวเน

เตสาหํ อุทกหาโร อาคโต มิคสมฺมตํ ฯ

มารดาบิดาของข้าพระองค์ตามืด ข้าพระองค์เลี้ยงท่านทั้งสองนั้นในป่าใหญ่ข้าพระองค์ไปตักน้ำมาแต่แม่น้ำมิคสัมมตา เพื่อท่านทั้งสองนั้น.

อตฺถิ เนสํ อุสามตฺตํ อถ สาหสฺส ชีวิตํ

อุทกสฺส อลาเภน มญฺเญ อนฺธา มริสฺสเร ฯ

น เม อิทํ ตถา ทุกฺขํ ลพฺภา หิ ปุมุนา อิทํ

ยญฺจ อมฺมํ น ปสฺสามิ ตํ เม ทุกฺขตรํ อิโต ฯ

น เม อิทํ ตถา ทุกฺขํ ลพฺภา หิ ปุมุนา อิทํ

ยญฺจ ตาตํ น ปสฺสามิ ตํ เม ทุกฺขตรํ อิโต ฯ

สา นูน กปณา อมฺมา จิรํ รตฺตาย รุจฺฉติ

อฑฺฒรตฺเตว รตฺเต วา นทีว อวสุสฺสติ ๑ ฯ

โส นูน กปโณ ตาโต จิรํ รตฺตาย รุจฺฉติ

อฑฺฒรตฺเตว รตฺเต วา นทีว อวสุสฺสติ ฯ

อุฏฺฐานปาทจริยาย ๒ ราช สมฺพาหนสฺส ๓ จ

สาม ตาต วิลปนฺตา หิณฺฑิสฺสนฺติ พฺรหาวเน ฯ

อิทมฺปิ ทุติยํ สลฺลํ กมฺเปติ หทยํ มม

ยญฺจ อนฺเธ น ปสฺสามิ มญฺเญ หิสฺสามิ ชีวิตํ ฯ

๑ ม. ธิมฺหามิ ฯ วิหามีติปิ ฯ ๒ ม. อุตฺตสนฺติ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๓ น ตทฺทสา อิติปิ ฯ ๔ ม. อวสฺสชึ ฯ

อาหารของท่านทั้งสองนั้นยังพอมีอยู่ เมื่อเช่นนั้น ชีวิตของท่านทั้งสองนั้นจักดำรงอยู่เพียง ๖ วัน ท่านทั้งสองตามืด เห็นจักตายเสีย เพราะไม่ได้น้ำ ความทุกข์เพราะความถูกพระองค์ยิงด้วยลูกศรนี้ หาเป็นความทุกข์ของข้าพระองค์นักไม่ เพราะความทุกข์เช่นนี้ อันบุรุษจะต้องได้ประสบ ความทุกข์ที่ข้าพระองค์ไม่ได้เห็นมารดานั้น เป็นความทุกข์ของข้าพระองค์ ยิ่งกว่าความทุกข์เพราะถูกพระองค์ยิงด้วยลูกศรนั้นเสียอีกความทุกข์เพราะถูกพระองค์ยิงด้วยลูกศรนี้ หาเป็นความทุกข์ของข้าพระองค์นักไม่ เพราะความทุกข์เช่นนี้อันบุรุษจะต้องได้ประสบ ความทุกข์ที่ข้าพระองค์ไม่ได้เห็นบิดานั้นเป็นความทุกข์ของข้าพระองค์

ยิ่งกว่าความทุกข์เพราะถูกพระองค์ยิงด้วยลูกศรนั้นเสียอีก มารดานั้นจักเป็นกำพร้าร้องไห้อยู่ตลอดราตรีนาน จักเหือดแห้งไปในกึ่งราตรี เหมือนแม่น้ำน้อย จักเหือดแห้งไปในคิมหันตฤดูเป็นแน่ บิดานั้นจักเป็นกำพร้าร้องไห้อยู่ตลอดราตรีนาน จักเหือดแห้งไปในกึ่งราตรี หรือในที่สุดราตรีเหมือนแม่น้ำน้อย จักเหือดแห้งไปในคิมหันตฤดูเป็นแน่ ข้าแต่พระราชาข้าพระองค์เคยหมั่นบีบนวดบนมือและเท้าของท่านทั้งสองนั้นจักบ่นเรียกหาข้าพระองค์ว่า พ่อสามะๆ เที่ยวอยู่ในป่าใหญ่ ลูกศรคือความโศกเพราะไม่ได้เห็นท่านทั้งสองนี้แล จะยังหัวใจของข้าพระองค์ให้หวั่นไหวเพราะข้าพระองค์ไม่ได้เห็นท่านทั้งสองผู้ตามืด ข้าพระองค์เห็นจักต้องละชีวิตไป.

มา พาฬฺหํ ปริเทเวสิ สาม กลฺยาณทสฺสน

อหํ กมฺมกโร หุตฺวา ภริสฺสนฺเต พฺรหาวเน ฯ

อิสฺสตฺเถ จสฺมิ กุสโล ทฬฺหธมฺโมติ วิสฺสุโต

อหํ กมฺมกโร หุตฺวา ภริสฺสนฺเต พฺรหาวเน ฯ

มิคานํ วิฆาสมนฺเวสํ วนมูลผลานิ จ

อหํ กมฺมกโร หุตฺวา ภริสฺสนฺเต พฺรหาวเน ฯ

กตมนฺตํ วนํ สาม ยตฺถ มาตาปิตา ตว

อหนฺเต ตถา ภริสฺสํ ยถา เต อภรี ตุวํ ฯ

๑ ม. อวสุจฺฉติ ฯ ๒ สี. ยุ. ปาริจริยาย ฯ ๓ ม. ปาทสมฺพาหนสฺส จ ฯ

ดูกรสามะผู้งดงามน่าดู ท่านอย่าคร่ำครวญไปนักเลย เราจักยอมทำงานเลี้ยงมารดาบิดาของท่านในป่าใหญ่ เราเป็นผู้ฉลาดในธนูศิลป์ ปรากฏว่าแม่นยำหนักแน่น เราจักยอมทำงานเลี้ยงมารดาบิดาของท่านในป่าใหญ่เราจักเที่ยวแสวงหาของที่เป็นเดนของเหล่ามฤค และมูลมันผลไม้ในป่ายอมกระทำงานเลี้ยงมารดาบิดาของท่านในป่าใหญ่ ดูกรสามะ ป่าซึ่งเป็นที่อยู่แห่งมารดาบิดาของท่านอยู่ที่ไหน เราจักเลี้ยงมารดาบิดาของท่านให้เหมือนอย่างที่ท่านได้เลี้ยงมา ฉะนั้น.

อยํ เอกปที ราช โยยํ อุสฺสีสเก มม

อิโต คนฺตฺวา อฑฺฒโฆสํ ๑ ตตฺถ เนสํ อคารกํ

ยตฺถ มาตาปิตา มยฺหํ เต ภรสฺสุ อิโต คโต ฯ

ข้าแต่พระราชา หนทางที่เดินเฉพาะคนเดียว ซึ่งมีอยู่ทางหัวนอนของข้าพระองค์ เสด็จดำเนินแต่นี้สิ้นระยะกึ่งเสียงกู่ ก็จะเสด็จถึงเรือนที่อยู่แห่งมารดาของข้าพระองค์ ขอเชิญพระองค์เสด็จดำเนินแต่ที่นี้ไปเลี้ยงมารดาบิดาของข้าพระองค์ในสถานที่นั้นเถิด.

นโม เต กาสิราชตฺถุ นโม เต กาสิวฑฺฒน

อนฺธา มาตาปิตา มยฺหํ เต ภรสฺสุ พฺรหาวเน ฯ

อญฺชลินฺเต ปคฺคณฺหามิ กาสิราช นมตฺถุ เต

มาตรํ ปิตรํ มยฺหํ วุตฺโต วชฺชาสิ วนฺทนํ ฯ

ข้าแต่พระเจ้ากาสี ข้าพระบาทขอถวายบังคมแด่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ผดุงแคว้นกาสี ข้าพระบาทขอถวายบังคมแด่พระองค์ ขอพระองค์โปรดทรงพระกรุณาบำรุงเลี้ยงมารดาบิดาผู้ตามืดของข้าพระองค์ในป่าใหญ่ด้วยเถิด ข้าพระบาทขอประคองอัญชลีแด่พระองค์ ข้าแต่พระเจ้ากาสีข้าพระบาทขอน้อมเกล้าบังคมแด่พระองค์ ข้าพระองค์ขอทูลสั่ง ขอพระองค์ได้ทรงพระกรุณาตรัสบอกการกราบลาของข้าพระองค์กะมารดาด้วยเถิด พระเจ้าข้า.

อิทํ วตฺวาน โส สาโม ยุวา กลฺยาณทสฺสโน

มุจฺฉิโต วิสเวเคน วิสญฺญี สมปชฺชถ ฯ

สามบัณฑิตผู้กำลังหนุ่มแน่นงดงามน่าดู ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว อันกำลังแห่งพิษซาบซ่าน ได้ถึงวิสัญญี.

ส ราชา ปริเทเวสิ พหุํ การุญฺญสญฺหิตํ

อชรามโรหํ อาสึ อชฺเชตํ ญามิ โน ปุเร ฯ

สามํ กาลกตํ ทิสฺวา นตฺถิ มจฺจุสฺส นาคโม

ยสฺสุ มํ ปฏิมนฺเตติ สวิเสน สมปฺปิโต ฯ

สฺวาชฺเชวงฺคเต กาเล น กิญฺจิมภิภาสติ

นิรยํ นูน คจฺฉามิ เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย ฯ

ตทา หิ ปกตํ ปาปํ จิรํ รตฺตาย กิพฺพิสํ

ภวนฺติ ตสฺส วตฺตาโร คาเม กิพฺพิสการโก

อรญฺเญ นิมฺมนุสฺสมฺหิ โก มํ วตฺตุมรหติ ฯ

สารยนฺติ หิ กมฺมานิ คาเม สงฺคจฺฉ มาณวา

อรญฺเญ นิมฺมนุสฺสมฺหิ โก นุ มํ สารยิสฺสติ ฯ

๑ อฑฺฒโสนฺติปิ ฯ

พระราชาพระองค์นั้น ทรงคร่ำครวญน่าสงสารเป็นอันมากว่า เราสำคัญว่าจะไม่แก่ไม่ตาย เราได้เห็นสามบัณฑิตทำกาลกิริยา ในวันนี้ จึงได้รู้

ความแก่ความตาย แต่ก่อนหารู้ไม่ ความไม่มาแห่งมฤตยูย่อมไม่มี

สามบัณฑิตอันลูกศรกำซาบยาพิษซึมซาบแล้ว พูดกะเราอยู่ บัดนี้ ครั้นกาลล่วงไปอย่างนี้ในวันนี้ ไม่พูดอะไรๆ เลย เราจะต้องไปสู่นรกเป็นแน่เราไม่มีความสงสัยในข้อนี้เลย เพราะว่าบาปอันหยาบช้าอันทำแล้วตลอดราตรีนานในกาลนั้น คนทั้งหลายย่อมติเตียนเรา เพราะเราทำกรรมอันหยาบช้าในบ้านเมือง ก็ในป่าอันหามนุษย์มิได้ใครเล่าจะควรกล่าวติเตียนเรา คนทั้งหลายประชุมกันในบ้านเมือง จะยังกันและกันให้ระลึกถึงกรรมจะโจทนาว่ากล่าวเอาโทษเรา ก็ในป่าอันหามนุษย์มิได้ ใครเล่าหนอจะโจทนาว่ากล่าวเอาโทษเรา.

สา เทวตา อนฺตรหิตา ปพฺพเต คนฺธมาทเน

รญฺโญว อนุกมฺปาย อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อาคุํ กิร มหาราช อกริ กมฺมทุกฺกฏํ

อทูสกา ปิตาปุตฺตา ตโย เอกูสุนา หตา ฯ

เอหิ ตํ อนุสิกฺขามิ ยถา เต สุคตี สิยา

ธมฺเมนนฺเธว เน โปส มญฺเญหํ สุคตี สิยา ๑ ฯ

นางเทพธิดานั้นหายไปจากภูเขาคันธมาทน์ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ เพื่ออนุเคราะห์พระราชาว่า ดูกรมหาราชา ได้ยินว่า พระองค์ได้ทรงทำความผิดอันเป็นกรรมชั่ว มารดาบิดาและบุตร รวม ๓ คนผู้หาความประทุษร้ายมิได้ พระองค์ฆ่าเสียด้วยลูกศรลูกเดียว เชิญเสด็จมานี่เถิด ดิฉันจะพร่ำสอนพระองค์ด้วยวิธีที่พระองค์จะพึงมีคติดี พระองค์จะทรงเลี้ยงดูมารดาบิดาทั้งสองนั้นผู้ตามืดโดยธรรม ดิฉันเข้าใจว่าสุคติจะพึงมีแก่พระองค์.

ส ราชา ปริเทวิตฺวา พหุํ การุญฺญสญฺหิตํ

อุทกกุมฺภมาทาย ปกฺกามิ ทกฺขิณามุโข ฯ

พระราชานั้นทรงคร่ำครวญอย่างน่าสงสารเป็นอันมาก ทรงถือหม้อน้ำมุ่งพระพักตร์เฉพาะทิศทักษิณเสด็จหลีกไป.

กสฺส นุ เอโส ปทสทฺโท มนุสฺสสฺเสว อาคโต

เนโส สามสฺส นิคฺโฆโส โก นุ ตฺวมสิ มาริส ฯ

สนฺตํ หิ สาโม วชติ สนฺตํ ปาทานิ เนยติ

เนโส สามสฺส นิคฺโฆโส โก นุ ตฺวมสิ มาริส ฯ

นั่นเสียงฝีเท้าของใครหนอ นี้เป็นเสียงฝีเท้ามนุษย์เดินมาเป็นแน่ เสียงฝีเท้าของสามบุตรเราไม่ดัง ดูกรท่านผู้นิรทุกข์ ท่านเป็นใครหนอ สามบุตรเดินเบา วางเท้าเบา เสียงฝีเท้าของสามบุตรเราไม่ดัง ดูกรท่านผู้นิรทุกข์ท่านเป็นใครหนอ.

ราชาหมสฺมิ กาสีนํ ปิลยกฺโขติ มํ วิทู

โลภา รฏฺฐํ ปหิตฺวาน มิคเมสํ จรามหํ ฯ

อิสฺสตฺเถ จสฺมิ กุสโล ทฬฺหธมฺโมติ วิสฺสุโต

นาโคปิ เม น มุญฺเจยฺย อาคโต อุสุปาตนํ ฯ

ข้าพเจ้าเป็นพระราชาของชนชาวกาสี ชนทั้งหลายรู้จักข้าพเจ้าว่า พระเจ้าปิลยักขราช ข้าพเจ้าละแว่นแคว้นมาเที่ยวแสวงหาเนื้อ เพราะความโลภข้าพเจ้าเป็นผู้ฉลาดในธนูศิลป์ ปรากฏว่าเป็นผู้แม่นยำหนักแน่น แม้ช้างมาสู่ที่ข้าพเจ้ายิงลูกศร ก็ไม่พึงพ้นไปได้.

สฺวาคตนฺเต มหาราช อโถ เต อทุราคตํ

อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต ยํ อิธตฺถิ ปเวทย ฯ

ติณฺฑุกานิ ปิยาลานิ มธุเก กาสมาริโย

ผลานิ ขุทฺทกปฺปานิ ภุญฺช ราช วรํ วรํ ฯ

อิทมฺปิ ปานียํ สีตํ อาภตํ คิริคพฺภรา

อิโต ๑ ปิว มหาราช สเจ ตฺวํ อภิกงฺขสิ ฯ

๑ ม. ตยา ฯ

ข้าแต่พระมหาราชเจ้า พระองค์เสด็จมาดีแล้ว อนึ่ง พระองค์มิได้เสด็จมาร้าย พระองค์เป็นผู้ใหญ่เสด็จมาถึงแล้ว ขอจงทราบสิ่งที่มีอยู่ในที่นี้ข้าแต่พระราชา เชิญเสวยผลมะพลับ ผลมะหาด ผลมะทราง และผลหมากเม่า อันเป็นผลไม้เล็กน้อย ขอได้ทรงเลือกเสวยแต่ที่ดีๆ เถิดข้าแต่พระมหาราชเจ้า ขอจงทรงดื่มน้ำซึ่งเป็นน้ำเย็น อันนำมาแต่แม่น้ำมิคสัมมตานที ซึ่งไหลออกจากซอกเขา ถ้าพระองค์ทรงหวัง.

นาลํ อนฺธา วเน ทฏฺฐุํ โก นุ โว ผลมาหริ

อนนฺธสฺเสวายํ สมฺมา นิวาโป มยฺห ขายติ ฯ

ท่านทั้งสองตามืดไม่สามารถจะเห็นไรๆ ในป่า ใครหนอนำผลไม้มาเพื่อท่านทั้งสอง การเก็บผลาผลไว้โดยเรียบร้อยนี้ ปรากฏแก่ข้าพเจ้าเหมือนการเก็บของคนตาดี.

ทหโร ยุวา นาติพฺรหา สาโม กลฺยาณทสฺสโน

ทีฆสฺส เกสา อสิตา อโถ สุนคฺคเวลฺลิตา ฯ

โส หเว ผลมาหริตฺวา อิโต อาทาย กมณฺฑลุํ

นทึ คโต อุทหาโร มญฺเญ น ทูรมาคโต ฯ

สามะหนุ่มน้อยรูปร่างสันทัดงดงามน่าดู ผมของเธอยาว ดำ เลื้อยลงไปปลายงอนช้อนขึ้นเบื้องบน เธอนั่นแหละนำผลไม้มา ถือหม้อน้ำมาเห็นจะกลับมาใกล้แล้ว ขอเดชะ.

อหนฺตํ อวธึ สามํ โย ตุยฺหํ ปริจารโก

ยํ กุมารํ ปเวเทถ สามํ กลฺยาณทสฺสนํ ฯ

ทีฆสฺส เกสา อสิตา อโถ สุนคฺคเวลฺลิตา

เตสุ โลหิตลิตฺเตสุ เสติ สาโม มยา หโต ฯ

ข้าพเจ้าได้ฆ่าสามกุมารผู้บำรุงบำเรอท่านเสียแล้ว พระคุณเจ้ากล่าวถึงสามกุมารผู้งดงามน่าดูใด ผมของสามกุมารนั้นยาว ดำ เลื้อยลงไปปลายงอนช้อนขึ้นเบื้องบน สามกุมารนั้นข้าพเจ้าฆ่าเสียแล้ว นอนอยู่หาดทราย เปรอะเปื้อนด้วยโลหิต.

เกน ทุกูล มนฺเตสิ หโต สาโมติ วาทินา

หโต สาโมติ สุตฺวาน หทยํ เม ปเวธติ ฯ

อสฺสตฺถสฺเสว ตรุณํ ปวาลํ มาลุเตริตํ

หโต สาโมติ สุตฺวาน หทยํ เม ปเวธติ ฯ

ข้าแต่ทุกูลบัณฑิต ท่านพูดอยู่กับใครซึ่งบอกว่า ข้าพเจ้าฆ่าสามกุมารเสียแล้ว ใจของดิฉันย่อมหวั่นไหวเพราะได้ยินว่า สามกุมารถูกฆ่าเสียแล้ว ใบอ่อนแห่งต้นโพบายอันลมพัดให้หวั่นไหว ฉันใด ใจของดิฉันย่อมหวั่นไหวเพราะได้ยินว่า สามกุมารถูกฆ่าเสียแล้ว ฉันนั้น.

ปาริเก กาสิราชายํ โส สามํ มิคสมฺมเต

โกธสา อุสุนา วิชฺฌิ ตสฺส มา ปาปมิจฺฉิมฺหา ฯ

ดูกรนางปาริกา ท่านผู้นี้ คือ พระเจ้ากาสี พระองค์ทรงยิงสามกุมารด้วยลูกศร ที่แม่น้ำมิคสัมมตานที เราทั้งสองอย่าปรารถนาบาปต่อพระองค์เลย.

กิจฺฉา ลทฺโธ ปิโย ปุตฺโต โย อนฺเธ อภรี วเน

ตเมกปุตฺตฆาติมฺหิ กถํ จิตฺตํ น โกปเย ฯ

๑ ม. ตโต ฯ

บุตรสุดสวาทที่รักอันหาได้ยาก ได้เลี้ยงเราทั้งสองผู้ตามืดอยู่ในป่า ไฉนจะไม่ยังจิตให้โกรธในบุคคลผู้ฆ่าบุตรสุดที่รักคนเดียวนั้นได้.

กิจฺฉา ลทฺโธ ปิโย ปุตฺโต โย อนฺเธ อภรี วเน

ตเมกปุตฺตฆาติมฺหิ อกฺโกธํ อาหุ ปณฺฑิตา ฯ

บุตรสุดที่รักอันหาได้ด้วยยาก ได้เลี้ยงเราทั้งสองผู้ตามืดอยู่ในป่า บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญบุคคลผู้ไม่โกรธในบุคคลผู้ฆ่าบุตรสุดที่รักคนเดียวนั้น.

มา พาฬฺหํ ปริเทเวถ หโต สาโมติ วาทินา

อหํ กมฺมกโร หุตฺวา ภริสฺสามิ พฺรหาวเน ฯ

อิสฺสตฺเถ จสฺมิ กุสโล ทฬฺหธมฺโมติ วิสฺสุโต

อหํ กมฺมกโร หุตฺวา ภริสฺสามิ พฺรหาวเน ฯ

มิคานํ วิฆาสมเนฺวสํ วนมูลผลานิ จ

อหํ กมฺมกโร หุตฺวา ภริสฺสามิ พฺรหาวเน ฯ

พระคุณเจ้าทั้งสองอย่าคร่ำครวญ เพราะข้าพเจ้ากล่าวว่า สามกุมารข้าพเจ้าฆ่าเสียแล้ว ให้มากไปเลย ข้าพเจ้าจักยอมทำงานเลี้ยงดูพระคุณเจ้าทั้งสองในป่าใหญ่ ข้าพเจ้าเป็นผู้ฉลาดในธนูศิลป์ ปรากฏว่าเป็นผู้แม่นยำหนักแน่น จักยอมทำการงานเลี้ยงดูพระคุณเจ้าทั้งสองในป่าใหญ่ ข้าพเจ้าจักแสวงหาสิ่งของที่เป็นเดนของฝูงเนื้อ และมูลมันผลไม้ในป่า ยอมทำการงานเลี้ยงพระคุณเจ้าทั้งสองในป่าใหญ่.

เนส ธมฺโม มหาราช เนตํ อเมฺหสุ กปฺปติ

ราชา ตฺวมสิ อมฺหากํ ปาเท วนฺทาม เต มยํ ฯ

ดูกรมหาราชเจ้า เหตุนั้นไม่สมควร การทรงทำการงานนั้นไม่สมควรในอาตมาทั้งสองพระองค์เป็นพระราชาของอาตมาทั้งสอง อาตมาทั้งสองขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์.

ธมฺมํ เนสาท ภณถ กตา อปจิตี ตยา

ปิตา ตฺวมสิ อมฺหากํ มาตา ตฺวมสิ ปาริเก ฯ

ข้าแต่ท่านผู้เชื้อชาติเนสาท พระคุณเจ้ากล่าวเป็นธรรม พระคุณเจ้าบำเพ็ญการถ่อมตน ขอพระคุณเจ้าจงเป็นบิดาของข้าพเจ้า ข้าแต่นางปาริกาขอพระคุณเจ้าจงเป็นมารดาของข้าพเจ้า.

นโม เต กาสิราชตฺถุ นโม เต กาสิวฑฺฒน

อญฺชลินฺเต ปคฺคณฺหาม ยาว สามานุปาปย ฯ

ตสฺส ปาเท สมชฺชนฺตา ๑ มุขญฺจ ภุชทสฺสนํ

สํสุมฺภมานา อตฺตานํ กาลมาคมยามเส ฯ

ข้าแต่พระเจ้ากาสี อาตมาทั้งสองขอนอบน้อมแด่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นมิ่งขวัญของชาวกาสี อาตมาทั้งสองขอนอบน้อมแด่พระองค์ อาตมาทั้งสองขอประคองอัญชลีแด่พระองค์ ขอพระองค์ได้โปรดพาอาตมาทั้งสองไปให้ถึงที่ที่สามกุมารนอนอยู่เถิด อาตมาทั้งสองจะสัมผัสเท้าทั้งสอง และดวงหน้าอันงดงามผุดผ่องของเธอและทรมานตนให้ถึงกาลกิริยา.

พฺรหา วาฬมิคากิณฺณํ อากาสนฺตํว ทิสฺสติ

ยตฺถ สาโม หโต เสติ จนฺโทว ปติโต ฉมา ฯ

พฺรหา วาฬมิคากิณฺณํ อากาสนฺตํว ทิสฺสติ

ยตฺถ สาโม หโต เสติ สุริโยว ปติโต ฉมา ฯ

พฺรหา วาฬมิคากิณฺณํ อากาสนฺตํว ทิสฺสติ

ยตฺถ สาโม หโต เสติ ปํสุนา ปริกุณฺฐิโต ๑ ฯ

พฺรหา วาฬมิคากิณฺณํ อากาสนฺตํว ทิสฺสติ

ยตฺถ สาโม หโต เสติ อิเธว วสถสฺสเม ฯ

๑ สิ. ยุ. ปวฏฺฏนฺตา ฯ

สามกุมารถูกฆ่านอนอยู่ที่ป่าใด ดุจดวงจันทร์ตกลงเหนือแผ่นดิน ป่านั้นเป็นป่าใหญ่ เกลื่อนกล่นด้วยพาลมฤค ปรากฏเหมือนที่สุดอากาศสามกุมารถูกฆ่านอนอยู่ในป่าใด ดุจดวงอาทิตย์ตกลงเหนือแผ่นดินป่านั้นเป็นป่าใหญ่ เกลื่อนกล่นด้วยพาลมฤค ปรากฏเหมือนที่สุดอากาศสามกุมารถูกฆ่านอนอยู่ในป่าใด เปื้อนด้วยฝุ่นละออง ป่านั้นเป็นป่าใหญ่เกลื่อนกล่นด้วยพาลมฤค ปรากฏเหมือนที่สุดอากาศ สามกุมารถูกฆ่านอนอยู่ที่ป่าใด ป่านั้นเป็นป่าใหญ่ ปรากฏเหมือนที่สุดอากาศ พระคุณเจ้าทั้งสองจงอยู่ในอาศรมนี้เถิด.

ยทิ ตตฺถ สหสฺสานิ สตานิ นหุตานิ ๒ จ

เนวมฺหากํ ภยํ โกจิ วเน วาเฬสุ วิชฺชติ ฯ

ถ้าในป่านั้นจะมีพาลมฤคนับด้วยร้อย นับด้วยพันและนับด้วยหมื่นไซร้อาตมาทั้งสองไม่มีความกลัวในพาลมฤคทั้งหลายในป่าไหนๆ เลย.

ตโต อนฺธานมาทาย กาสิราชา พฺรหาวเน

หตฺเถ คเหตฺวา ปกฺกามิ ยตฺถ สาโม หโต อหุ ฯ

ในกาลนั้น พระเจ้ากาสีทรงพาฤาษีทั้งสองผู้ตามืดไปในป่าใหญ่ ทรงจูงมือฤาษีทั้งสองไปในที่ที่สามกุมารถูกฆ่านั้น.

ทิสฺวาน ปติตํ สามํ ปุตฺตกํ ปํสุกุณฺฐิตํ

อปวิทฺธํ พฺรหารญฺเญ จนฺทํว ปติตํ ฉมา ฯ

ทิสฺวาน ปติตํ สามํ ปุตฺตกํ ปํสุกุณฺฐิตํ

อปวิทฺธํ พฺรหารญฺเญ สุริยํว ปติตํ ฉมา ฯ

ทิสฺวาน ปติตํ สามํ ปุตฺตกํ ปํสุกุณฺฐิตํ

อปวิทฺธํ พฺรหารญฺเญ กลูนํ ปริเทวยุํ ฯ

ทิสฺวาน ปติตํ สามํ ปุตฺตกํ ปํสุกุณฺฐิตํ

พาหา ปคฺคยฺห ปกฺกนฺทุํ อธมฺโม กิร โภ อิติ ฯ

พาฬฺหํ โข ตฺวํ ปมตฺโตสิ สาม กลฺยาณทสฺสน

โย อชฺเชวงฺคเต กาเล น กิญฺจิมภิภาสสิ ฯ

พาฬฺหํ โข ตฺวํ ปทิตฺโตสิ สาม กลฺยาณทสฺสน

โย อชฺเชวงฺคเต กาเล น กิญฺจิมภิภาสสิ

พาฬฺหํ โข ตฺวํ ปกุทฺโธสิ สาม กลฺยาณทสฺสน

โย อชฺเชวงฺคเต กาเล น กิญฺจิมภิภาสสิ ฯ

พาฬฺหํ โข ตฺวํ ปสุตฺโตสิ สาม กลฺยาณทสฺสน

โย อชฺเชวงฺคเต กาเล น กิญฺจิมภิภาสสิ ฯ

พาฬฺหํ โข ตฺวํ วิมโนสิ สาม กลฺยาณทสฺสน

โย อชฺเชวงฺคเต กาเล น กิญฺจิมภิภาสสิ ฯ

ชฏํ วลินํ ปํสุคตํ โกทานิ สณฺฐเปสฺสติ ๑

สาโม อยํ กาลกโต อนฺธานํ ปริจาริโก ฯ

โก โน ๒ สมฺมชฺชนาทาย สมฺมชฺชิสฺสติ อสฺสมํ

สาโม อยํ กาลกโต อนฺธานํ ปริจาริโก ฯ

โกทานิ นฺหาปยิสฺสติ สีเตนุโณฺหทเกน จ

สาโม อยํ กาลกโต อนฺธานํ ปริจาริโก ฯ

โกทานิ โภชยิสฺสติ วนมูลผลานิ จ

สาโม อยํ กาลกโต อนฺธานํ ปริจาริโก ฯ

๑ ม. ปติกุนฺถิโต ฯ ๒ ม. นิยุตานิ ฯ

ดาบสทั้งสองเห็นสามกุมารผู้เป็นบุตรนอนเปื้อนฝุ่นละออง ถูกทิ้งอยู่ในป่าใหญ่ ดังดวงจันทร์ตกอยู่เหนือแผ่นดิน ดาบสทั้งสองเห็นสามกุมารผู้เป็นบุตรนอนเปื้อนฝุ่นละออง ถูกทิ้งอยู่ในป่าใหญ่ ดังดวงอาทิตย์ตกอยู่เหนือแผ่นดิน ดาบสทั้งสองเห็นสามกุมารผู้เป็นบุตรนอนเปื้อนฝุ่นละออง ถูกทิ้งอยู่ในป่าใหญ่ ก็คร่ำครวญน่าสงสารนัก ดาบสทั้งสองเห็นสามกุมารผู้เป็นบุตรนอนเปื้อนฝุ่นละอองอยู่ ยกแขนทั้งสองขึ้นคร่ำครวญว่า ความไม่ควรย่อมเป็นไปในโลกนี้ ดูกรลูกสามะผู้งดงามน่าดู เจ้ามัวเมามากนักแล ไม่พูดอะไรๆ ในเมื่อกาลล่วงไปแล้วในวันนี้ ดูกรลูกสามะผู้งดงามน่าดู เจ้าเคลิบเคลิ้มมากนักแล ไม่พูดอะไรๆในเมื่อกาลล่วงไปแล้วในวันนี้

ดูกรสามะผู้งดงามน่าดู เจ้าขัดเคืองมากนักแล ไม่พูดอะไรๆ ในเมื่อกาลล่วงไปแล้วในวันนี้ ดูกรลูกสามะผู้งดงามน่าดู เจ้าช่างหลับเอาเสียจริงๆ ไม่พูดอะไรๆ ในเมื่อกาลล่วงไปแล้วในวันนี้ ดูกรลูกสามะผู้งดงามน่าดู เจ้าปราศจากใจเอาเสียจริงๆไม่พูดอะไรๆ ในเมื่อกาลล่วงไปแล้วในวัน บัดนี้ใครจักชำระชฎาอันหม่นหมองเปื้อนฝุ่นละออง ลูกสามะนี้เป็นผู้เลี้ยงดูเราทั้งสองผู้ตามืดมาทำกาลกิริยาเสียแล้ว ใครเล่าจักจับไม้กวาดกวาดอาศรมของเราทั้งสองลูกสามะนี้เลี้ยงดูเราทั้งสองผู้ตามืด มาทำกาลกิริยาเสียแล้ว บัดนี้ใครเล่าจักจัดน้ำร้อนมาให้เราทั้งสองอาบ ลูกสามะนี้เลี้ยงดูเราทั้งสองผู้ตามืดมากระทำกาลกิริยาเสียแล้ว บัดนี้ใครเล่าจักให้เราบริโภคมูลมันและผลไม้ในป่า ลูกสามะนี้เป็นผู้เลี้ยงดูเราทั้งสองผู้ตามืด มากระทำกาลกิริยาเสียแล้ว.

ทิสฺวาน ปติตํ สามํ ปุตฺตกํ ปํสุกุณฺฐิตํ

อฏฺฏิตา ปุตฺตโสเกน มาตา สจฺจํ อภาสถ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม ธมฺมจารี ปุเร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม พฺรหฺมจารี ปุเร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม สจฺจวาที ปุเร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม มาตาเปติภโร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม กุเล เชฏฺฐาปจายิโก

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม ปาณา ปิยตโร มม

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

ยงฺกิญฺจิตฺถิ กตํ ปุญฺญํ มยฺหญฺเจว ปิตุจฺจ เต

สพฺเพน เตน กุสเลน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

๑ ม. สนฺตเปสฺสติ ฯ ๒ ม. เม ฯ

มารดาผู้สะอึกสะอื้นด้วยความโศกถึงบุตร ได้เห็นสามะผู้เป็นบุตรนอนเกลือกเปื้อนฝุ่นละอองอยู่ ได้กล่าวสัจจกิริยาว่า ลูกสามะนี้เป็นผู้มีปกติประพฤติธรรมมาแต่กาลก่อน ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสามะจงหายไป ลูกสามะนี้เป็นผู้มีปกติประพฤติเพียงดังพรหมมาแต่กาลก่อนด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสามะจงหายไป ลูกสามะนี้เป็นผู้มีปกติกล่าวคำสัตย์มาแต่กาลก่อน ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสามะจงหายไป ลูกสามะนี้เป็นผู้เลี้ยงมารดาบิดา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสามะจงหายไป ลูกสามะนี้มีปกติประพฤติอ่อนน้อมต่อบุคคลผู้เจริญในตระกูล ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสามะจงหายไป ลูกสามะนี้เป็นที่รักอย่างยิ่งปานชีวิตของเรา ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของลูกสามะจงหายไป บุญอย่างใดอย่างหนึ่งที่ลูกสามะได้ทำแล้ว มีอยู่แก่เราและบิดาของเธอ ด้วยบุญกุศลนั้นทั้งหมด ขอพิษของลูกสามะจงหายไป.

ทิสฺวาน ปติตํ สามํ ปุตฺตกํ ปํสุกุณฺฐิตํ

อฏฺฏิโต ปุตฺตโสเกน ปิตา สจฺจํ อภาสถ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม ธมฺมจารี ปุเร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม พฺรหฺมจารี ปุเร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม สจฺจวาที ปุเร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม มาตาเปติภโร อหุ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม กุเล เชฏฺฐาปจายิโก

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เยน สจฺเจนยํ สาโม ปาณา ปิยตโร มม

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

ยงฺกิญฺจิตฺถิ กตํ ปุญฺญํ มยฺหญฺเจว มาตุจฺจ เต

สพฺเพน เตน กุสเลน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

บิดาผู้คร่ำครวญอยู่ ด้วยความโศกถึงบุตร เห็นสามะผู้บุตรนอนเกลือกเปื้อนฝุ่นละอองอยู่ ได้กล่าวสัจจกิริยาว่า ลูกสามะนี้เป็นผู้มีปกติประพฤติธรรมมาแต่กาลก่อน ... ด้วย บุญกุศลนั้นทั้งหมด ขอพิษของลูกสามะจงหายไป.

สา เทวตา อนฺตรหิตา ปพฺพเต คนฺธมาทเน

สามสฺส อนุกมฺปาย อิมํ สจฺจํ อภาสถ ฯ

ปพฺพตฺยาหํ คนฺธมาทเน จิรํ รตฺตํ นิวาสินี ๑

น เม ปิยตโร โกจิ อญฺโญ สาเมน วิชฺชติ

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

สพฺเพ วนา คนฺธมยา ปพฺพเต คนฺธมาทเน

เอเตน สจฺจวชฺเชน วิสํ สามสฺส หญฺญตุ ฯ

เตสํ ลาลปฺปมานานํ พหุํ การุญฺญสญฺหิตํ

ขิปฺปํ สาโม สมุฏฺฐาสิ ยุวา กลฺยาณทสฺสโน ฯ

นางสุนทรีเทพธิดา หายไปจากภูเขาคันธมาทน์ ได้กล่าวสัจจวาจานี้ ด้วยความเอ็นดูสามกุมารว่า เราเคยอยู่ที่ภูเขาคันธมาทน์มานาน ไม่มีใครอื่นจะเป็นที่รักของเรายิ่งกว่าสามกุมาร ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของสามกุมารจงหายไป ป่าทั้งหมดที่ภูเขาคันธมาทน์ล้วนแต่เป็นไม้หอม ด้วยสัจจวาจานี้ ขอพิษของสามกุมารจงหายไป เมื่อดาบสทั้งสองบ่นเพ้อรำพันน่าสงสารเป็นอันมาก ขอสามกุมารผู้ยังหนุ่มแน่น งามน่าดู จงลุกขึ้นเร็วพลัน.

สาโมหมสฺมิ ภทฺทํ โว โสตฺถินามฺหิ สมุฏฺฐิโต

มา พาฬฺหํ ปริเทเวถ มญฺชุนาภิวเทถ มํ ฯ

ข้าพเจ้าผู้มีนามว่าสามะ ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าลุกขึ้นได้แล้วโดยสวัสดี ขอท่านทั้งหลายอย่าคร่ำครวญนักเลย จงพูดกับข้าพเจ้าด้วยเสียงอันไพเราะเถิด.

สฺวาคตนฺเต มหาราช อโถ เต อทุราคตํ

อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต ยํ อิธตฺถิ ปเวทย ฯ

ติณฺฑุกานิ ปิยาลานิ มธุเก กาสมาริโย

ผลานิ ขุทฺทกปฺปานิ ภุญฺช ราช วรํ วรํ ฯ

อตฺถิ เม ปานียํ สีตํ อาภตํ คิริคพฺภรา

ตโต ปิว มหาราช สเจ ตฺวํ อภิกงฺขสิ ฯ

๑ ม. จิรรตฺตนิวาสนี ฯ

ข้าแต่มหาราชเจ้า พระองค์เสด็จมาดีแล้ว อนึ่ง พระองค์มิได้เสด็จมาร้าย พระองค์ผู้เป็นใหญ่มาถึงแล้ว ขอจงทรงทราบสิ่งที่มีอยู่ในที่นี้ ข้าแต่พระราชา เชิญเสวยผลมะพลับ ผลมะหาด ผลมะทราง และผลหมากเม่า อันเป็นผลไม้เล็กน้อย ขอได้ทรงเสวยแต่ที่ดีๆ เถิด ข้าแต่มหาราชเจ้า น้ำเย็นที่ข้าพระองค์นำมาแต่น้ำมิคสัมมตานทีมีอยู่ เชิญพระองค์ดื่มเถิด ถ้าพระองค์ทรงพระประสงค์.

สมฺมุยฺหามิ ปมุยฺหามิ สพฺพา มุยฺหนฺติ เม ทิสา

เปตนฺตํ สามมทฺทกฺขึ โก นุ ตฺวํ สาม ชีวสิ ฯ

ฉันหลงเอามาก หลงเอาจริงๆ หลงไปทั่วทิศ ฉันได้เห็นสามะผู้กระทำกาลกิริยา ทำไมท่านจึงเป็นได้อีกหนอ.

อปิ ชีวํ มหาราช ปุริสํ คาฬฺหเวทนํ

อุปนีตมนสงฺกปฺปํ ชีวนฺตํ มญฺญเต มตํ ฯ

อปิ ชีวํ มหาราช ปุริสํ คาฬฺหเวทนํ

ตํ นิโรธคตํ สนฺตํ ชีวนฺตํ มญฺญเต มตํ ฯ

ข้าแต่มหาราชเจ้า โลกย่อมสำคัญบุรุษผู้ยังมีชีวิตอยู่ได้เสวยเวทนาอย่างหนัก มีความดำริในใจเข้าไปใกล้แล้ว ยังเป็นอยู่แท้ๆ ว่าตายแล้ว ข้าแต่มหาราชเจ้า โลกย่อมสำคัญบุรุษผู้ยังมีชีวิตอยู่เสวยเวทนากล้า ถึงความดับสนิท ยังเป็นอยู่แท้ๆ ว่าตายแล้ว.

โย มาตรํ ปิตรํ วา มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ

เทวาปิ นํ ติกิจฺฉนฺติ มาตาเปติภรํ นรํ ฯ

โย มาตรํ ปิตรํ วา มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ

อิเธว นํ ปสํสนฺติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ ฯ

บุคคลใด เลี้ยงมารดาและบิดาโดยธรรม แม้เทวดาและมนุษย์ย่อมสรรเสริญผู้เลี้ยงมารดาและบิดานั้น บุคคลใดเลี้ยงมารดาและบิดาโดยธรรมนักปราชญ์ทั้งหลายย่อมสรรเสริญบุคคลผู้เลี้ยงมารดาและบิดานั้นในโลก

นี้ บุคคลนั้นละจากโลกนี้ไปแล้ว ย่อมบันเทิงในสวรรค์.

เอส ภิยฺโย ปมุยฺหามิ สพฺพา มุยฺหนฺติ เม ทิสา

สรณํ [๑] สาม คจฺฉามิ ตฺวญฺจ เม สรณํ ภว ฯ

ฉันหลงเอามากเหลือเกิน มืดไปทั่วทิศ ดูกรสามะ ฉันขอถึงท่านเป็นสรณะ และขอท่านจงเป็นสรณะของฉัน.

ธมฺมญฺจร ๒ มหาราช มาตาปิตูสุ ขตฺติย

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช ปุตฺตทาเรสุ ขตฺติย

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช มิตฺตามจฺเจสุ ขตฺติย

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช วาหเนสุ พเลสุ จ

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช คาเมสุ นิคเมสุ จ

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช รฏฺเฐสุ ชนปเทสุ จ

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช สมเณ ๑ พฺราหฺมเณสุ จ

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช มิคปกฺขีสุ ขตฺติย

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช ธมฺโม จิณฺโณ สุขาวโห

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ ฯ

ธมฺมญฺจร มหาราช อินฺทา เทวา สพฺรหฺมกา

สุจิณฺเณน ทิวํ ปตฺตา มา ธมฺมํ ราช ปามโทติ ฯ

สุวณฺณสามชาตกํ ๒ ตติยํ ฯ

_____________

๑ ม. ตํ ฯ ๒ ม. ธมฺมํ จร ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. สมณพฺราหฺมเณสุ จ ฯ ๒ สี. ยุ. สามชาตกํ ฯ

ข้าแต่ขัตติยมหาราช ขอพระองค์จงทรงประพฤติธรรมในพระชนนีและ

พระชนกเถิด ครั้นพระองค์ทรงประพฤติธรรมในโลกนี้แล้วจักเสด็จสู่

สวรรค์ ข้าแต่ขัตติยมหาราช ขอพระองค์ทรงประพฤติธรรมในพระโอรสและพระมเหสี ... ในมิตรและอำมาตย์ ... ในพาหนะ ... และพลนิกาย ...

ในชาวบ้านและชาวนิคม ... ในชาวแว่นแคว้นและชาวชนบท ... ในสมณะและพราหมณ์ ... ในฝูงเนื้อและฝูงนกเถิด ครั้นพระองค์ทรงประพฤติธรรมในโลกนี้แล้วจักเสด็จสู่สวรรค์ ข้าแต่มหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงประพฤติธรรมเถิด ธรรมอันพระองค์ทรงประพฤติแล้ว ย่อมนำความสุขมาให้ ครั้นพระองค์ทรงประพฤติธรรมในโลกนี้แล้ว จักเสด็จสู่สวรรค์ข้าแต่มหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงประพฤติธรรมเถิด พระอินทร์ เทพเจ้าพร้อมทั้งพรหม ถึงแล้วซึ่งทิพยสถาน เพราะธรรมที่ประพฤติดีแล้วข้าแต่พระราชา ขอพระองค์อย่าทรงประมาทธรรม.

จบ สุวรรณสามชาดกที่ ๓